User talk:U Khay

ရတ္တညူ ဧတဒဂ်
၁။ရတ္တညူ ဧတဒဂ် - ရဟန်းပြုခဲ့သော (ဝါ) ညဉ့်ရက်များစွာကို သိကုန်သော (ဝါ)သိက္ခာဝါကြီးကုန်သော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ကောဏ္ဍညသည် ရတ္တညူ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ U Khay (talk) 00:22, 2 October 2019 (UTC)

ပညာ ဧတဒဂ်
၂။ပညာ ဧတဒဂ် - ပညာကြီးကုန်သော ရဟန်းတို့တွင် အမြတ်ဆုံး/အကြီးဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် ပညာ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ U Khay (talk) 00:23, 2 October 2019 (UTC)

ဣဒ္ဓိမန္တ ဧတဒဂ် --    တန်ခိုးကြီးကုန်သော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်သည် ဣဒ္ဓိမန္တ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။  U Khay (talk) 01:46, 3 October 2019 (UTC)

၁။ရတ္တညူ ဧတဒဂ် - ရဟန်းပြုခဲ့သော (ဝါ) ညဉ့်ရက်များစွာကို သိကုန်သော (ဝါ)သိက္ခာဝါကြီးကုန်သော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ကောဏ္ဍညသည် ရတ္တညူ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ U Khay (talk) 00:22, 2 October 2019 (UTC) U Khay (talk) 01:46, 3 October 2019 (UTC)

နက်နဲခြင်း လေးမျိုး
ပဋ္ဌာန်းသည် ၁။ဝေါဟာရ ပုဒ် ဝါကျတို့နက်နဲခြင်းဟူသော ဓမ္မဂမ္ဘီရ ၂။အနက် အဓိပ္ပါယ် သဘောသဘာဝတို့ နက်နဲခြင်းဟူသော အတ္ထဂမ္ဘီရ ၃။ဟောပုံ ဟောနည်းအစီအရင်တို့ နက်နဲခြင်းဟူသော ဒေသနာဂမ္ဘီရ ၄။ထိုးထွင်းသိမြင် ဉာဏ်ပညာ၏ နက်နဲခြင်းဟူသော ပဋိဝေဓဂမ္ဘီရတို့နှင့် ပြည့်စုံပါသည်။ U Khay (talk) 00:26, 2 October 2019 (UTC)

ပထမ ပါရာဇိက
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ (၁၂)ဝါ ရှိချိန်တွင် ဝေသာလီ မြို့နယ် ကလန္ဒမြို့မှ ကလန္ဒကသူဋ္ဌေးသား သုဒိန်သည် ရဟန်းပြု၍ (၈)ဝါ ရသောအခါ မိဘတို့၏ တောင်းပန်ချက်အရ မဟာဝုန်တောကြီးထဲတွင် မယားဟောင်းအား သားမျိုးစေ့ပေးရန် မေထုန်မှီဝဲလေသည်။ ထိုမေထုန်မှီဝဲခြင်းအကြောင်းကြောင့် ပထမ ပါရာဇိက ပညတ်ရပါသည်။ U Khay (talk) 01:33, 2 October 2019 (UTC)

ရတနာသုတ် ပါဠိတော် ယေ ပုဂ္ဂလာ အဋ္ဌသတံ ပသတ္ထာတွင် အဋ္ဌသတံအရ
၁။ဧကဗီဇ-ကောလံကောလ-သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန်သုံးယောက်ကို ပဋိပဒါလေးပါးဖြင့် မြှောက်က သောတာပန် (၁၂)ယောက်။ ၂။ကာမ-ရူပ-အရူပဘုံတို့၌ဖြစ်သော သကဒါဂါန် သုံးယောက်ကို ပဋိပဒါလေးပါးဖြင့်မြှောက်က သကဒါဂါန် (၁၂)ယောက်။ ၃။အဝိဟာဘုံ၌ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ-ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ-သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ-အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ-ဥဒ္ဓံသောတ အကနိဋ္ဌဂါမီဟူသော အနာဂါမ်ငါးယောက်။ ၄။အတပ္ပါဘုံတွင် ထို့အတူ ငါးယောက်။ ၅။သုဒဿာဘုံတွင် ထို့အတူ ငါးယောက်။ ၆။သုဒဿီဘုံတွင် ထို့အတူ ငါးယောက်။ ၇။အကနိဋ္ဌဘုံတွင် ဥဒ္ဓံသောတမရှိ၍ အနာဂါမ်လေးယောက်ပေါင်း အနာဂါမ် (၂၄)ယောက်။ ၈။သုက္ခဝိပဿကနှင့် သမထယာနိကဟူ၍ ရဟန္တာနှစ်ယောက်။ ၉။မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် လေးယောက် အားလုံးပေါင်း (၅၄)ယောက်။ ၎င်းတို့သည် သဒ္ဓါဓုရ-ပညာဓုရအစွမ်းအားဖြင့် နှစ်ပါးပြား၍ (၁၀၈)ယောက် ဖြစ်ပါသည်။ U Khay (talk) 01:35, 2 October 2019 (UTC)

ဘုရားရှင်တို့၏ မတူခြင်းများ
၁။အသက်တော် ၂။ကိုယ်အရပ်တော် ၃။အမျိုး ၄။ဒုက္ကရစရိယာ အားထုတ်ခြင်း ၅။ရောင်ခြည်တော် U Khay (talk) 01:46, 2 October 2019 (UTC)

နိယတဗျာဒိပ်ရကြောင်းအင်္ဂါများ
၁။လူဖြစ်ခြင်း ၂။ယောက်ျားဖြစ်ခြင်း ၃။အရဟတ္တဖိုလ်ရနိုင်သော အကြောင်းကုသိုလ်ရှိခြင်း ၄။သက်တော်ထင်ရှား ဘုရားရှင်ကို ဖူးတွေ့ရခြင်း ၅။ရသေ့,ရဟန်းဖြစ်ခြင်း ၆။စျာန်အဘိဉာဏ်ရခြင်း ရ။အသက်စွန့်၍ လွန်ကဲသောကုသိုလ်ပြုခြင်း ၈။ဘုရားဖြစ်လိုမှု အားကြီးခြင်း U Khay (talk) 01:47, 2 October 2019 (UTC)

ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဆုတောင်းပြည့်ကြောင်းများ
၁။လူဖြစ်ခြင်း ၂။ယောက်ျားဖြစ်ခြင်း ၃။ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ (သို့) ရဟန္တာတို့ကို ဖူးတွေ့ရခြင်း ၄။အသက်စွန့်၍ (သို့) ထူးခြားလွန်ကဲစွာ ကုသိုလ်ပြုရခြင်း ၅။ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဖြစ်လိုစိတ် အားကြီးခြင်း U Khay (talk) 01:48, 2 October 2019 (UTC)

ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ သီတင်းသုံးရာ ဌာန
ဟိမဝန္တာတောင်၏ မြောက်ဘက်တွင် ဂန္ဓမာဒနတောင်၊ နန္ဒမူလကတောင်ဝှမ်း၊ ရွှေဂူ၊ ပတ္တမြားဂူ၊ ငွေဂူကြီးသုံးခုတို့တွင် သီတင်းသုံးပါသည်။ U Khay (talk) 01:49, 2 October 2019 (UTC)

အကြီးဆုံးများ
၁။ခန္ဓာကိုယ်တွင် အသူရိန်နတ်မင်းသည် အကြီးဆုံးတည်း။ ၂။ကာမဂုဏ်ခံစားသူတို့တွင် မန္ဓာတုစကြာမင်းသည် အကြီးဆုံးတည်း။ ၃။အာဏာရခြင်သူ, အုပ်စိုးနိုင်သူတို့တွင် မာနတ်သည် အကြီးဆုံးတည်း။ ၄။အမြတ်တို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် အကြီးဆုံးတည်း။ U Khay (talk) 01:50, 2 October 2019 (UTC)

မန္ဓာတုစကြာမင်း ကာမဂုဏ်ခံစားပုံ
မန္ဓာတုစကြာမင်းသည် လူပြည်တွင် ကာမဂုဏ်ခံစားရသည်ကို အားမရသဖြင့် စတုမဟာရာဇ်နတ်ပြည်၌၎င်း၊ ထို့မှနောက် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌၎င်း ခံစားပါသည်။ သိကြားမင်း (၃၆)ယောက် သေသည်တိုင်အောင် တာဝတိံသာတွင် ထက်ဝက် မင်းစည်းစိမ်ခံစားပါသည်။ ထက်ဝက်မင်းစည်းစိမ်ကို အားမရသဖြင့် (၃၇)ယောက်မြောက် သိကြားမင်းကို သတ်၍ သိကြားမင်းစည်းစိမ် အားလုံးကို လုယူရန် ကြံစည်သောအခါ အလိုလို လူ့ပြည်သို့ လျောကျသွားပါသည်။ U Khay (talk) 01:52, 2 October 2019 (UTC)

ဘုရားရှင်၏ အလုပ်အကျွေးများ
ဝါတော်(၂၀)အတွင်းတွင် ၁။နာဂသမာလထေရ် ၂။နာဂိတထေရ် ၃။ဥပဝါနထေရ် ၄။သုနက္ခတ္တထေရ် ၅။သာဂတထေရ် ၆။ရာဓထေရ် ရ။မေဃိယထေရ် ၈။စုန္ဒသာမဏေ တို့ဖြစ်သည်။ ၉။ဝါတော် (၂၀)ကျော်မှ ပရိနိဗ္ဗာန်စံချိန်ထိ (၂၅)နှစ်အတွင်းကို အရှင်အာနန္ဒာ ပြုစုလုပ်ကျွေးပါသည်။ U Khay (talk) 01:55, 2 October 2019 (UTC)

အရှင်အာနန္ဒာ၏ ခမည်းတော်
အဥ္ဇနမင်း၏ သားတော် သုဒ္ဓေါဒန-ဓောတောဒန-သက္ကောဒန-သုက္ကောဒန-အမိတောဒနနှင့် သမီးတော် အမိတာ-ပါလိတာဟူသော မောင်နှမခုနှစ်ယောက်တို့တွင် အငယ်ဆုံးသား အမိတောဒန၏ သားဖြစ်ပါသည်။ U Khay (talk) 02:57, 2 October 2019 (UTC)

ရဟန်းအတူပြုကြသူများ
၁။ဘဒ္ဒိယ ၂။အနုရုဒ္ဓါ  ၃။ဒေဝဒတ်  ၄။အာနန္ဒာ  ၅။ဘဂု  ၆။ကိမိလဟူသော မင်းသားခြောက်ယောက်နှင့် ဆတ္တာသည် ဥပါလိပါ ခုနှစ်ယောက်တို့ ဖြစ်ပါသည်။ U Khay (talk) 02:58, 2 October 2019 (UTC)

ရဟန်းပြုရာ ဌာန
မြတ်စွာဘုရားသည် မလ္လတိုင်း အနုပိယသရက်ဥယျာဉ်တွင် သီတင်းသုံးနေစဉ် ရဟန်းအတူပြုကြသည်ဟု ဆိုထားသောကြောင့် မလ္လတိုင်း အနုပိယသရက်ဥယျာဉ် ဖြစ်ပါသည်။ U Khay (talk) 02:59, 2 October 2019 (UTC)

ရဟန်းပြုချိန်
မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၄-ခုနှစ်၊နယုန်လဖြစ်ပါသည်။ ရဟန်းပြုချိန်တွင် အရှင်အာနန္ဒာသည် အသက် ၃၆-နှစ်ခန့် ရှိပြီဖြစ်ပါသည်။ (မဟာသုတဒီပနီ-ပ-နှာ ၂၂) ရရှိသော ဧတဒတ်ဘွဲ့များ U Khay (talk) 03:01, 2 October 2019 (UTC)

ရရှိသော ဧတဒတ်ဘွဲ့များ
၁။ဗဟုသုတ ဧတဒတ် ၂။သတိမန္တ ဧတဒတ်  ၃။ဂတိမန္တ ဧတဒတ်  ၄။ဓိတိမန္တ ဧတဒတ်  ၅။ဥပဋ္ဌာက ဧတဒတ်တို့ ဖြစ်ပါသည်။ U Khay (talk) 03:07, 2 October 2019 (UTC)

အရှင်အာနန္ဒာ၏ အသက်
အရှင်အာနန္ဒာသည် ဘုရားနှင့် ဖွါးဖက်တော်ဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် သက်တော် (၈၀)တွင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပါသည်။ ဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း (၄၀)ကြာမှ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသည်ဟု ဆိုသောကြောင့် အသက်တော် (၁၂၀) ရှည်ပါသည်။ U Khay (talk) 03:08, 2 October 2019 (UTC)

ရဟန္တာဖြစ်ပုံ
အရှင်အာနန္ဒာသည် သွားခြင်း-ရပ်ခြင်း-ထိုင်ခြင်း-လဲလျောင်းခြင်းဟူသော ဣရိယာပုတ်လေးမှလွတ်လျက် ထူးခြားစွာ ရဟန္တာဖြစ်ပါသည်။ U Khay (talk) 03:08, 2 October 2019 (UTC)

ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပုံ
အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ ထိုနောက် “ငါ၏ ကိုယ်သည် နှစ်ခြမ်းကွဲ၍ မြစ်၏ ကမ်းတစ်ဘက်ဆီသို့ ကျစေသတည်း” ဟု အဓိဋ္ဌာန်၍ ကောင်းကင်မှာပင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံပါသည်။ U Khay (talk) 03:11, 2 October 2019 (UTC)

အပြစ်များ
၁။အလွန်ဝေးသော အရပ်တွင် ထိုင်နေပါက အသံကျယ်လောင်စွာ ပြောရသော အပြစ်ရောက်ပါသည်။ ၂။အလွန်နီးသော အရပ်တွင် ထိုင်နေပါက ဆည်းကပ်ခံရသူနှင့် မိမိတို့ ထိခိုက်ခြင်း အပြစ်ရောက်ပါသည်။ ၃။လေညာတွင် ထိုင်နေပါက မိမိကိုယ်နံ့ဖြင့် နှိပ်စက်နိုင်ခြင်း အပြစ်ရောက်ပါသည်။ ၄။မြင့်သောနေရာတွင် ထိုင်နေပါက မရိုသေရာ အပြစ်ရောက်ပါသည် ၅။အလွန်နီးကပ်၍ ရှေးရှု့အရပ်တွင် ထိုင်နေပါက မျက်စိအချင်းချင်း တိုက်မတတ် ကြည့်ရှုရခြင်း အပြစ်ရောက်ပါသည်။ ၆။အလွန်နောက်ကျသော အရပ်တွင်ထိုင်နေပါက နောက်သို့လည်၍ ကြည့်ရခြင်း အပြစ်ရောက်ပါသည်။

။ ဝေး, နီး, လေညာ, မြင့်ဌာနာ, ရှေ့မှာ, နောက်တူရှု  အလွန်နေငြား ပြစ်ခြောက်ပါး ကင်းငြားသင့်တင့်ယူ U Khay (talk) 03:18, 2 October 2019 (UTC)

သံဝေဂတ္ထု (၈)ပါး
၁။ပဋိသန္ဓေနေရခြင်းသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ ၂။အိုရခြင်းသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ ၃။နာရခြင်းသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ ၄။သေရခြင်းသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ ၅။အပါယ်ဆင်းရဲသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ ၆။အတိတ်ဘဝ ဝဋ်ဆင်းရဲသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ ရ။အနာဂါတ်ဘဝ ဝဋ်ဆင်းရဲသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ ၈။ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ အာဟာရရှာဖွေရခြင်း အရင်းခံသော ဆင်းရဲသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ U Khay (talk) 03:23, 2 October 2019 (UTC)

နဂါးတို့၏ အာဝေဏိကဒုက္ခ ကိလမနငါးပါး
လူယောင်ဖန်ဆငါးနိုင်သော တန်ခိုးကြီးမားသော နဂါးသည်ပင် ၁။ပဋိသန္ဓေနေသောအခါ နဂါးအသွင်းဖြင့်သာ နေရသည်။ ၂။အရေလဲသောအခါ နဂါးအသွင်ဖြင့်သာ အရေလဲရသည်။ ၃။အိပ်မောကျသောအခါ နဂါးအသွင်သာ ဖြစ်သွားရသည်။ ၄။နဂါးလုလင်နှင့် နဂါးမတို့သည် မထုန်မှီဝဲသောအခါ နဂါးအသွင်သာ ဖြစ်သွားသည်။ ၅။စုတေသေလွန်သောအခါ နဂါးအသွင်သာ ဖြစ်သွားသည်။(ဧရကပတ္တနဂါးမင်းသည် မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို နာရသောကြောင့် အာဝေဏီကဒုက္ခ ကိလမနငါးပါးမှ လွတ်၍ လုလင်အသွင်ဖြင့် တစ်သက်လုံး နေထိုင်သွားရသည်။) U Khay (talk) 03:26, 2 October 2019 (UTC)

မဟာသုတဒီပနီ
ပထမပါရာဇိက ပညတ်ချိန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ (၁၂)ဝါ ရှိချိန်တွင် ဝေသာလီ မြို့နယ် ကလန္ဒမြို့မှ ကလန္ဒကသူဋ္ဌေးသား သုဒိန်သည် ရဟန်းပြု၍ (၈)ဝါ ရသောအခါ မိဘတို့၏ တောင်းပန်ချက်အရ မဟာဝုန်တောကြီးထဲတွင် မယားဟောင်းအား သားမျိုးစေ့ပေးရန် မေထုန်မှီဝဲလေသည်။

ရတနာသုတ် ပါဠိတော် ယေ ပုဂ္ဂလာ အဋ္ဌသတံ ပသတ္ထာတွင် အဋ္ဌသတံအရ ၁။ဧကဗီဇ-ကောလံကောလ-သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန်သုံးယောက်ကို ပဋိပဒါလေးပါးဖြင့် မြှောက်က သောတာပန် (၁၂)ယောက်။ ၂။ကာမ-ရူပ-အရူပဘုံတို့၌ဖြစ်သော သကဒါဂါန် သုံးယောက်ကို ပဋိပဒါလေးပါးဖြင့်မြှောက်က သကဒါဂါန် (၁၂)ယောက်။ ၃။အဝိဟာဘုံ၌ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ-ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ-သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ-အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ-ဥဒ္ဓံသောတ အကနိဋ္ဌဂါမီဟူသော အနာဂါမ်ငါးယောက်။ ၄။အတပ္ပါဘုံတွင် ထို့အတူ ငါးယောက်။ ၅။သုဒဿာဘုံတွင် ထို့အတူ ငါးယောက်။ ၆။သုဒဿီဘုံတွင် ထို့အတူ ငါးယောက်။ ၇။အကနိဋ္ဌဘုံတွင် ဥဒ္ဓံသောတမရှိ၍ အနာဂါမ်လေးယောက်ပေါင်း အနာဂါမ် (၂၄)ယောက်။ ၈။သုက္ခဝိပဿကနှင့် သမထယာနိကဟူ၍ ရဟန္တာနှစ်ယောက်။ ၈။မဂ္ဂဋ္ဌာန်ပုဂ္ဂိုလ် လေးယောက် အားလုံးပေါင်း (၅၄)ယောက်။ ၎င်းတို့သည် သဒ္ဓါဓုရ-ပညာဓုရအစွမ်းအားဖြင့် နှစ်ပါးပြား၍ (၁၀၈)ယောက် ဖြစ်ပါသည်။

ဘုရားရှင်တို့၏ မတူခြင်းများ ၁။အသက်တော် ၂။ကိုယ်အရပ်တော် ၃။အမျိုး ၄။ဒုက္ကရစရိယာ အားထုတ်ခြင်း ၅။ရောင်ခြည်တော်

နိယတဗျာဒိပ်ရကြောင်းအင်္ဂါများ ၁။လူဖြစ်ခြင်း ၂။ယောက်ျားဖြစ်ခြင်း ၃။အရဟတ္တဖိုလ်ရနိုင်သော အကြောင်းကုသိုလ်ရှိခြင်း ၄။သက်တော်ထင်ရှား ဘုရားရှင်ကို ဖူးတွေ့ရခြင်း ၅။ရသေ့,ရဟန်းဖြစ်ခြင်း ၆။စျာန်အဘိဉာဏ်ရခြင်း ရ။အသက်စွန့်၍ လွန်ကဲသောကုသိုလ်ပြုခြင်း ၈။ဘုရားဖြစ်လိုမှု အားကြီးခြင်း

ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဆုတောင်းပြည့်ကြောင်းများ ၁။လူဖြစ်ခြင်း ၂။ယောက်ျားဖြစ်ခြင်း ၃။ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ (သို့) ရဟန္တာတို့ကို ဖူးတွေ့ရခြင်း ၄။အသက်စွန့်၍ (သို့) ထူးခြားလွန်ကဲစွာ ကုသိုလ်ပြုရခြင်း ၅။ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဖြစ်လိုစိတ် အားကြီးခြင်း

ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ သီတင်းသုံးရာ ဌာန ဟိမဝန္တာတောင်၏ မြောက်ဘက်တွင် ဂန္ဓမာဒနတောင်၊ နန္ဒမူလကတောင်ဝှမ်း၊ ရွှေဂူ၊ ပတ္တမြားဂူ၊ ငွေဂူကြီးသုံးခုတို့တွင် သီတင်းသုံးပါသည်။

အကြီးဆုံးများ ၁။ခန္ဓာကိုယ်တွင် အသူရိန်နတ်မင်းသည် အကြီးဆုံးတည်း။ ၂။ကာမဂုဏ်ခံစားသူတို့တွင် မန္ဓာတုစကြာမင်းသည် အကြီးဆုံးတည်း။ ၃။အာဏာရခြင်သူ, အုပ်စိုးနိုင်သူတို့တွင် မာနတ်သည် အကြီးဆုံးတည်း။ ၄။အမြတ်တို့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် အကြီးဆုံးတည်း။

မန္ဓာတုစကြာမင်း ကာမဂုဏ်ခံစားပုံ မန္ဓာတုစကြာမင်းသည် လူပြည်တွင် ကာမဂုဏ်ခံစားရသည်ကို အားမရသဖြင့် စတုမဟာရာဇ်နတ်ပြည်၌၎င်း၊ ထို့မှနောက် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌၎င်း ခံစားပါသည်။ သိကြားမင်း (၃၆)ယောက် သေသည်တိုင်အောင် တာဝတိံသာတွင် ထက်ဝက် မင်းစည်းစိမ်ခံစားပါသည်။ ထက်ဝက်မင်းစည်းစိမ်ကို အားမရသဖြင့် (၃၇)ယောက်မြောက် သိကြားမင်းကို သတ်၍ သိကြားမင်းစည်းစိမ် အားလုံးကို လုယူရန် ကြံစည်သောအခါ အလိုလို လူ့ပြည်သို့ လျောကျသွားပါသည်။

ဘုရားရှင်၏ အလုပ်အကျွေးများ ဝါတော်(၂၀)အတွင်းတွင် ၁။နာဂသမာလထေရ် ၂။နာဂိတထေရ် ၃။ဥပဝါနထေရ် ၄။သုနက္ခတ္တထေရ် ၅။သာဂတထေရ် ၆။ရာဓထေရ် ရ။မေဃိယထေရ် ၈။စုန္ဒသာမဏေ တို့ဖြစ်သည်။ ဝါတော် (၂၀)ကျော်မှ ပရိနိဗ္ဗာန်စံချိန်ထိ (၂၅)နှစ်အတွင်းကို အရှင်အာနန္ဒာ ပြုစုလုပ်ကျွေးပါသည်။ U Khay (talk) 09:32, 5 October 2019 (UTC)

အရှင်အာနန္ဒာ၏ ခမည်းတော် အဥ္ဇနမင်း၏ သားတော် သုဒ္ဓေါဒန-ဓောတောဒန-သက္ကောဒန-သုက္ကောဒန-အမိတောဒနနှင့် သမီးတော် အမိတာ-ပါလိတာဟူသော မောင်နှမခုနှစ်ယောက်တို့တွင် အငယ်ဆုံးသား အမိတောဒန၏ သားဖြစ်ပါသည်။

ရဟန်းအတူပြုကြသူများ ၁။ဘဒ္ဒိယ ၂။အနုရုဒ္ဓါ ၃။ဒေဝဒတ် ၄။အာနန္ဒာ ၅။ဘဂု ၆။ကိမိလဟူသော မင်းသားခြောက်ယောက်နှင့် ဆတ္တာသည် ဥပါလိပါ ခုနှစ်ယောက်တို့ ဖြစ်ပါသည်။

ရဟန်းပြုရာ ဌာန မြတ်စွာဘုရားသည် မလ္လတိုင်း အနုပိယသရက်ဥယျာဉ်တွင် သီတင်းသုံးနေစဉ် ရဟန်းအတူပြုကြသည်ဟု ဆိုထားသောကြောင့် မလ္လတိုင်း အနုပိယသရက်ဥယျာဉ် ဖြစ်ပါသည်။

ရဟန်းပြုချိန် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၄-ခုနှစ်၊နယုန်လဖြစ်ပါသည်။ ရဟန်းပြုချိန်တွင် အရှင်အာနန္ဒာသည် အသက် ၃၆-နှစ်ခန့် ရှိပြီဖြစ်ပါသည်။ (မဟာသုတဒီပနီ-ပ-နှာ ၂၂)

ရရှိသော ဧတဒတ်ဘွဲ့များ ၁။ဗဟုသုတ ဧတဒတ် ၂။သတိမန္တ ဧတဒတ် ၃။ဂတိမန္တ ဧတဒတ် ၄။ဓိတိမန္တ ဧတဒတ် ၅။ဥပဋ္ဌာက ဧတဒတ်တို့ ဖြစ်ပါသည်။

အရှင်အာနန္ဒာ၏ အသက် အရှင်အာနန္ဒာသည် ဘုရားနှင့် ဖွါးဖက်တော်ဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် သက်တော် (၈၀)တွင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပါသည်။ ဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်စံပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း (၄၀)ကြာမှ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသည်ဟု ဆိုသောကြောင့် အသက်တော် (၁၂၀) ရှည်ပါသည်။

ရဟန္တာဖြစ်ပုံ အရှင်အာနန္ဒာသည် သွားခြင်း-ရပ်ခြင်း-ထိုင်ခြင်း-လဲလျောင်းခြင်းဟူသော ဣရိယာပုတ်လေးမှလွတ်လျက် ထူးခြားစွာ ရဟန္တာဖြစ်ပါသည်။

ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပုံ အရှငျအာနန်ဒာသညျ ရောဟိဏီမွစျအလယျ ထနျးခုနှစျဆငျ့ ကောငျးကငျအမွငျ့သို့ ကွှတောျအရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ အရှင်အာနန္ဒာသည် ရောဟိဏီမြစ်အလယ် ထန်းခုနှစ်ဆင့် ကောင်းကင်အမြင့်သို့ ကြွတော်မူပြီးလျှင် ကောင်းကင်မှာပင် ထိုင်၍ တရားဟောတော်မူပါသည်။ ထိုနောက် “ငါ၏ ကိုယ်သည် နှစ်ခြမ်းကွဲ၍ မြစ်၏ ကမ်းတစ်ဘက်ဆီသို့ ကျစေသတည်း” ဟု အဓိဋ္ဌာန်၍ ကောင်းကင်မှာပင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံပါသည်။

တရားအလင်းပေးသူ ည် အရှင်အာနန္ဒာကို သောတာပန်ဖြစ်စေသော တရားအလင်းပေးသူ ဖြစ်ပါသည်။ မီကုသိုလ် မရှိသောသူကို၎င်း၊ “မောဃပုရိသ-အချည်းနှီး/အလကားပုဂ္ဂိုလ်” ဟု ခေါ်တော်မူပါသည်။

္ဆိမဘဝိကပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ခြင်း ၃။က္ခု ခေါ်တော်မူပါသည်။ ်အစုံ ဆင်မြန်းလျှက် ဝါတော်(၆၀)ရသော မထေရ်ကဲ့သို့ တင့်တယ်စွာ ရဟန်းဖြစ်သွားပါသည်။ U Khay (talk) 09:37, 5 October 2019 (UTC)

အပြစ်များ ၁။အလွန်ဝေးသော အရပ်တွင် ထိုင်နေပါက အသံကျယ်လောင်စွာ ပြောရသော အပြစ်ရောက်ပါသည်။ ၂။အလွန်နီးသော အရပ်တွင် ထိုင်နေပါက ဆည်းကပ်ခံရသူနှင့် မိမိတို့ ထိခိုက်ခြင်း အပြစ်ရောက်ပါသည်။ ၃။လေညာတွင် ထိုင်နေပါက မိမိကိုယ်နံ့ဖြင့် နှိပ်စက်နိုင်ခြင်း အပြစ်ရောက်ပါသည်။ ၄။မြင့်သောနေရာတွင် ထိုင်နေပါက မရိုသေရာ အပြစ်ရောက်ပါသည် ၅။အလွန်နီးကပ်၍ ရှေးရှု့အရပ်တွင် ထိုင်နေပါက မျက်စိအချင်းချင်း တိုက်မတတ် ကြည့်ရှုရခြင်း အပြစ်ရောက်ပါသည်။ ၆။အလွန်နောက်ကျသော အရပ်တွင်ထိုင်နေပါက နောက်သို့လည်၍ ကြည့်ရခြင်း အပြစ်ရောက်ပါသည်။ ။ ဝေး, နီး, လေညာ, မြင့်ဌာနာ, ရှေ့မှာ, နောက်တူရှု  အလွန်နေငြား ပြစ်ခြောက်ပါး ကင်းငြားသင့်တင့်ယူ

သံဝေဂတ္ထု (၈)ပါး ၁။ပဋိသန္ဓေနေရခြင်းသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ ၂။အိုရခြင်းသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ ၃။နာရခြင်းသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ ၄။သေရခြင်းသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ ၅။အပါယ်ဆင်းရဲသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ ၆။အတိတ်ဘဝ ဝဋ်ဆင်းရဲသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ ရ။အနာဂါတ်ဘဝ ဝဋ်ဆင်းရဲသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။ ၈။ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ အာဟာရရှာဖွေရခြင်း အရင်းခံသော ဆင်းရဲသည် ထိတ်လန့်ဖွယ်တည်း။

နဂါးတို့၏ အာဝေဏိကဒုက္ခ ကိလမနငါးပါး လူယောင်ဖန်ဆငါးနိုင်သော တန်ခိုးကြီးမားသော နဂါးသည်ပင် ၁။ပဋိသန္ဓေနေသောအခါ နဂါးအသွင်းဖြင့်သာ နေရသည်။ ၂။အရေလဲသောအခါ နဂါးအသွင်ဖြင့်သာ အရေလဲရသည်။ ၃။အိပ်မောကျသောအခါ နဂါးအသွင်သာ ဖြစ်သွားရသည်။ ၄။နဂါးလုလင်နှင့် နဂါးမတို့သည် မထုန်မှီဝဲသောအခါ နဂါးအသွင်သာ ဖြစ်သွားသည်။ ၅။စုတေသေလွန်သောအခါ နဂါးအသွင်သာ ဖြစ်သွားသည်။(ဧရကပတ္တနဂါးမင်းသည် မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို နာရသောကြောင့် အာဝေဏီကဒုက္ခ ကိလမနငါးပါးမှ လွတ်၍ လုလင်အသွင်ဖြင့် တစ်သက်လုံး နေထိုင်သွားရသည်။)

ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အလောင်းများ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တွင် ကျမ်းဂန်အထင်အရှား ပြဆိုသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအလောင်းများကား ၁။ဒေဝဒတ်သည် အဋ္ဌိဿရမည်သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ၂။အဇာတသတ်သည် ဝိဇိတာဝီမည်သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ၃။ဝေဒိသကတောင် ခင်ပုပ်ငှက်သည် သောမနဿမည်သော ပစ္စေကဗုဒဓါ ၄။ရာဇဂြိုလ်မြို့သူ သုမနပန်းသည် သုမနအမည်ရှိသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ ဖြစ်ပါသည်။

နတ်ပြည်တွင် သား, မယားစသည်တို့ကို ဆုံးဖြတ်ပုံ ၁။ဗိမာန်ရှင်ဧ ရင်ခွင်တွင် ဖြစ်ပေါ်ပါက သား-သမီး သတ်မှတ်သည်။ ၂။အိပ်ယာထက်တွင် ဖြစ်ပေါ်ပါက မယားဟု သတ်မှတ်သည်။ ၃။အိ်ပ်ယာဘေးတွင် ဖြစ်ပေါ်ပါက ရံရွှေတော်ဟု သတ်မှတ်သည်။ ၄။ဗိမာန်အတွင်းတစ်နေရာတွင် ဖြစ်ပေါ်ပါက အစေခံဟု သတ်မှတ်သည်။ ၅။ဗိမာန် နှစ်ခုသုံးခုအကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်ပါက အနီးကပ်ဆုံး ဗိမာန်ရှင်က သိမ်းပိုက်ရန် သတ်မှတ်သည်။ ၆။အနီးကပ်ခြင်း တူနေပါက ဖြစ်ပေါ်လာသူ မျက်နှာမူရာဘက်မှ ဗိမာန်ရှင်က သိမ်းပိုက်ရန် သတ်မှတ်သည်။ ရ။ဗိမာန်တို့နှင့်လည်း မနီး, ဗိမာန်တို့ဘက်သို့လည်း မျက်နှာမမူပဲ ဖြစ်ပေါ်လာပါက သိကြားမင်းက သိမ်းပိုက်ရန် သတ်မှတ်သည်။

သိဥ္ဇိုင်းငရဲ သံ ပုနပ္ပုနံ ဇီဝန္တိ ဧတ္ထာတိ သဥ္ဇီဝေါ - အကုသိုလ်အကျိုးကို ခံစားနိုင်ရန် ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ပျက်စီးလိုက်-အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာလိုက်ဖြင့် အဖန်ဖန် အသက်ရှင်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် သဥ္ဇီဝ-သိဥ္ဇိုင်းငရဲဟု ခေါ်သည်။ ငရဲသက်ကား (၅၀၀)တည်း။။ ၎င်းငရဲ၏ တစ်ရက်ကား စတုမဟာရာဇ်နတ်သက် (၅၀၀)ရှိပါသည်။

ကာဠသုတ် ငရဲ နေရယိကာနံ သရီရာနိ ဝဍ္ဎကီနံ ကာဠသုတ္တေန သညာဏံ ကတွာ ဝါသိယာ တစ္ဆန္တိ ဧတ္ထာတိ ကာဠသုတ္တော - ငရဲသူ/သားတို့ဧ ခန္ဓာကိုယ်တို့ကို လက်သမားတို့၏ တမျဉ်းကြိုးဖြင့် မှတ်သား၍ ပဲခွပ်ဓားမတို့ဖြင့် အစိပ်အစိပ် အမြှောင့်အမြှောင့် ရွေ့ဖြတ်ရာ ဖြစ်သောကြောင့် ကာဠသုတ္တ-ကာဠသုတ်ငရဲ မည်၏။ ငရဲသက်ကား (၁၀၀၀)တည်း။ ၎င်းငရဲ၏ တစ်ရက်ကား တာဝတိံသာနတ်သက် (၁၀၀၀) ရှိပါသည်။

သင်္ဃာတငရဲ သမန္တတော အာဂတေဟိ ပဗ္ဗတေဟိ ဟညန္တိ ဧတ္ထာတိ သင်္ဃာတော - အရပ်ရှစ်မျက်နှာ ပတ်ပတ်လည်မှ လာကုန်သော တောင်ကြီးတို့သည် ကြိတ်ချေ၍ သတ်အပ်ရာဖြစ်သောကြောင့် သင်္ဃာတငရဲ မည်၏။ ငရဲသက်ကား (၂၀၀၀)တည်း။ ၎င်းငရဲ တစ်ရက်ကား ယာမာနတ် နတ်သက် (၂၀၀၀) ရှိပါသည်။

ရောရုဝငရဲ ဒုက္ခိတ သဒ္ဒေန ရုဝန္တိ ဧတ္ထာတိ ရုဝေါ ။ ရုဝေါ ရုဝေါ ရောရုဝေါ - နာကျင်ဆင်းရဲသော အသံဖြင့် အလွန်အကဲ အော်ဟစ်ငိုကြွေးရာဖြစ်သောကြောင့် ရောရုဝငရဲမည်၏။ ငရဲသက်ကား (၄၀၀၀)တည်း။ ၎င်းငရဲ တစ်ရက်ကား တုသိတာနတ် နတ်သက် (၄၀၀၀)ရှိပါသည်။

မဟာရောရုဝငရဲ မဟန္တော ရောရုဝေါ မဟာရောရုဝေါ - ရောရုဝငရဲထက် လွန်ကဲကြီးမားသော ရောရုဝငရဲဖြစ်သောကြောင့် မဟာရောရုဝငရဲမည်၏ ငရဲသက်ကား (၈၀၀၀)တည်း။ ၎င်းငရဲ တစ်ရက်ကား နိမ္မာနရတိနတ် နတ်သက် (၈၀၀၀) ရှိပါသည်။

တာပနငရဲ တပန္တိ ဧတ္ထာတိ တာပနော - အလွန်အကဲ ပူပြင်း/ပူလောင်ရာဖြစ်သောကြောင့် တာပနငရဲမည်၏။ ငရဲတိုင်းပင် ပူလောင်သော်လည်း အဆအရာ-အထောင်မက လွန်ကဲအောင် ပူလောင်သောငရဲတည်း။ ငရဲသက်ကား (၁၆၀၀၀)တည်း။ ၎င်းငရဲ တစ်ရက်ကား ပရနိမ္မိတ ဝသဝတိနတ်သက် (၁၆၀၀၀) ရှိပါသည်။

မဟာတာပနငရဲ တာပနငရဲထက် လွန်ကဲစွာ ပူလောင်ရာဖြစ်သော တာပနငရဲအကြီးဖြစ်သောကြောင့် မဟာတပနငရဲမည်၏။ ငရဲသက်ကား အန္တရကပ် ထက်ဝက်တည်း။

အဝီစိငရဲ နတ္ထိ သုခ လေသောပိ ဧတ္ထာတိ အဝီစိ - ချမ်းသာအနည်းငယ်မျှပင် မရှိရာဖြစ်သောကြောင့် အဝီစိငရဲ မည်၏။ (တနည်း) နတ္ထိ ဝီစိသုခံ ဧတ္ထာတိ အဝီစိ - ချမ်းသာမှု သက်သာမှု လုံးဝမရှိရာဖြစ်သောကြောင့် အဝီစိငရဲမည်၏။ (တနည်း) နတ္ထိ ဝီစိ ဧတ္ထာတိ အဝီစိ - ငရဲသူ/သားတို့ အကြားအလပ်မရှိ ပြည့်ကျပ်နေသောကြောင့်၎င်း၊ အကြားအလပ် မရှိ ဆင်းရဲဒုက္ခများ အမြဲမပြတ် တရစပ်ဖြစ်ရာ ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း အဝီစိငရဲမည်၏။ ငရဲသက်ကား အန္တရကပ် တစ်ကပ် ဖြစ်ပါသည်။

လူမိန်းမတို့၏ ပင်ကိုယ်အနံ့ ၁။အချို့ကား မြင်းအနံ့ ၂။အချို့ကား ဆိတ်အနံ့ ၃။အချို့ကား ချွေးအနံ့ ၄။အချို့ကား ဥတုသွေးအနံ့ ရှိပါသည်။ ထိုမကောင်းသော ပင်ကိုယ်အနံ့ကို လိမ်းချယ်ထားသော ပန်းနံ့သာတို့ဖြင့် ဖျောက်ထားရပါသည်။ ချွင်းချက်အနေအားဖြင့် စကြာမင်း၏ မိဖုရားသည်ကား ကိုယ်မှ စန္ဒကူးလှိုင်၍ ခံတွင်းမှ ကြာညိုပန်း ရနံ့သင်းကာ မကောင်းသော အနံ့လေးမျိုးမှ လွတ်ပါသည်။

ဆုံမနည်း ၁။ကုသိုလ်တို့၏ ကောင်းကျိုးကို ပြ၍ အနုနည်းဖြင့် ဆုံးမခြင်း ၂။အကုသိုလ်တို့၏ မကောင်းကျိုးကို ပြ၍ အကြမ်းနည်းဖြင့် ဆုံးမခြင်း ၃။ကုသိုလ်-အကုသိုလ်တို့၏ ကောင်းကျိုး+မကောင်းကျိုးကို ပြ၍ အနုနည်း-အကြမ်းနည်းဖြင့် ဆုံးမခြင်း ၄။ဆုံးမမှု မပြုတော့ပဲ သင်းထိုက်နှင့်သင်းကံ ဖြစ်ခြင်ရာ ဖြစ်တော့ဟု ပစ်ပယ်၍ ထားခြင်းသည် သတ်ပြစ်ခြင်းတည်း။

အရှင်သာရိပုတ္တာ အရှင်သာရိပုတ္တာသည် ရူပသာရီ ပုဏ္ဏေးမ၏ သားဖြစ်၍ ၁။အရှင်သာရိပုတ္တာ ၂။အရှင်ဥပသေန ၃။အရှင်စုန္ဒ ၄။အရှင်ရေဝတဟူသော ညီအစ်ကို လေးယောက်နှင့် ၁။စာလာထေရီမ ၂။အပစာလာထေရီမ ၃။သီသူပစာလာထေရီမဟူသော နှမသုံးယောက် ဖြစ်သောကြောင့် စုစုပေါင်း မောင်နှမခုနှစ်ယောက် ဖြစ်ပါသည်။

အရှင်သာရိပုတ္တရာ ရဟန္တာဖြစ်ပုံ အရှင်သာရိပုတ္တာသည် ရဟန်းပြုပြီး၍ (၁၅)ရက် ရှိသောအခါ ရာဇဂြိုလ်မြို့ ဝက်တူးလှိုဏ်ဂူတွင် မြတ်စွာဘုရားသည် အရှင်သာရိပုတ္တာ၏တူ ဒီဃနခပရိဗိုဇ်အား ဝေဒနာပရိဂ္ဂဟသုတ်ကို ဟောစဉ် ဘေးမှနာယူရင်း ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ပါသည်။

အရှင်မောဂ္ဂလာန် ရဟန္တာဖြစ်ပုံ အရှင်မောဂ္ဂလာန်သည် ရဟန်းပြုပြီး၍ (၇)ရက် ရှိသောအခါ မာဂဓတိုင်း ကလ္လဝါလရွာငယ်တွင် တရားအားထုတ်နေခိုက် ငိုက်မြည်းနေပါသည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိတ်လန့်စေသဖြင့် အရှင်မောဂ္ဂလာန်သည် ထိနမိဒ္ဓကို ပယ်ဖျောက်၍ ဘုရားပေးအပ်သော ဓာတ်ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ကြားနာနေစဉ် ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ပါသည်။

ပဥ္စဝဂ္ဂီငါးဦး တရားထူးရသော နှစ်-လ-ရက်-နေ့များ ၁။ရှင်ကောဏ္ဍညသည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့် စနေနေ့တွင် သောတာပန် ဖြစ်ပါသည်။ ၂။ရှင်ဘဒ္ဒိယသည် လပြည့်ကျော် (၁)ရက် တနင်္ဂနွေနေ့။ ၃။ရှင်ဝပ္ပသည် လပြည့်ကျော် (၂)ရက် တနင်္လာနေ့။ ၄။ရှင်မဟာနာမ်သည် လပြည့်ကျော် (၃)ရက် အင်္ဂါနေ့။ ၅။ရှင်အဿဇိသည် လပြည့်ကျော် (၄)ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် သောတာပန် ဖြစ်ကြပါသည်။ လပြည့်ကျော် (၅)ရက် ကြာသာပတေးနေ့၌ ပဥ္စဝဂ္ဂီငါးဦးလုံး အနတ္တလက္ခဏသုတ်ကို နာယူရပြီး ရဟန္တာဖြစ်ကြပါသည်။ (မဟာသုတဒီပနီ ပ-နှာ ၁၃၃)

ကြိယာသုံးတန် ၁။တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်စွာ ထိုင်လျက်တရားနာသောသူသည် ဥဂ္ဂဏှာတိ-တရားမှတ်ယူသူ မည်၏ ၂။နှုတ်ဖြင့် သရဇ္ဈာယ်ခြင်းကို ပြုသောသူသည်/ကျက်မှတ်ရွတ်ဆိုသူသည် ပရိယာပုဏာတိ-သင်ယူသူ မည်၏။ ၃။မိမိရထားသော တရားကို တစ်ပါးသောသူတို့အား တဆင့်ဟောကြားပို့ချပေးသောသူသည် ဓာရေတိ-ပို့ချဆောင်ပေးသူ မည်၏။

ဝိပဿနာ တရုဏဝိပဿနာဟူသည် နာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်၊ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်၊ သမ္မသနဉာဏ်၊ မဂ္ဂါမဂ္ဂ ဒဿနဉာဏ်တို့ ဖြစ်ပါသည်။ ဗလဝဝိပဿနာဉာဏ်ဟူသည် ဘယဉာဏ်၊ အာဒီနဝဉာဏ်၊ မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်၊ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်တို့ ဖြစ်ပါသည်။ တရုဏဝိပဿနာကို ပါဠိတော်၌ ယထာဘူတဉာဏဒဿန အမည်ဖြင့် ဟော၍ ဗလဝဝိပဿနာကို နိဗ္ဗိဒါဟူသော အမည်ဖြင့် ဟောတော်မူပါသည်။

အနာထပိဏ်သူဋ္ဌေး မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုလ်ပြည် ယင်းတိုက်တောတွင် ညဉ့်၏ မိုးသောက်ယံအချိန်၌ အနာထပိဏ်သူဋ္ဌေးကို ငယ်နာမည် “သုဒတ္တ” ဟု ခေါ်တော်မူပါသည်။ U Khay (talk) 09:44, 5 October 2019 (UTC)

ဥပကနှင့် မဆာဝါ ဥပကတက္ကတွန်းသည် မဆာဝါနှင့် ရပြီးနောက် သုဘဒ္ဒမည်သော သားတစ်ယောက် ရသောအခါ မဆာဝါက ပျက်ရယ်ပြုသဖြင့် ဘုရားထံသို့ သွားရောက်ပါသည်။ ဘုရားရှင်၏ တရားကို နာယူပြီးနောက် အနာဂါမိမဂ်ဖိုလ်ကို ရ၍ အဝိဟာဗြဟ္မာဘုံသို့ ရောက်ရှိကာ ရဟန္တာဖြစ်သွားပါသည်။

အသားစားနှင့် မစားသူတို့၏ ကွာခြားမှုများ အသားစားသတ္တဝါတို့သည် ၁။မွေးခါစ မျက်စိမမြင်ပါ ၂။ရေကို လျှာဖြင့်လျက်၍ သောက်၏ ၃။ချွေးထွက်၏ ၄။ခြေသည်းလက်သည်း ချွန်ထက်၏ ၅။ခံတွင်းသွားရည် နည်း၏ ၆။ခွန်အားဗလ နည်း၏ ရ။သွားကြဲ၏ ချွန်ထက်၏ ၈။လူမူကိစ္စအသုံးမဝင် ကျေးဇူးမပြု ၉။စိတ်ဓာတ်ကြမ်း၍ မယဉ်ကျေး ၁၀။အသက်မရှည်(နှစ်၂၀-ထက် မနေရ) ၁၁။လည်မျိုမှ စအိုဝထိ အူသည် သုံးဆတို့ ဖြစ်ပါသည်။ အသားမစားသော သတ္တဝါသည် ၁။မွေးခါစ မျက်စိမြင်သည် ၂။ရေကို နှုတ်ခမ်းဖြင့် စုပ်၍ သောက်၏ ၃။ချွေးမထွက် ၄။ခြေသည်းလက်သည်း မချွန် ၅။ခံတွင်းသွားရည် များ၏ ၆။ခွန်အားဗလ အားကြီး၏ ရ။သွားစိပ်၍ မချွန်ပဲ တုံးသည် ၈။လူမူကိစ္စတွင် အသုံးဝင်၍ ကျေးဇူးပြုသည် ၉။စိတ်ဓာတ်နူးညံ့၍ ယဉ်ကျေး၏ ၁၀။အသက်ရှည်၏ ၁၁။လည်မျိုမှ စအိုဝထိ အူသည် ၁၂-ဆ ရှိပါသည်။

ဒေဝဒတ်တောင်းဆိုသော ငါးပါး ရဟန်းတို့သည် ၁။တသက်လုံးတောကျောင်း၌ နေကြ၍ ရွာကျောင်းတို့တွင် မနေစေခြင်း ၂။ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ဆောင်ကြ၍ ပင့်ဖိတ်သည့် ဆွမ်းကို မစားစေခြင်း ၃။ပ့ံသကူဓုတင် ဆောင်ကြ၍ ဒကာတို့လှူသော သင်္ကန်းကို လက်မခံစေခြင်း ၄။ရုက္ခမူလဓုတင်ဆောင်ကြ၍ အမိုးရှိသော ကျောင်းတွင် မနေစေခြင်း ၅။အသား-ငါး စသည်တို့ကို မစားပဲ သက်သက်လွတ်သာ စားစေခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။

ပုဂ္ဂိုလ် လေးယောက်နှင့် ကြာလေးမျိုး ၁။ဒေသနာအကျဉ်းနာရုံမျှဖြင့် မဂ်-ဖိုလ်ရသော ဥဂ္ဃါဋိတညူပုဂ္ဂိုလ်သည် ရေပေါ်တွင် ယနေ့ပွင့်မည့် ကြာနှင့် တူ၏။ ၂။ဒေသနာအကျယ်ကို နာယူမှ မဂ်-ဖိုလ်ရသော ဝိပစ္စိတညူပုဂ္ဂိုလ်သည် ရေနှင့်တညီတည်း မနက်ဖြန် ပွင့်မည့်ကြာနှင့် တူ၏။ ၃။သင်ကြားလေ့လာ အားထုတ်ကျင့်မှ မဂ်-ဖိုလ်ရသော နေယျပုဂ္ဂိုလ်သည် ရေအောက် အနည်းငယ်ရောက်၍ သုံးရက်မြောက်ခန့်တွင် ပွင့်မည့်ကြာနှင့် တူ၏။ ၄။တရားနာ/တရားအားထုတ်သော်လည်း ယခုဘဝ တရားမရသော ပဒပရမပုဂ္ဂိုလ်သည် ရေအောက်တွင် ငုံနေသော လုံးဝ မပွင့်သည့် ကြာနှင့် တူ၏။

စကြာဝဠာတစ်သောင်း မြေလှုပ်သော အခါ မြတ်စွာဘုရား ၁။ပဋိသန္ဓေနေသောအခါ ၂။ဖွားသောအခါ ၃။ဘုရားဖြစ်သောအခါ ၄။ဓမ္မစကြာဟောသောအခါ ၅။တန်ခိုးပြဋိဟာ ပြသောအခါ ၆။နတ်ပြည်မှ လူပြည်သို့ ဆင်းသောအခါ ရ။အာယုသင်္ခါရ လွှတ်သောအခါ ၈။ပရိနိဗ္ဗာန်စံသောအခါတို့တည်း။

ဝိသာခါ ဝိသိဋ္ဌာ-ထူးသော၊သာခါ-သစ်ပင်၏ကိုင်းမကြီးတည်း။ ဝိသာခါ ဝိယာတိ ဝိသာခါ-သစ်ပင်၏ထူးခြားသော ကိုင်းမကြီးကဲ့သို့ သားသမီးတို့တွင် အလွန်ထင်ရှားတင့်တယ်သော သမီးရတနာဖြစ်သောကြောင့် ဝိသာခါ မည်ပါသည်။

ဆွေမျိုးများ ဗိမ္ဗိသာရမင်း၏ နိုင်ငံတော် အင်္ဂတိုင်း ဘဒ္ဒိယမြို့ မေဏ္ဍကသူဋ္ဌေးမင်းနှင့် သူဋ္ဌေးကတော် စန္ဒပဒုမတို့သည် အဘိုးအဘွားတို့ ဖြစ်၍ ဓနဥ္ဇယသူဋ္ဌေးနှင့် သုမနဝေီတို့သည် ဝိသာခါ၏ အမိအဖများ ဖြစ်ကြပါသည်။

လင်ယောကျာ်း သာဝတ္ထိမြို့ မိဂါရသူဋ္ဌေး၏ သား ပုဏ္ဏဝဍ္ဎနသည် ဝိသာခါ၏ လင်ယောကျာ်း ဖြစ်ပါသည်။

ကျောင်းကုသိုလ် သာဝတ္ထိမြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် ကျောင်းမြေကို ကိုးကုဋေဖြင့် ဝယ်ယူ၍ ကျောင်းတိုက်ကို ကိုးကုဋေဖြင့် ဆောက်လုပ်ကာ ကျောင်းတင်ပွဲကို ကိုးကုဋေအကုန်အကျခံ၍ ကျင်းပပါသည်။ ဝိသာခါ၏ ကျောင်းဖြစ်သော ပုဗ္ဗာရုံကျောင်းသည် စုစုပေါင်း (၂၇)ကုဋေ ကုန်ကျ၍ ဇေတဝန်ကျောင်း၏ ထက်ဝက်ဖြစ်ပါသည်။

ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းများ ၁။အဿဇိ ၂။ပုနဗ္ဗသုက ၃။ကဏ္ဍုက ၄။လောဟိတက ၅။မေတ္တိယ ၆။ဘုမ္မဇကတို့တည်း။

အမိုက်ကောင် လေးမျိုး ၁။တီကောင်သည် မြေကုန်သွားမည် ကြောက်၍ မြေကိုမစားပါ။ ၂။ကြိုးကြာငှက်သည် မြေကြီးကျွံ(မခံနိုင်)မည်ကို ကြောက်၍ ခြေတစ်ချောင်းသာ ထောက်နေပါသည်။ ၃။တစ်တီတူးငှက်သည် မိုးပြိုမည်ကို ကြောက်၍ ပက်လက်အိပ်ပါသည်။ ၄။ပုဏ္ဏားသည် လောကကြီး ပြတ်စဲ၍ ပျောက်ကွယ်သွားမည် ကြောက်သောကြောင့် တရားမကျင့်ပဲ နေပါသည်။

ဘီလူး ၁။မျက်တောင်မခတ် ၂။မျက်စိနီမြန်းနေ၏ ၃။ကြောက်ရွံ့စိတ် မရှိ ၄။အရိပ်မထွက်ပါက လူယောင်ဖန်ဆင်းထားသော်လည်း ဘီလူးဟု သိနိုင်ပါသည်။ ဘီလူးသည် လူသားစားထားပါက ကိုယ်သည် ထူးခြားစွာ အေးစက်နေတတ်ပါသည်။

ပုဂ္ဂိုလ်လေးဦး ၁။ပုက္ကုသာတိမင်း ၂။ဗာဟိယဒါရုစိရိယ ၃။တမ္ဗဒါဌိကသူခိုး ၄။သုပ္ပဗုုဒ္ဓလူနူတို့သည် ဘီလူးမက နွားမယောင်၍ ဝှေ့သတ်သဖြင့် သေရသူများ ဖြစ်ပါသည်။

ပျက်စီးကြောင်း တရားသုံးပါး ၁။အမိ-မိကြီး-မိထွေးစသော မတပ်မက်သင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ၌ အဓမ္မရာဂဖြစ်ခြင်း ၂။အလွန်အကဲ သုံးဆောင်လိုခြင်းငှါဖြစ်သော ဝိသမလောဘ ၃။လိင်တူပုဂ္ဂိုလ်တို့အပေါ်၌ တဏှာရာဂဖြစ်ခြင်း မိစ္ဆာဓမ္မတို့ ဖြစ်ပါသည်။

အကျိုးမရှိသော မွေ့လျော်ခြင်း ၁။သင်္ကန်းချုပ်ခြင်းစသော အမှုတို့၌ မွေ့လျော်ခြင်း ၂။အကျိုးမဲ့ စကားပြောခြင်း၌ မွေ့လျော်ခြင်း ၃။အိပ်ခြင်း၌ မွေ့လျော်ခြင်း ၄။အပေါင်းအသင်း နေမှု၌ မွေ့လျော်ခြင်းတို့သည် ရဟန်းတော်တို့အတွက် အကျိုးမရှိသော မွေ့လျော်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။

ဘုရားရှင်၏ ဝါဆိုရာ ဌာနများ ၁-ဗာရာဏသီ မိဂဒါဝုန် ၂/၃/၄/၁၇/၂၀-ရာဇဂြိုလ် ဝေဠုဝန် ၅-ဝေသာလီ မဟာဝုန် ၆-မကုလတောင် ချယားတော ရ-တာဝတိံသာ ၈-သုသုမာရဂိရိပြည် ပဲစင်းခုံတော ၉-ကောသမ္ဗီ ဃောသိတာရုံ ၁၀-ပလလဲတော ၁၁-နာဠပုဏ္ဏားရွာ ၁၂-ဝေရဥ္ဇာပြည် ၁၃/၁၈/၁၉-စာလိယပြည် စာလိတောင် ၁၄/၂၁ မှ ၄၄အထိ သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်နှင့် ပုဗ္ဗာရုံ ၁၅-ကပိလဝတ်ပြည် နိဂြောဓာရုံ ၁၆-အာဠဝီပြည် အဂ္ဂါဠဝနတ်ကွန်း ၄၅-ဝေသာလီ ဝေဠုဝရွာတို့ ဖြစ်ပါသည်။

ရာဇဂြိုလ် ရာဇဂြိုလ်မြို့သည် တောင်ကြီးငါးလုံး ကာရံထား၍ သဘာဝတံတိုင်းဖြင့် တင့်တယ်ထင်ရှားပါသည်။ ဘုရားပွင့်ချိန်-စကြာမင်းပေါ်ချိန်မှ မြို့အဖြစ် ရောက်ရပါသည်။ အခြားသောအချိန်တို့၌ ဘီလူး-သားရဲ-တိရစ္ဆာန်စသည်တို့ ခိုအောင်းနေသည့် လူသူမနေသော တောကြီးဖြစ်ပါသည်။

ရာဇဂြိုလ် ၁။ရာဇဂဟ-ဘုန်းကြီးသော မင်းတို့သာ သိမ်းပိုက်တည်ထောင်အပ်သောကြောင့် ရာဇဂြိုလ်မည်၏။ ၂။ဂိရိဗ္ဗဇ-တောင်ငါးလုံး ပတ်လည်ဝိုင်းထားသောကြောင့် တောင်ခြံ/တောင်ဝိုင်းမြို့ မည်၏။ ၃။ပုပ္ဖပုရ/ကုသုမပုရ-ပန်းအထူးအဆန်း အဖိုးတန်ပန်းများ ပေါများသောကြောင့် ပန်းမြို့တော်မည်၏။ ၄။ဝသုမတီ-လူသုံးကုန်ပစ္စည်း၊ လယ်ယာထွက်သီးနှံ၊ အဝတ်အထည်၊ ရွှေငွေစသည်တို့ ပေါများသောကြောင့် ပြည့်စုံကြွယ်ဝသော မြို့မည်၏။

ဗိမ္ဗသာရမင်း ဗိမ္ဗိသာရမင်းသည် အင်္ဂတိုင်း-မာဂဓတိုင်းတို့ကို အစိုးရ၍ ရာဇဂြိုလ်မြို့တွင် ထီးနန်းစိုက်ကာ မြို့ရွာပေါင်း ရှစ်သောင်းတို့ကို အုပ်ချုပ်ပါသည်။ ရာဇဂြိုလ်မြို့သည် သုံးဂါဝုတ်ကျယ်၍ မြို့တံခါးကြီး (၃၂)ထပ်၊ တံခါးငယ် (၆၄)ထပ်ဖြင့် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည်။

အရိုး ဘုရားရှင်၏ အရိုးတို့သည် သံကွင်းဆက်ကဲ့သို့ တစ်ဆက်တည်း တည်ကုန်၏။ ပစ္စေကာဗုဒ္ဓါတို့၏ အရိုးတို့သည် ချိတ်ဆက်၍ တည်ပါသည်။ လူသာမန်တို့၏ အရိုးတို့သည် အစွန်းအဖျားချင်း တေ့ဆက်၍ တည်ပါသည်။

ကာယိကာဒုက္ခဝေဒနာ ခံစားခြင်း ဘုရားရှင်တို့သော်မှလည်း ဘဝခန္ဓာ ရရှိခဲ့သော် အနာရောဂါ ဝေဒနာတို့ ဖြစ်ကုန်သေး၏။ အခြားသော သတ္တဝါတို့ကား ဆိုဖွယ်ရာ မရှိဟု သံဝေဂဖြစ်စေခြင်းငှါ ရောဂါကို ပယ်ဖျောက်သော ဖလသမာပတ်ကို မဝင်စားပဲ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူမည့် ကဆုန်လပြည့် တစ်နေ့/တစ်ညဉ့်ပတ်လုံး ကာယိကဒုက္ခဝေဒနာကို ခံစားတော်မူပါသည်။

ပီတိ ငါးမျိုး ၁။ခုဒ္ဒကာ ပီတိ-ကြက်သီးမွေးညင်း ထရုံမျှဖြစ်သော နှစ်သက်ခြင်း ၂။ခဏိကာ ပီတိ-လျှပ်စစ်ပြက်သကဲ့သို့ ခဏခဏ ဖြစ်ပေါ်သော နှစ်သက်ခြင်း ၃။သြက္ကန္တိကာ ပီတိ-လှိုင်းတံပိုး လွှမ်းမိုးသွားသကဲ့သို့ တစ်ကိုယ်လုံး အေးစိမ့်သွားသော နှစ်သက်ခြင်း ၄။ဥဗ္ဗေဂါ ပီတိ-ကိုယ်ကို ကြွတက်စေသော နှစ်သက်ခြင်း ၅။ဖရဏာ ပီတိ-တစ်ကိုယ်လုံး ပျံနှံပြီး ကြာမြင့်စွာဖြစ်သော နှစ်သက်ခြင်း

ပါရဂူ ခြောက်မျိုး ၁။ပရိညာ ပါရဂူ-ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို ပိုင်းခြား၍ သိခြင်း၌ တစ်ဘက်ကမ်းသို့ ရောက်သူ ၂။ပဟာန ပါရဂူ-ကိလေသာတို့ကို ပယ်ခြင်း၌ တစ်ဘက်ကမ်းသို့ ရောက်သူ ၃။ဘာဝနာ ပါရဂူ-မဂ်လေးပါးတို့ကို ပွါးခြင်း၌ တစ်ဘက်ကမ်းသို့ ရောက်သူ ၄။သစ္ဆိကိရိယာ ပါရဂူ-နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း၌ တစ်ဘက်ကမ်းသို့ ရောက်သူ ၅။သမာပတ္တိ ပါရဂူ-သမာပတ်ရှစ်ပါးတို့ကို ဝင်စားခြင်း၌ တစ်ဘက်ကမ်းသို့ ရောက်သူ ၆။အဘိညာ ပါရဂူ-အလုံးစုံသော တရားတို့ကို သိခြင်း၌ တစ်ဘက်ကမ်းသို့ ရောက်သူ

ဗြဟ္မာ ဗြဟ္မာတို့သည် နတ်ပြည်သို့ လာပါက နတ်ရုပ်တို့နှင့် တူညီစွာ ရုပ်အကြမ်း ဖန်ဆင်း၍၎င်း၊ လူပြည်သို့ လာပါက မြေ၌ ရပ်တည်နိုင်စေရန် ရုပ်အကြမ်း ဖန်ဆင်း၍၎င်း လာကြပါသည်။

ဗိမ္ဗိသာရမင်း သားရဟန်းများ ၁။ဗိမ္ဗသာရမင်းနှင့် ဥဇ္ဇေနီပြည် ပြည့်တန်ဆာမ ပဒုမဝတီ၏သား အဘယမင်းသားသည် အဘယထေရ် ဖြစ်ပါသည်။ ၂။ဗိမ္ဗိသာရမင်းနှင့် ဝေသာလီပြည် ပြည့်တန်ဆာမ အမ္ဗပါလီ၏သား ဝိမလမင်းသားသည် ဝိမလကောဏ္ဍညမထေရ် ဖြစ်ပါသည်။ ၃။ဗိမ္ဗိသာရမင်းနှင့် အဆောင်ရမိဖုရားတစ်ပါး၏သား သီလဝမင်းသားသည် သီလဝမထေရ် ဖြစ်ပါသည်။ (အဇာတသတ်ကား မိဖုရားခေါင်ကြီး ဝေဒေဟီ၏ သားဖြစ်ပါသည်)

နတ်တို့ကဲ့သို့ အဆင်းလှသူများ ၁။ပဒုမဝတီ မိဖုရား ၂။သုမေဓာ ထေရီ ၃။ဥမ္မာဒန္တီ ၄။ဥပရိ မိဖုရား ၅။အာသင်္ကာမင်းသမီး ၆။စကြာမင်း၏ မိဖုရား U Khay (talk) 09:52, 5 October 2019 (UTC)

ကွီးပွါးကွောငျး တရား ၁။ဥဋ်ဌာနသမ်ပဒါ-လုံ့လဝီရိယရှိခြငျး ၂။အာရက်ခသမ်ပဒါ-စောငျ့ရှောက်မှုရှိခြငျး  ၃။ကလျာဏမိတ်တတာ-မိတျဆွေကောငျး ရှိခြငျး  ၄။သမဇီဝိတာ-မျှတသော အသကျမွေးမှုရှိခြငျး ပျက်စီးကွောငျး တရားများ ၁။ဣတ်ထိဓုတ်တ/အတိစာရိနီ-မိနျးမလိုက်စားခြငျး/ကာမမိစ်ဆာမှု ကျုးလွနျးခြငျး ၂။သုရာဓုတ်တ-အရကျသစော သောက်စားခြငျး  ၃။အက်ခဓုတ်တ-လောငျးကစားမှု ကျုးလွနျခြငျး  ၄။ပါပမိတ်တ-ယုတျညံ့သော မိတျဆွရှေိခြငျး ကွီးပွါကွောငျး တရား ၁။သဒ်ဓါသမ်ပဒါ-ကံ-ကံအကျိုးနှငျ့ ရတနာသုံးပါးကို ယုံကွညျခြငျး ၂။သီလသမ်ပဒါ-သီလနှငျ့ ပြညျ့စုံခြငျး  ၃။စာဂသမ်ပဒါ-ပေးကမျးစွနျ့ကွဲ လှူဒါနျးမှုနှငျ့ ပြညျ့စုံခြငျး  ၄။ပညာသမ်ပဒါ-ဉာဏ်ပညာတို့နှငျ့ ပြည့်စုံခြငျး ကမ်မဋ်ဌာနျးနှငျ့ ဘုံ ကာမဘုံတွငျ ကမ်မဋ်ဌာနျး(၄၀)လုံး ရပါသညျ။ အသညတျကွဉျသော ရူပ(၁၅)ဘုံတွငျ အသုဘကမ်မဋ်ဌာနျး(၁၀)ပါး၊ ကာယဂတာသတိ၊ အာဟာရပေဋိကုလသညာ၊ အာနပါနဿတိဟူသော (၁၃)ပါးသော ကမ်မဋ်ဌာနျးတို့ မရနိုင်ပဲ ွကွငျးသော ကမ်မဋ်ဌာနျး (၂၇)ပါး ရပါသညျ။ အရူပ(၄)ဘုံတွငျ အာရုပ်ပကမ်မဋ်ဌာနျး(၄)ပါးသာ ရ၍ ွကွငျးသော ကမ်မဋ်ဌာနျး (၃၆)ပါး မရနိုင်ပါ။အသညသတ်ဘုံတွငျ နာမ်တရားမရှိ၍ ကမ်မဋ်ဌာနျး(၄၀)လုံး မရနိုင်ပါ။ ကေျာက်ကုနျး(ကေျာ)ဆနျ့၍ မအိပျသော ရဟနျးများနှငျ့ နှစျအပိုငျးအခြား ၁။အရှငျသာရိပုတ်တရာ နှစျ(၃၀) ၂။အရှင်မဟာမောဂ်ဂလ်လာနျ နှစျ(၃၀)  ၃။အရှင်မဟာကဿပ နှစျ(၁၂၀)  ၄။အရှငျအနုရုဒ်ဓါ နှစျ(၅၀)  ၅။အရှင်ဘဒ်ဒိယထေရျ နှစျ(၃၀)  ၆။အရှငျသောဏထေရျ နှစျ(၁၈)  ရ။အရှငျရဋ်ဌပါလ နှစျ(၁၂)  ၈။အရှငျအာနန်ဒာ နှစျ(၁၅)  ၉။ရှငျရာဟုလာ နှစျ(၁၂)  ၁၀။ရှင်ဗာကုလ နှစျ(၈၀)  ၁၁။နာဠာကမထေရျသညျ ပရိနိဗ်ဗာန်စံသညျအထိ ဖြစ်ပါသညျ။ ထိုမထေရ်တို့သညျ လဲလေျာငျးခြငျး ဣရိယာပုတ်ကို လုံးဝမပြုပဲ ရပျ-ထိုငျ-သွား ဣရိယာပုတျ သုံးပါးဖြငျ့သာ နသွေားပါသညျ။ အရှုး (၈)မျိုး ၁။ကာမုမ်မတ်တက-ကာမတဏှာကွောငျ့ ရှုးသူ ၂။ကောဓုမ်မတ်တက-ဒေါသကွောငျ့ ရှုးသူ  ၃။ဒိဋ်ဌုမ်မတ်တက-မိစ်ဆာဒိဋ်ဌိကွောငျ့ ရှုးသူ  ၄။မောဟုမ်မတ်တက-မောဟကွောငျ့ ရှုးသူ  ၅။ယက်ခုမ်မတ်တက-နတျ-ဘီလူးဖမျးစားခြငျးကွောငျ့ ရှုးသူ  ၆။ပိတ်တုမ်မတ်တက-သညျးခြေကွောငျ့ ရှုးသူ  ရ။သုရုမ်မတ်တက-သရေညျအရကျကွောငျ့ ရှုးသူ  ၈။ဗျသနုမ်မတ်တက-ဆွမျေိုးပျက်စြီးခငျး စသည်တို့ကွောငျ့ သောကလွန်ကဲ၍ ရှုးသူ အစားကွီးသူ (၅)ဦး ၁။အာဟာရ ဟတ်ထက-စားပွီးနောကျ လက်ဆွဲထရသောသူ ၂။တတွဝဋ်ဋက-စားသောနရော၌ လဲနသေူ  ၃။အလံသာဋက-ပုဆိုးမဝတျနိုငျအောငျ စားသူ  ၄။ကာကမာသက-ပါးစပျအတွငျး ကျီးနှိုက်စားနိုငျသူ  ၅။ဘုတ်တဝမိတက-စားပွီးလျှငျ ပွီးခြငျး အနျသူ စျာနျ-မဂျ-ဖိုလ်တို့ကို တားမြစျနိုငျသော အန်တရာယ်များ ၁။ပဉ်စနန်တရိယကံ (၅)ပါးသညျ ကမ်မန်တရာယျ ၂။နိယတမိစ်ဆာဒိဋ်ဌိသညျ ကိလသေန်တရာယျ  ၃။အဟိတျ, ဒွိဟိတ်ပဋိသနေ်ဓသညျ ဝိပါကန်တရာယျ  ၄။အရိယာတို့ကို စွပ်စွဲပြစ်မှားခြငျးသညျ အရိယူပဝါဒန်တရာယျ  ၅။စတေနာဖြငျ့ လွန်ကျုးအပျသော အာပတျ(၇)ပုံသညျ အာဏာဝီတိက်ကမန်တရာယျ မသိနိုငျခြငျး ငါးပါး ၁။မညျသညျ့အသကျအရွယျ၌ သမေညျ ၂။မညျသညျ့ရောဂါဖြငျ့ သမေညျ  ၃။မညျသညျ့အချိန်တွငျ သမေညျ  ၄။မညျသညျ့သုဿာန်တွငျ ချရမညျ ၅။မညျသညျ့ဂတိသို့ ရောကျရမည်တို့တညျး။ ဆောငျ-အသကျ-အနာ-အချိနျအခါ-စွနျ့ရာလားဂတိ။ ဝဖေန်ပိုငျးခြား ဤငါးပါး အများလူမသိ။ ကိကီမငျး၏ သမီးတ်မောျား ၁။သမဏီသညျ ခမောမိဖုရား ၂။သမဏဂုတ်တာသညျ ဥပ်ပလဝဏ်ဏာ  ၃။ဘိက်ခုနီမငျးသမီးသညျ ပဋာစာရာ  ၄။ဘိက်ခုဒါယိကာသညျ ဂေါတမီ  ၅။ဓမ်မာသညျ ဓမ်မဒိန်နာ  ၆။သုဓမ်မာသညျ မဟာမာယာ ရ။သံဃဒါသီသညျ ဝိသာခါတို့ ဖြစ်ပါသညျ။ သူယုတ်မာတို့ စကားလေးမျိုး ၁။မမေးပဲ သူတစ်ပါး၏ မကောငျးသတငျးကို ပြောဆိုခြငျး ၂။မေးသ်လောညျး သူတစ်ပါး၏ ကောငျးသတငျးကို မြပောဆိုခြငျး  ၃။မိမိ၏မကောငျးသတငျးကို မေးသ်လောညျး မြပောဆိုခြငျး  ၄။မိမိ၏ ကောငျးသတငျးကို မမေးပဲ ပြောဆိုခြငျး U Khay (talk) 02:18, 9 October 2019 (UTC)

မုနိ (၆)ပါး ၁။အာဂါရမုနိ-လူအရိယာ ၂။အနာဂါရမုနိ-ရဟန်းသာမေဏ ၃။သေက္ခမုနိ-သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်(၇)ယောက် ၄။အေသက္ခမုနိ-ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ် ၅။ပေစ္စကမုနိ-ပေစ္စကဗုဒ္ဓါ ၆။မုနိမုနိ-သဗ္ဗညုဘုရား

သောတာပန်ျဖစ်ကြောင်း ၁။သပ္ပုရိသသံသေဝ-မဂ္ဖိုလ္လမ်းျပ သူတော်ကောင်းနွင့် ပေါင်းသင်းရျခင်း ၂။သဒ္ဓမ္မသဝန-ခန္ဓာနာမ်ရုပ် သူတော်ကောင်းတရား နာကြားရျခင်း ၃။ဓမ္မာနု ဓမ္မပဋိပတ္တိ-မဂ်, ဖိုလေ်ရကြာင်း က်င့်ျခင်း ၄။ယောနိသော မနသိကာရ-ရုပ်,နာမ်၌ မွန္ကန္တည့်မတ္စြာ နွလုံးသြင်းျခင်း

သောတာပန် အင်္ဂါ ၁။ဗုဒ္ဓအေဝစ္စပသာဒ သမန္နာဂတ-ဘုရား၌ မတုန္မလှုပ် ကြည်ညိုလေးစားျခင်း ၂။ဓေမ္မအေဝစ္စပသာဒ သမန္နာဂတ-တရား၌ မတုန္မလှုပ် ကြည်ညိုလေးစားျခင်း ၃။သံဃေအေဝစ္စပသာဒ သမန္နာဂတ-သံဃာတော်၌ မတုန္မလှုပ် ကြည်ညိုလေးစားျခင်း ၄။အရိယကန္တ သီလေဟိ သမန္နာဂတ-အရိယကန္တသီလတို့ကို ညစ်နမြ်းမှု မရွိစေရေအာင် စောင့်ထိမ်းျခင်း

အရိယာတို့ မျပုလုပ်သော အရာ ၁။မာတုဃာတကကံကို မလြန္က်ူးျခင်း ၂။ပိတုဃာတကကံကို မလြန္က်ူးျခင်း ၃။အရဟန္တဃာတကကံကို မလြန္က်ူးျခင်း ၄။သံဃေဘဒကကံကို မလြန္က်ူးျခင်း ၅။လောဟိတုပ္ပါဒကကံကို မလြန္က်ူးျခင် ၆။အညသတ္ထာရုဒ္ဒေသ-ဘုရားမွတစ္ပါး အျခားသောဆရာကို ညနြ့်ျပျေပာဆိုမှု မရွိျခင်း

ဘုံစဥ္စံ သောတာပန္မ်ား ၁။အနာထပိဏ် သူဋ္ဌေး ၂။ဝိသာခါ ကေ်ာင်းအမ ၃။စူဠရထ နတ်သား ၄။မဟာရထ နတ်သား ၅။အေနကဝဏ္ဏ နတ်သား ၆။သိကြားမင်း ရ။နာဂဒတ္တဘုမ္မစိုး နတ္မင်း

ဒဏ် (၁၀)ပါး ၁။ျပင်းထန်သော ရောဂါဝေဒနာျဖစ်ျခင်း ၂။ဥစ္စာဆုံးရှုံးျခင်း ၃။လက်ျပတ်ျခင်းစေသာ ကိုယ်အင်္ဂါ ဆုံးရှုံးျခင်း ၄။ကုမရေသာ အနာရောဂါမ်ား ျဖစ်ျခင်း ၅။ရူးသြပ်ျခင်း ၆။မင်းဘေးရောက်ျခင်း ရ။ျပင်းထန်သော အစြပ်အစြဲခံရျခင်း ၈။အားထားရာ ဆြေမ်ုိးပ်က္စျီးခင်း ၉။ဥစ္စာရတနာ ပ်က္စီးဆုံးရှုံးျခင်း ၁၀။မီးလောင္ခံရျခင်း

ဖန္ဆင်း၍ သံဝေဂျဖစ်စေသူမ်ား ၁။ဇနပဒကလ်ာဏီခေါ် ရူပနန္ဒာမင်းသမီး ၂။ဗိမ္ဗိသာရမင်း၏ မိဖုရား ခေမာဒေဝီ ၃။ခေမကသာကီဝင္မင်း၏ သမီး အဘိရူပနန္ဒာ ၄။ကိမိလသာကီဝင္မင်းသားတို့သည် ဘုရားရွင္မွ မိန်းမလွရုပ်ငယ်ျဖင့် အို-နာ-သေသြားကြပုံကို ဖန္ဆင်းျပ၍ သံဝေဂရကာ ရဟန်းျပု၍ တရားထူးရြကေသာသူမ်ား ျဖစ်ကြပါသည်။

စင်္ကြံ(လမ်းလွေ်ာက်)ရျခင်း အက်ုိး ၁။ခရီးရွည် သြားနိုင်ျခင်း ၂။ပေါ့ပါးလ်င်ျမန်ျခင်း ၃။ရောဂါကင်းျခင်း ၄။ဝမ်းမီးတောက်ျခင်း ၅။သမာဓိခိုင္ခံတည်မြဲျခင်းတို့တည်း။

တစ္ပါးသော စကြာဝဠာ ဘုရားရွင္တို့သည် တစ္ပါးသော စကြာဝဠာသို့ တရားဟောြကြျခင်းမွာ ဝါသနာျဖစ်စျေခင်းငွါ ျဖစ္ပါသည်။

ထူးျခားသော ယာဉ်ငါးမ်ုိး စဏ္ဍပေဇ္ဇာတမင်းသည် ၁။တစ်နေ့လွ်င် ယူဇနာ(၅၀) သြားနိုင်သော ဘဒ္ဒဝတီဆင္မ ၂။တစ်နေ့လွ်င် ယူဇနာ(၆၀) သြားနိုင်သော ကာကကျနြ် ၃။တစ်နေ့လွ်င် ယူဇနာ(၁၀၀)သြားနိုင်သော စေလကဋ္ဌျိမင်း ၄။မုဥ္စကေသျီမင်း ၅။တစ်နေ့လွ်င် ယူဇနာ(၁၂၀)သြားနိုင်သော နာဠာဂီရိဆင်ဟူသော ထူးျခားသည့် ယာဉ်ငါးမ်ုိးတို့ကို ဝေယ်ာဝစ္စကုသိုလ်ကြောင့် ရရွိပါသည်။

ရန်ငြိုးဖြဲ့ကြောင်း (၉)ပါး ၁-၂-၃။မိမိ၏ အက်ုိးစီးပြါး ပ်က္စီးကြောင်းကို ယခုျပုနေ/ရွေးကျပုဘူး/နောင်ျပုလတ္တျံ့ဖစ်ျခင်း ၄-၅-၆။မိမိခ်စ္ခင်သူ၏ အက်ုိးစီးပြါး ပ်က္စီးကြောင်းကို ယခုျပုနေ/ရွေးကျပုဘူး/နောင်ျပုလတ္တျံ့ဖစ်ျခင်း ရ-၈-၉။မိမိရန်သူ၏ အက်ုိးစီးပြါးတို့ကို ယခုျပုနေ/ရွေးကျပုဘူး/နောင်ျပုလတ္တျံ့ပုျခင်းတို့တည်း။

ဒေါသအျပစ် (၇)ပါး ၁။မ်က်နွာမကြည် အဆင်းမလျွခင်း ၂။ကောင်းစြာမအိပ်နိုင် မေနနိုင်ျဖစ်ျခင်း ၃။အက်ုိးစီးပြါး မျဖစ္ထြန်းျခင်း ၄။စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပ်က္စျီးခင်း ၅။အျခံအရံ အေက်ာ်အေစ္မာ့ဲျခင်း ၆။မိတ်ဆြေ ကင်းမဲ့ျခင်း ရ။နောက္ဘဝ အပါယ္လာျခင်း

မေတ္တာအက်ုိး (၁၁)ပါး ၁။ခ်မ်းသာစြာ အိပ်ရျခင်း ၂။ခ်မ်းသာစြာ နိုးရျခင်း ၃။အိပ္မက္ဆိုး မျမင္မက်ျခင်း ၄။လူတို့ ခ်စ္ခင်ျခင်း ၅။နတ်-ဘီလူးတို့ ခ်စ္ခင်ျခင်း ၆။နတ္တို့ စောင့်ရွောက္ခံရျခင်း ရ။အဆိပ်ဘေး လက္နက်ဘေးတို့ မေရာက်ျခင်း ၈။စိတ္တည်ကြည်ျခင်း ၉။မ်က်နွာ ကြည္လင်ျခင်း ၁၀။မေတြမေဝ သေရျခင်း ၁၁။ျဗဟ္မာျပည် လားရျခင်း

သီလနွင့် သုဒ္ဓိ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလသည် ဒေသနာေျပာကြားျခင်းျဖင့် စင်ကြယ်သောကြောင့် ဒေသနာသုဒ္ဓိမည်၏ ဣျန္ဒိယသံဝရသီလသည် နောက္ထပ္တစ္ဖန် ဤသို့ မျပုတော့အ့ံဟု စိတ်ဆောက္တည် စောင့်စည်းျခင်းျဖင့် စင်ကြယ်သောကြောင့် သံဝရသုဒ္ဓိမည်၏။ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလသည် ကုလဒူသနအေနသနအမှုကို ပယ်၍ တရားသျဖင့် ပစ္စည်းလေးပါးတို့ကို ျဖစ်ေစေသာရဟန်း၏ ဝီရိယျဖင့် စင်ကြယ်သောကြောင့် ပရိယေဋ္ဌိသုဒ္ဓိမည်၏။ ပစ္စယသန္နိဿိတသီလသည် ပေစ္စဝေက္ခဏာလေးပါးကို ဆင်ျခင်ျခင်းျဖင့် စင်ကြယ်သောကြောင့် ပစ္စဝေက္ခဏာသုဒ္ဓိမည်၏။

ကပ္ပဋ္ဌီတိ လေးမ်ုိး ၁။လ၌ ယုန်ရုပ် ၂။ငုံးမင်းနေရာ တော ၃။ပက်ကယ်သောအရပ် မီးမလောင် ၄။ဃဋိကာရပုဏ္ဏားအိမ်နေရာသည် မိုးမစို ၄။အဓိဋ္ဌာန်၍ ရေသာက်ပြွန်ပြုလုပ်ကျူတောသည် အခေါင်းပေါက်ပါ၏။ ဤလေးမ်ုိးတို့သည် တစ္ကမ႓ာပတ္လုံး တည်သည်။

ကျိုး, ပေါက်, ပြောက်, ကျားခြင်း ငါးပါးသီလတို့တွင် အစနှင့်အဆုံး ကျိုးပျက်ပါက သီလကျိုးခြင်းမည်၏။ အလယ်၌ တစ်ပါးပါး ပျက်ပါက သီလပေါက်ခြင်း မည်၏။ အစဉ်အတိုင်း နှစ်ပါးသုံးပါး (တစ်နည်း) တစ်ခုကျော်တစ်ခုကျော် ပျက်ပါက သီလပြောက်ခြင်း ကွက်ခြင်းမည်၏။ ကြိုကြား ကြိုကြား ပျက်ပါက (တစ်နည်း) နှစ်ခုကျော် ပျက်ပါက သီလကျားခြင်းမည်၏။

ဓုတင် နှင့် ပုဂ္ဂိုလ် ၁။ရဟန်းတို့အား ဓုတင်(၁၃)ပါးလုံး ရပါသည်။ ၂။သာမဏေတို့အား တိစီဝရိတ်ဓုတင် နုတ်၍ ကျန်(၁၂)ပါး ရပါသည်။ ၃။ဘိက္ခုနီတို့အား အာရညကဓုတင် ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကဓုတင် နှစ်ပါးတို့ကို သိက္ခာပုဒ်ဖြင့် ပယ်ထားသည်။ အဗေ႓ာကာသိကဓုတင်၊ ရုက္ခမူလဓုတင်၊ သုဿာန်ဓုတင်တို့ကို ဆောင်နိုင်ခဲ၏။ ထိုငါးပါးတို့ကို ပယ်၍ ကျန်(၈)ပါး ရပါသည်။ ၄။သာမဏေမနှင့် သိက္ခမာန်တို့သည် ဘိက္ခုနီတို့ ရသော ဓုတင်တို့တွင် တိစီဝရိတ်ဓုတင် နုတ်၍ ကျန်(၇)ပါး ရပါသည်။ ၅။လူတို့သည် ဧကာသနိက်နှင့် ပတ္တပိုဏ်ဓုတင် နှစ်ပါးတို ရပါသည်။

ရဟန်းချမ်းသာ (၈)ပါး ၁။ဥစ္စာစပါး သိမ်းမထား ရှေ့ဖျားသမဏ မြတ်သုခ ၂။အပြစ်ကင်းကွာ ဆွမ်းကိုရှာ ဤမှာသမဏ မြတ်သုခ ၃။ဆင်ခြင်ဉာဏ်ရှေး ဆွမ်တော်အေး ဘုဉ်းပေးသမဏ မြတ်သုခ ၄။ပြည်ပိုင်စိုးမင်း တုပ်ခွန်ညှင်း လွတ်ကင်းသမဏ မြတ်သုခ ၅။အဆောက်အဦ ငါ့ဟာဟူ၍ လူ့နှယ်နှိုင်းစက် မတပ်မက် မှတ်ချက်သမဏ မြတ်သုခ ၆။ခိုးသူလုယက် ဘေးနှိပ်စက် လွတ်ထွက်သမဏ မြတ်သုခ ရ။မှုးမတ်စိုးမင်း ရောယှက်ကင်း ငြိမ်းခြင်းသမဏ မြတ်သုခ ၈။လေးမျက်နှာရပ် မတားအပ် လွတ်လပ်သမဏ မြတ်သုခ (မင်းကွန်းဆရာတော်)

ပြစ်မှားသူများ ရသေ့ရဟန်းတို့ကို ဆဲရေးသောသူသည် ၁။တောင်ကို လက်သည်းဖြင့် တူဖြိုးသူကဲ့သို့၎င်း ၂။သံကို ကိုက်ဝါးသောသူကဲ့သို့၎င်း ၃။မီးကို မြိုသောသူကဲ့သို့၎င်း ကြီးစွာသော ဆင်းရဲကို ဖြစ်စေသော မိုက်မှားမှုကို ပြုသောသူ ဖြစ်ပါသည်။

အခြွေအရံ ပေါသူများ ၁။ဓမ္မဒိန္နသူဋ္ဌေး ၂။ဝိသာခသူဋ္ဌေး ၃။ဥဂ္ဂသူကြွယ် ၄။စိတ္တသူကြွယ် ၅။ဟတ္ထက အာဠာဝကမင်းသား ၆။စူဠအနာထပိဏ်သူဋ္ဌေး ရ။မဟာအနာထပိဏ်သူဋ္ဌေး တို့သည် အခြွေအရံ (၅၀၀)စီ ရှိကြပါသည်။

အခြံအရံ ပေါသူများ ၁။ဗိမ္ဗိသာရမင်း၏ သမီးတော် စုန္ဒီမင်းသမီး ၂။ကောသလမင်း၏ သမီးတော် သုမနာမင်းသမီး ၃။ဓနဥ္စယသူဋ္ဌေး၏ သမီးတော် ဝိသာခါတို့သည် ဖခင်တို့ထံမှ ရရှိသော ရထားအစီး(၅၀၀)စီ အခြံအရံတို့ဖြင့် ခမ်းနားစွာ သွားလေ့ရှိပါသည်။

မဟာလတာတန်းဆာ ဝတ်သူများ ၁။ဝိသာခါ ၂။ဗန္ဓုလစစ်သူကြီးကတော် မလ္လိကာ ၃။ဗာရာဏသီသူဋ္ဌေးသမီးတို့သည် မဟာလတာတန်းဆာ ဝတ်ဆင်ရသူများ ဖြစ်ပါသည်။

သတ္တာဝါသ ဘုံကိုးဝ ၁။နာနတ္တကာယ နာနတ္တသညီ - ပဋိသန္ဓေအမျိုးမျိုးနှင့် ရုပ်သွင်အမျိုးမျိုး - ဝိနိပါတိက အသုရာဘုံ၊ လူ့ဘုံ၊ နတ်ဘုံ ၂။နာနတ္တကာယ ဧကတ္တသညီ - ရုပ်သွင်အမျိုးမျိုးနှင့် ပဋိသန္ဓေတစ်မျိုး - အပါယ်လေးဘုံ၊ ပထမစျာန်သုံးဘုံ ၃။ဧကတ္တကာယ နာနတ္တသညီ - ရုပ်သွင်တစ်မျိုး ပဋိသန္ဓေအမျိုးမျိုး - ဒုတိယစျာန်သုံးဘုံ ၄။ဧကတ္တကာယ ဧကတ္တသညီ - ရုပ်သွင်တစ်မျိုးတည်းနှင့် ပဋိသန္ဓေတစ်မျိုး - တတိယစျာန်သုံးဘုံ၊ ဝေဟပ္ဖိုလ်ဘုံ၊ သုဒ္ဓါဝါသငါးဘုံ ၅။အသညီ - အသညတ်ဗြဟ္မာ - နာမ်မရှိ ရုပ်သာရှိ ၆။အကာသာနဥ္ဇာယတနုပဂ - ပထမအရူပဘုံ ဗြဟ္မာ ရ။ဝိညာနဥ္ဇာယတနုပဂ - ဒုတိယအရူပဘုံဗြဟ္မာ ၈။အာကိဥ္ဇညာယတနုပဂ - တတိယအရူပဘုံဗြဟ္မာ ၉။နေဝသညာ နာသညာယတနုပဂ - စတုတ္ထအရူပဘုံဗြဟ္မာ

ရဟန်း၏ ဒိဋ္ဌဓမ္မအကျိုး ဒီဃနိကာယ် သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ သာမညဖလသုတ်လာ ရဟန်း၏ မျက်မှောက်တွေ့မြငအပ်သော အကျိုးများကား ၁။မင်းနှင့်တကွ လူတို့၏ အရိုအသေပြုမှုကို ခံယူရခြင်း ၂။သီလနှင့်ပြည့်စုံခြင်း ၃။ဣန္ဒြေကို စောင့်စည်းခြင်း ၄။သတိသမ္ပဇဉ်နှင့် အမြဲယှဉ်ခြင်း ၅။ပစ္စည်းလေးပါးတို့၌ ရောင့်ရဲခြင်း ၆။နီဝရဏတရားဆိုးတို့ကို ပယ်ရခြင်း ရ/၈/၉/၁၀။စျာန်လေးပါးတို့ကို ရခြင်း ၁၁ မှ ၁၈ အထိ ။ဝိပဿနာဉာဏ်အစရှိသော ဉာဏ်ရှစ်ပါးကို ရရှိခြင်းအားဖြင့် (၁၈)ပါး ဖြစ်ပါသည်။

ဉာဏ်(၈)ပါး ၁။ဝိပဿနာဉာဏ် ၂။မနောမယိဒ္ဓိဉာဏ် ၃။ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ် ၄။ဒိဗ္ဗသောတဉာဏ် ၅။စေတောပရိယဉာဏ် ၆။ပုဗ္ဗေနိဝါသနုဿတိဉာဏ် ရ။ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် ၈။အာသဝက္ခယဉာဏ် ၁။အရိုအသေ ခံရပေ မှတ်လေသာမည မြတ်ဖလ ၂။သီလအာစာရံ ပြည့်ဖြိုးလျှံ မှတ်ရန်သာမည မြတ်ဖလ ၃။ဣန္ဒြေချုပ်တည်း လွန်စောင့်စည်း ဂုဏ်ကြီးသာမည မြတ်ဖလ ၄။သတိသမ္ပဇဉ် အမြဲယှဉ် ဂုဏ်အင်သာမည မြတ်ဖလ ၅။သန္တုဋ္ဌိတရား ပြည့်စုံငြား မှတ်သားသာမည မြတ်ဖလ ၆။နီဝရဏတရား ပယ်ရငြား မှတ်သားသာမည မြတ်ဖလ ရ/၈/၉/၁၀။လေးပါးစျာန်တွေ ရရှိပေ မှတ်လေသာမည မြတ်ဖလ ၁၁-၁၈။ဝိ-နော-ဣဒ္ဓိ- သော-ပရိနှင့် နိ-စက္ခု-အာ ဉာဏ်ရှစ်ဖြာ မှတ်ပါသာမည မြတ်ဖလ ရဟန်းအကျိုး (၁၈)မျိုး ရရိုးဒိဋ္ဌ ခုဘဝ။

ရဟန်းသစ်တို့၏ သြဝါဒ ၁။အသက်ပမာ ကျင့်သိက္ခာ ကောင်းစွာစောင့်ပါလေ ၂။ဣန္ဒြေကြီးစွာ ထိန်းသိမ်းကာ ညင်သာအေးငြိမ်းစေ ၃။စကားနည်းကာ သင့်ရုံသာ တိုင်းတာပြောပါလေ ၄။တောတောင်ကိုမှီး တစ်ကိုယ်တည်း အပြီးပျော်အောင်နေ ၅။ရုပ်နာမ်အစဉ် ဉာဏ်၌ထင် မြင်အောင်ရှုပါလေ ရဟန်းငယ်များ ဤငါးပါး ဟောကြားသင့်လှပေ အန္ဓကဝိန္ဒ သုတ်တော်ပြ ဟောကြညွန်ကြလေ။

သီလနှစ်ပါး စကားတိုစေ ကိုယ်နေဆိတ်ဆိတ် ဒိဋ္ဌိသမ္မာ ဤငါးဖြာ ဟောပါရဟန်းသစ် သိဒ္ဓိ (၁၀)ပါး ၁။စိန္တာမယ သိဒ္ဓိ - စိတ်ကြံရာ ပြီးစေခြင်း ၂။ဥဒယ သိဒ္ဓိ - ရေပြင်ကို မြေပြင်ကဲ့သို့ သွားနိုင်ခြင်း ၃။ပထဝီ သိဒ္ဓိ - မြေသျှိးနိုင် မြေကြောရှုံနိုင်ခြင်း ၄။ဓန သိဒ္ဓိ- ရွှေ, ငွေရတနာတို့ လိုရာရနိုင်ခြင်း ၅။အာယု သိဒ္ဓိ-အသက်ရှည်၍ အရွယ်ပျိုစွာ နေနိုင်ခြင်း ၆။အာကာသ သိဒ္ဓိ- ကောင်းကင်ခရီး ပျံနိုင်ခြင်း ရ။အာရောဂျ သိဒ္ဓိ- အနာရောဂါ ကင်းခြင်း ၈။ပီယ သိဒ္ဓိ- အားလုံးတို့၏ ချစ်ခင်မှုကို ရရှိခြင်း ၉။ကာယ သိဒ္ဓိ- ဓား, လှံ, သေနတ်စသည်တို့ မထိနိုင်ခြင်း ၁၀။ဣဒ္ဓိဝိဓ သိဒ္ဓိ- တန်ခိုးဖြင့် အထူးထူး ဖန်ဆင်းနိုင်ခြင်း

ဗျာဒိတ်ခံယူခဲ့သော ရဟန်းဘဝများ ၁။ကောဏ္ဍညဘုရားလက်ထက်တွင် ဝိဇီတာဝီစကြာမင်းဖြစ်၍ ရဟန်းအဖြစ် ဗျာဒိတ်ခံယူခဲ့သည်။ ၂။မင်္ဂလဘုရားလက်ထက်တွင် သုရုစိပုဏ္ဏားဖြစ်၍ ရဟန်းအဖြစ် ဗျာဒိတ်ခံယူခဲ့သည်။ ၃။သုမေဓာဘုရားလက်ထက်တွင် ဥတ္တရမည်သော ပုဏ္ဏားဖြစ်၍ ရဟန်းအဖြစ် ဗျာဒိတ်ခံယူခဲ့သည်။ ၄။သုဇာတဘုရားလက်ထက်တွင် စကြာမင်းဖြစ်၍ ရဟန်းအဖြစ် ဗျာဒိတ်ခံယူခဲ့သည်။ ၅။ဖုဿဘုရားလက်ထက်တွင် ဝိဇိတာဝီမည်သော မင်းဖြစ်၍ ရဟန်းအဖြစ် ဗျာဒိတ်ခံယူခဲ့သည်။ ၆။ဝေဿဘူဘုရားလက်ထက်တွင် သုဒဿနမည်သော မင်းဖြစ်၍ ရဟန်းအဖြစ် ဗျာဒိတ်ခံယူခဲ့သည်။ ရ။ကကုသန်ဘုရားလက်ထက်တွင် ခေမမည်သော မင်းဖြစ်၍ ရဟန်းအဖြစ် ဗျာဒိတ်ခံယူခဲ့သည်။ ၈။ကောဏာဂုံဘုရားလက်ထက်တွင် ပဗ္ဗတမည်သော မင်းဖြစ်၍ ရဟန်းအဖြစ် ဗျာဒိတ်ခံယူခဲ့သည်။ ၉။ကဿပဘုရားလက်ထက်တွင် ဇောတိပါလပုဏ္ဏားလုလင်ဖြစ်၍ ရဟန်းအဖြစ် ဗျာဒိတ်ခံယူခဲ့သည်။ ဆောင် -     - ကော, မံ, သု, သု, ဖုနှင့်, ဝေဿဘူ, ကကု, ကောက, က မြတ်ဗုဒ္ဓတို့ ကာလအခါ တို့မြတ်စွာသည် ရပါရဟန်းကိုးကြိမ်တည်း။

လူ(၇)ကြိမ် ထွက်ကြသူများ ၁။ဟတ္ထသာရိပုတ္တရာထေရ် ၂။ကပ္ပဋကုရထေရ် ၃။ကုဒ္ဒါလ ပဏ္ဍိတဘုရားလောင်းရသေ့

အဝိဟာဘုံ၌ ရဟန္တာ ဖြစ်ကြသူများ ၁။ဥပက (ဆာဝါယောကျာ်း) ၂။ပလဂဏ္ဍ ၃။ပုက္ကုသာတိ ၄။ဘဒ္ဒိယ ၅။ခဏ္ဍဒေဝ ၆။ဗာဟုရဂ္ဂိ ရ။သိင်္ဂီယ တို့သည် သုဒ္ဓါဝါသဘုံ၌ ဖြစ်လျှင်ဖြစ်ခြင်း ရဟန္တာ ဖြစ်ကြသူများ ဖြစ်ပါသည်။

ဣစ္ဆာ နှင့် လောဘအထူး ရှေးဦးစွာဖြစ်သော အားနည်းသောတပ်မက်မှုသည် ဣစ္ဆာမည်၏။ နောက်မှ ဆက်ဖြစါသော အားကြီးသော တပ်မက်မှုသည် ဘောဘတည်း။ (တနည်း) မရသေးသော ဝတ္ထုကို တောင့်တမှုသည် ဣစ္ဆာတည်း။ ရပြီးသားဝတ္ထု၌ စွဲလမ်းမှုသည် လောဘတည်း။ U Khay (talk) 02:29, 9 October 2019 (UTC)

ကောဓနှင့် ဥပနာဟ အထူး ရှေးဦးစွာဖြစ်သော ဒေါသသည် ကောဓမည်၏။ နောက်၌ အကြိမ်များစွာဖြစ်သော ဒေါသသည် ဥပနာဟတည်း။

မာယာနှင့် သာဌေယျအထူး မိမိ၌ ရှိသောအပြစ်ကို ဖုံးလွှမ်းခြင်းသည် မာယာမည်၏။ မိမိ၌ ထင်ရှားမရှိသော ဂုဏ်ကို ထင်ရှားပြခြင်းသည် သာဌေယျမည်၏။ မာယာကား ကြောင်သူတော်အကျင့်ဖြစ်၍ သာဌေယျကား ငကြွားငဝါ အကျင့်တည်း။

အာလပနှင့် သလ္လာပအထူး ရှေးဦးစွာ ပြောဆိုသော နှုတ်ဆက်စကားသည် အာလာပမည်၏။ စကားပြောဘက်ခြင်း မဆန့်ကျင်ပဲ ပေါင်းစုံတူကွ အညီအညွတ် နှီးနှောတိုင်ပင် ပြောဆိုသောစကားသည် သလ္လာပမည်၏။

လူကောက်သုံးယောက် ပထမအရွယ်တွင် မကောင်းမှုတို့ကို ပြု၍ ဒုတိယ, တတိယအရွယ်တို့တွင် ကောင်းမှုပြုသောသူသည် နွားကျင်ငယ်ကောက်နှင့် တူသောကြောင့် ဂေါမုတ္တဝင်္ကပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။  ပထမ, တတိယအရွယ်တို့တွင် ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကို ပြု၍ ဒုတိယအရွယ်တွင် မကောင်းမှုကို ပြုသောသူသည် လရေးကောက်နှင့် တူသောကြောင့် စန္ဒဝင်္ကပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။   ပထမ, ဒုတိယအရွယ်တို့တွင် ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကို ပြု၍ တတိယအရွယ်တွင် မကောင်းမှုတို့ကို ပြုသောသူသည် ထွန်တုံးဖျား(ထယ်တုံဖျား)ကောက်နှင့် တူသောကြောင့် နင်္ဂလဝင်္ကမည်၏။

ရှိခိုး ရဟန်းတော်တို့၏ “သုခေါ ဟောဟိ” ဟူသော ဆုပေးပါဠိသံမှ ရှုခိုဖြစ်၍ ရှိခို ရှိခိုးဟု ပြောင်းလဲလာပါသည်။

တည်ခြင်း ငါးပါး တစ်ထောင်နှစ်ဘက် ဒူးနှစ်ဘက် တစ်ချက်ဦးခေါင်းသာ မြေ၌တည်ရိုး ဦးနှိမ်ကျိုး ရှိခိုးကန့်တော့ရာ  ပဥ္စပတိဋ္ဌိ အမည်ရှိ ထူးဘိဝန္ဒနာ  ပဋိသမ႓ိ ကျမ်းဂဏ္ဍိ မိန့်ရှိမှတ်ဖွယ်သာ  ခြေလက်နဖူး တစ်ထောင်ဒူး ငါးဦးကိုယ်အင်္ဂါ မြေ၌တည်ရိုး ဦးနှိမ်ကျိုး ရှိခိုးကန့်တော့ရာ သီလက္ခန္ဓ ဋီကာပြ ပဥ္စတနည်းလာ။

အကျိုးများ ၁။အသက်ရှည်ခြင်း ၂။အဆင်းလှခြင်း ၃။ကိုယ်, စိတ်ချမ်းသာခြင်း ၄။ခွန်းအားဗလကောင်းခြင်းတို့သည် ရှိခိုးသဖြင့် ရရှိအပ်သော အကျိုးများဖြစ်ပါသည်။

ဒါနဖြစ်ကြောင်း ၁။သဒ္ဓါတရား မျက်မှောက်ဖြစ်ခြင်း ၂။အလှူဝတ္ထု မျက်မှောက်ဖြစ်ခြင်း ၃။အလှူခံပုဂ္ဂိုလ် မျက်မှောက်ဖြစ်ခြင်းတို့တည်း။

မိဘ ၁။မိဘတို့သည် မေတ္တာ ကရုဏာ မုဒိတာ ဥပေက္ခာဟူသော ဗြဟ္မာဝိဟာရတို့နှင့် အစဉ်ထာဝရ ပြည့်စုံသောကြောင့် ဗြဟ္မာတို့မည်ကုန်၏။ ၂။မိဘတို့သည် ငယ်စဉ်ကလေးဘဝမှ စ၍ လောကရေးရာ အဖြာဖြာတို့ကို သင်ပြပေးတတ်သောကြောင့် လက်ဦးဆရာမည်ကုန်၏။ ၃။မိဘတို့သည် သားသမီးတို့၏ အဦးအစ ငယ်စဉ်ကပင်လျှင် ကိုးကွယ်အားထား မှီခိုရာဖြစ်သောကြောင့် အိမ်ဦးနတ်မည်ကုန်၏။ ၄။မိဘတို့သည် သားသမီးတို့၏ လုပ်ကျွေးပြုစု ပူဇော်မှုကို ခံယူထိုက်သောကြောင့် အပူဇော်ခံပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။ (တနည်း) မိဘတို့သည် သားသမီးတို့အပေါ်တွင် ကျေးဇူးများလှသောကြောင့် သားသမီးတို့၏ အနီး+အဝေးမှ ပို့ဆောင်သော အသုံးအဆောင်တို့ကို ခံယူထိုက်သောကြောင့် အနီးအဝေး အလှူခံယူထိုက်သူ မည်၏။ ၁။ဗြဟ္မစိုရ်လေးဖြာ ပြည့်စုံပါ ဗြဟ္မာမည်စွာ့ မိနှင့်ဘ ၂။လက်ဦးဆရာ မည်ထိုက်စွာ ပုဗ္ဗာစရိယ မိနှင့်ဘ ၃။လက်ဦးမှီကာ ကိုးကွယ်ရာ ပုဗ္ဗဒေဝ မိနှင့်ဘ ၄။ပူဇော်ထိုက်မှု အကြောင်းပြု အာဟုနေယျ မိနှင့်ဘ

သီလအကျိုး ၁။ကိုယ်ကျင့်သီလ ပြည့်စုံက နောင်တကင်းလွတ်သည် ၂။နောင်တတဖန် မပူပန် ဧကန်ဝမ်းမြောက်သည် ၃။ဝမ်းမြောက်သည့်အတွက် အဆက်ဆက် နှစ်သက်ကြည်နူးသည် ၄။နှစ်သက်သောအခါ စိတ်ထဲမှာ မှန်စွာအေးငြိမ်းသည် ၅။အေးငြိမ်းသမှု အကြောင်းပြု သုခချမ်းသာသည် ၆။ချမ်းသာသုခ ရရှိမှ စိတ်ကတည်ကြည်သည် ရ။တည်ကြည်သောအခါ ရှုမှတ်ပါ ဝိပဿနာဉာဏ်ပွင့်သည် ၈။ဝိပဿနာဆက် ဉာဏ်စဉ်တက် ရင့်ကျက်လာတော့သည် ၉။ဝိပဿနာဉာဏ် ရင့်ကျက်ပြန် ဧကန်မဂ်ရောက်သည် ၁၀။မဂ်သို့ရောက်လျင် ဖိုလ်သို့ဝင် ဉာဏ်မြင်လင်းတော့သည် ၁၁။အရဟတ္တဖိုလ်ထီး ဆောင်းမိုးပြီး ပြည်ကြီးနိဗ္ဗာန် စံရသည် ၁၂။ကိမတ္ထိယ သုတ်တော်ပြ သီလအကျိုးတည်း။

ရဟန်းအသွင် ဖန်ရည်ဆိုးသော အဝတ်ကို ဝတ်ရုံခြင်းနှင့် ဦးပြည့်ခေါင်းတုံး ဖြစ်ခြင်းတို့တည်း။

ဆံပင်အပြစ် (၁၆)ပါး (က)ဖြီးရ လိမ်းရ မွှေးထုံရ၏(၃) (ခ)တရော်နှပ်ရ ခေါင်းလျှော်ရနှင့် ထုံးရ ဖြေရ သန်းရှာရ၏(၅)  (ဂ)ပြေပြစ်ပြုပြင် တန်းဆာဆင်၍ ယဉ်ယဉ်စစ ပန်းပန်ရ၏(၄)  (ဃ)ဖြူကွက်ဆံပင် လူမမြင်အောင် ဆံပင်နက်ဆေး လိမ်းရသေး၏(၁)  (င)ဆံပင်နက်ဟူ ဆေးဖော်ယူဖို့ ဆီးဖြူဖန်ခါး ရှာရသေး၏(၂)  (စ)ဆံပင်ကျွတ်သော် ပျက်စီးသော်မူ ညှိုးလျှော်နွမ်းခြောက် သောကရောက်သည် ဆယ့်ခြောင်ဆံပင် အပြစ်တည်း။

ဘုရားလောင်း ရဟန်းဖြစ်ချိန် ဘုရားအလောင်းသည် အနော်မာသောင်ကမ်းမှ ဗောဓိမဏ္ဍိုင်သို့ ကြွချိန်အတွင်း ခြောက်နှစ်တာကာလသည် သာသနာပ ရဟန်းသာမညသာ ဖြစ်ပါသည်။ ဗောဓိပင်အောက် အပရာဇိတပလ္လင်ထက်တွင် သဗ္ဗညူတဉာဏ် ရသည်နှင့်တပြိုင်နက် ရဟန်းဖြစ်ပါသည်။

ကောကာလိက ရဟန်းနှစ်ပါး မဟာကောကာလိကသည် ဒေဝဒတ်၏ အပေါင်းအပါနောက်လိုက်ရဟန်းဖြစ်၍ ပုဏ္ဏား၏ သားဖြစ်ပါသည်။ ဘုရားအား ပြစ်မှားသောအမှုတို့တွင် ဒေဝဒတ်နှင့် စိတ်တူကိုယ်တူဖြစ်၍ အဝီစိငရဲ၏ အနီးအပါးငရဲတွင် ကျရောက်ရလေသည်။ စူဠကောကာလိကသည် ကောကာလိတတိုင်း ကောကာလိကမြို့ ကောကာလိကသူဋ္ဌေး၏ သားဖြစ်ပါသည်။ ဒေဝဒတ်၏တပည့် ကောကာလိကထက် အသက်, သိက္ခာအားဖြင့် ငယ်သောကြောင့် စူဠကောကာလိကဟု ခေါ်ပါသည်။ စူဠကောကာလိကသည် အရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်တို့ကို ပြစ်မှားသောကြောင့် အဝီစိငရဲဧ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ပဒုမငရဲသို့ ကျရောက်ရပါသည်။

ဥဒါယီရဟန်း သုံးပါး မဟာဥဒါယီသည် ကပိလဝတ်ပြည် ပုဏ္ဏားမျိုးဖြစ်ပါသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ကပိလဝတ်ပြည်တွင် ဆွေတော်မျိုးတော်တို့အား တန်ခိုးပြဋိဟာ ပြရာတွင် အံသြဘွယ်တို့ကို ဖူးတွေ့ရ၍ ရဟန်းပြုခဲ့သူဖြစ်ပါသည်။ ရဟန္တာဖြစ်ကာ မြတ်စွာဘုရားအား ထောမနာဂါထာတို့ဖြင့် ချီးကျူးသော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ထင်ရှားပါသည်။ ကာဠုဒါယီသည် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ အမတ်တစ်ဦး၏ သားဖြစ်ပါသည်။ အသားမည်းသောကြောင့် ကာဠုဒါယီအမည်ရရှိကာ ဘုရားရှင်နှင့် ဖွားဖက်တော် ဖြစ်ပါသည်။ ဘုရားရှင်ကို ရာဇဂြိုလ်မှ ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ပင့်ဆောင်ရန် သွားရောက်ရာ မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို နာကြားရ၍ အခြံအရံတစ်ထောင်နှင့်တကွ ဧဟိဘိက္ခု ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိပါသည်။ ဘုရားရှင် ဇာတိမြို့ ကပိလဝတ်ပြည်သို့ မရောင်မီပင် ဆွေမျိုးတို့အား ဗုဒ္ဓဂုဏ်တော်တို့ကို ဟောကြားရာမှ ဧတဒဂ် ရရှိသူ ဖြစ်ပါသည်။ လာဠုဒါယီသည် ကောဝရိယမည်သောသူ၏ သားဖြစ်၍ အမျိုးအနွယ် မထင်ရှားပါ။ သာသနာတော်နှင့် မလျော်သော အမှုများစွာတို့ကို ပြုလုပ်၍ ရဟန်းကောင်းတို့၏ စိတ်ကို၎င်း၊ ဒါယကာ/မတို့၏ စိတ်ကို၎င်း ညှင်းဆဲနှိပ်စက်တတ်သောကြောင့် လာဠုဒါယီ အမည်ရပါသည်။ လာဠုဒါယီရဟန်းကို အကြောင်းပြု၍ သိက္ခာများစွာ ပညတ်ရသောကြောင့် ဝိနည်းပါဠိတော်တွင် ရဟန်းဆိုးအဖြစ် ထင်ရှားပါသည်။

နန္ဒာထေရီ နှစ်ပါး သုန္ဒရီနန္ဒာထေရီသည် ဇနပဒကလျာဏီမင်းသမီးဖြစ်၍ မူလအမည်မှာ နန္ဒာဖြစ်ပါသည်။ ရုပ်ရည်အဆင်း လှပလွန်းသောကြောင့် သုန္ဒရီနန္ဒာ အမည်တွင်ပါသည်။ ခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းသည် ထီးဖြူအောက်တွင် ရဟန္တာဖြစ်၍ ပရိနိဗ္ဗာန်စံခြင်းနှင့် မယ်တော်ဂေါတမီ၊ အစ်မတော် ယသော်ဓရာ၊ အစ်ကိုတော် နန္ဒမင်းသား၊ တူတော် ရဟုလာတို့ ရဟန်းပြုသွားကြ၍ ဆွေမျိုးတို့ကို ချစ်ခြင်းဖြင့် ရဟန်းပြုပါသည်။ ဘုရားရှင်သည် တန်ခိုးပြာဋိဟာဖြင့် အလွန်လှပသော မိန်းမငယ်ကို ဖန်ဆင်းကာ ရုပ်အဆင်းတို့ ဖောက်ပြန်ပုံကို အဆင့်ဆင့် ပြ၍ တရားသောသောကြောင့် သောတာပန် ဖြစ်ပါသည်။ မကြာမီပင် ရဟန္တာဖြစ်ကာ စျာန်ဝင်စားသော ဘိက္ခူနီမတို့တွင် အမြတ်ဆုံး ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ အဘိရူပနန္ဒီသည် ကပိလဝတ်ပြည် ခေမကသာကီဝင်မင်း၏ သမီးဖြစ်၍ ငယ်မည်မှာ နန္ဒာပင် ဖြစ်ပါသည်။ အလွန်အဆင်း လှပသောကြောင့် အဘိရူပနန္ဒာဟု ခေါ်ကြပါသည်။ အဘိရူပနန္ဒာကို ရယူလိုသော သာကီဝင်မင်းသားများ ငြင်းခုံကြသဖြင့် ဖခမည်းမယ်တော်သည် ဆွေမျိုးတော်များ စိတ်ဝမ်းကွဲကြမည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် အရီးတော် ဂေါတမီထေရီမကြီးထံတွင် သမီးကို ရဟန်းပြုစေပါသည်။ ဇနပဒကလျာဏီကဲ့သို့ ဘုရားရှင်မှ မိန်းမငယ်ဖန်ဆင်းကာ တရားဟောကြား၍ ရဟန္တာဖြစ်သွားပါသည်။

အာဏာစက်, သြဇာ မညောင်းခြင်းအကြောင်း ဝေလာမသုတ်ကို ထောက်ဆ၍ ၁။မရိုမသေလှူခြင်း ၂။စိတ်မပါ အလေးဂရုမပြု၍ လှူခြင်း ၃။ကိုယ်တိုင် မလှူခြင်း ၄။အသုံးမကျ စွန့်ပစ်သကဲ့သို့ လှူခြင်း ၅။အကျိုးကို မယုံမကြည်ဖြင့် လှူပါက အာဏာစက်ည့ံတတ်ကာ သြဇာ မညောင်းနိုင်ပါ။

တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြရာဌာနများ ၁။မဟာဗောဓိမဏ္ဍိုင်တွင် နတ်, ဗြဟ္မာတို့၏ ယုံမှားသံသယ မာန်မာနကို ပယ်ဖျောက်ခြင်းငှါ၎င်း ၂။ကပိလဝတ်ပြည်တွင် ဆွေတော်မျိုးတော် သာကီဝင်မင်းအပေါင်းတို့အား မာန်မာန ချိုးနှိမ်ခြင်းငှါ၎င်း ၃။သာဝတ္ထိပြည် ကဏ္ဍမည်သော သရက်ဥယျာဉ်မှုး၏ သရက်ဖြူပင်အနီးတွင် တိတ္ထိတို့၏ မာန်မာနကို ချိုးနှိမ်ခြင်းငှါ၎င်း ၄။ပါထိကသားများကို အကြောင်းပြု၍ စည်းဝေးရာတွင်၎င်း တန်ခိုးပြာဋာဟာ ပြတော်မူခဲ့သည်။

သံဝေဇနိယ လေးဌာန ၁။ပစ္ဆိမဘဝိက ဘုရားလောင်းများ မွေးဖွားရာဒေသ (ယခု လုမ္ဗနီအင်ကြင်းဥယျာဉ်) ၂။ဘုရားလောင်းတို့ ဘုရားဖြစ်ရာဒေသ (ယခု မဟာဗောဓိ) ၃။ဘုရားရှင်တို့ ဓမ္မစကြာတရားဦးဟောရာဒေသ (ယခု မိဂဒါဝုန်တော) ၄။ဘုရားရှင်တို့ ပရိနိဗ္ဗာန်စံရာဒေသ (ယခု ကုသိနာရုံ အင်ကြင်းတော)

အဝိဇဟိတ လေးဌာန ၁။ဘုရားရှင်တိုင်း ပွင့်တော်မူရာဒေသ (ယခု မဟာဗောဓိ) ၂။ဘုရားရှင်တိုင်း ဓမ္မာစကြာတရားဦး ဟောရာဒေသ(ယခု မိဂဒါဝုန်တော) ၃။ဘုရားရှင်တိုင်း အမြဲသီတင်းသုံးရာ ဂန္ဓကုဋီတိုက်အတွင်း ညောင်စောင်းတော် ခြေချရာဒေသ (ယခု သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်း ဂန္ဓကုဋီတိုက်) ၄။ဘုရားရှင်တိုင်း အဘိဓမ္မာတရား ဟောကြားပြီး၍ တာဝတိံသာမှ လူပြည်သို့ ဆင်းကြွရာ ပထမခြေချရာဒေသ (ယခု သင်္ကဿနဂိုရ်မြို့တံခါး အနီး)

ဓာတ်တော်ဝေရာဌာနများ ၁။ရာဇဂြိုလ် ၂။ဝေသာလီ ၃။ကပိလဝတ်ပြည် ၄။အလ္လကပ္ပတိုင်း ၅။ရာမမည်သော ရွာ ၆။ဝေဋ္ဌဒီပတိုင်း ရ။ပါဝါပြည် ၈။ကုသိနာရုံပြည်

သီးခြား စေတီ ၁။ဒေါဏပုဏ္ဏားသည် ဒေါဏရွာတွင် ဓာတ်တော်ခြင်သော ရွှေပြည်တောင်းကို ဌာပနာ၍ စေတီတည်ပါသည်။ ၂။မောရိယမင်းတို့သည် ပိပ္ပလိဝနမြို့တွင် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာကို မီးသင်္ဂြီုဟ်ရာမှ မီးသွေးတို့ကို ယူ၍ စေတီတည်ပါသည်။

စွယ်တော်ရှိရာ ဌာနများ ၁။တာဝတိံသာ နတ်ပြည် ၂။ဂန္ဓာရမြို့ ၃။ကလိင်္ဂတိုင်း ၄။နဂါးပြည်တို့တွင် စွယ်တော်တို့ အသီးသီးရှိပါသည်။

အကြီးအမှူးများ ၁။ယဇ်ပူဇော်ခြင်းတို့တွင် မီးဖြင့်ပူဇော်ခြင်းသည် အကြီးအမှုးတည်း။ ၂။ဆန်းတို့တွင် သာဝတ္ထိဆန်းသည် အကြီးအမှုးတည်း။ ၃။လူတို့တွင် မင်းသည် အကြီးအမှုးတည်း။ ၄။မြစ်တို့တွင် သမုဒ္ဒရာသည် အကြီးအမှုးတည်း။ ၅။နက္ခတ်တို့တွင် လမင်းသည် အကြီးအမှုးတည်း။ ၆။အလင်းရောင်တို့တွင်ာနေမင်းသည် အကြီးအမှုးတည်း။ ရ။အလှူခံတို့တွင် သံဃာသည် အကြီးအမှုးတည်း။

ပူပန်စေသူများ ၁။မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူရှိသူတို့သည် မိမိကိုယ်ကို ပူပန်စေတတ်သော အတ္တန္တပပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။ ၂။တံငါ, မုဆိုးစသူတို့သည် သူတစ်ပါးတို့ကို ပူပန်စေတတ်သော ပရန္တပပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။ ၃။သားကောင်ကို သတ်၍ ယဇ်ပူဇော်သူတို့သည် မိမိသူတစ်ပါးတို့ကို ပူပန်စေတတ်သော အတ္တန္တပ ပရန္တပပုဂ္ဂိုလ်မည်၏။ ၄။သီလတို့ကို စောင့်ရှောက်၍ စျာန်, မဂ်, ဖိုလ်ရအောင် အားထုတ်သူတို့သည် မိမိသူတစ်ပါးတို့ကို မပူပန်စေတတ်/ငြိမ်းအေးစေတတ်သော နေဝအတ္တန္တပ နပရန္တပပုဂ္ဂိုလ် မည်၏။

အဓိကရုဏ်း လေးပါး ၁။ရဟန်းတို့အချင်းချင်း ဘေဒကရဝတ္ထု(၁၈)တို့တွင် တစ်ပါးပါးဖြင့် ငြင်းခုံခြင်းသည ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်းမည်၏။ ၂။ရဟန်းအချင်းချင်း အာပတ်ဖြင့် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခြင်းသည် အနုဝါဒါဓိကရုဏ်းမည်၏ ၃။အာပတ်သင့်ခြင်းသည် အာပတ္တာဓိကရုဏ်းမည်၏။ ၄။အပလောကနကံစသော ကံလေးပါးတို့သည် ကိစ္စာဓိကရုဏ်းမည်၏။

အသက်ရှည်လိုပါလျှင် ‘‘ရေစစ် ဆေးကျောင်း၊ အဟောင်း ပြုပြင်၊ ပဉ္စင် အဋ္ဌ၊ သီလမည်သာ၊ ဤခြောက်ဖြာလည်း၊ ဒီဃာယုက၊ ပုညခေါ်ရိုး၊ ကျင့်တမျိုးတည့်၊ အားကြိုးသမှု၊ ဆောက်တည်ပြုက၊ ယခု ဒိဋ္ဌ၊ ဤဘဝနှိုက်၊ သုခပွားစည်၊ စည်းစိမ် တည်၍့၊ သက်ရှည် ဘုန်းကြီး၊ အံ့မပြီးအောင်၊ ဝှဲးခြီး လူ့ဘောင်၊ ဘဝ နောင်လည်း၊ အခေါင်ဓိမိုင်း၊ တုမဲ့နှိုင်းသည်။ ။ ဖြစ်တိုင်း ကျော်ရမည်ကိုကား။’’ (မဃဒေဝ ၁၂၂) ပုဗ္ဗစေတနာချို့ယွင်းခြင်း အပြစ် လှူထွေ ရှေးဘို့၊ ဉာဏ်မဲ့ ချို့၍့၊ တွန့်တို့တုံက၊ ပထမရွယ်၊ နောင်ခါဝယ်နှိုက်၊ နွမ်းနယ် ချမ်းသာ၊ ဆိုး ရုပ်ဝါနှင့်၊ မဟာကုသ၊ ပဉ္စပါပီ၊ မဟေသီသို့၊ ယက္ခီ ယက္ခ၊ တူတမျှဖြင့်၊ ရူပလက္ခဏာ၊ ပျက်တတ်စွာ၏၊(မဃဒေဝ ၂၈၅) (မဟာသုတဒီပနီ ပ ၅၈၈)

မုဥ္စစေတနာ ချို့ယွင်းခြင်း အပြစ် မုဉ္စအခါ၊ တွန့်တိုပါသော်၊ အင်္ဂါ ချို့တဲ့၊ ဂုဏ်မဲ့ မျိုးနွယ်၊ မတင့်တယ်ဘဲး၊ ငယ်၏ တန်းခိုး၊ မပြည့်ဖြိုးသည် နွမ်း ညှိုးယော်ရမည်ကိုကား။’’ (မဃဒေဝ ၁၁၆) (မဟာသုတဒီပနီ ပ ၅၈၈)

အပရစေတနာ ချို့ယွင်းခြင်း အပြစ် နောက်မှာ တွန့်ငြား၊ သား သမီး မဲ့၊ ချို့တဲ့ ယွင်းယို၊ ထန်းငုတ်တိုသို့၊ အိုခါ ဒုက္ခ၊ ရသည် ဆင်းရဲး၊ တိမ်းလွဲး စည်းစိမ်၊ ဂုဏ်သိမ် နှိမ့်ကျ၊ ဖြစ်တတ်ကြ၏၊ ပဒုမဝတီ၊ ဒေဝီ နေမြတ်၊ သန္ဓေနတ်နှင့်၊ ပညတ် မည်ထုတ်၊ အပုတ္တက၊ သူဌေး စသည်၊ ထိုမျှ ဝတ္ထု၊ အစုစုကို၊ မျှော်ရှု နှိုင်းဆ၊ ထောက်အပ်စွရှင့်၊(မဃဒေဝ ၂၈၅) (မဟာသုတဒီပနီ ပ ၅၈၉)

အရိယာတို့အား သင့်နိုင်သော အာပတ် ဂရုကဟူသော သံဃာဒိသိသ်အာပတ်တို့တွင် သဥ္စရိတ္တ ကုဋီကာရသိက္ခာပုဒ်တို့ကို လွန်ကျူးခြင်းကြောင့် သင့်သော အစိတ္တကအာပတ်နှင့် လဟုကအာပတ်တို့တွင် သဟသေယျစသောာသိက္ခာကုဒ်တို့ကို လွန်ကျူးခြင်းကြောင့် သင့်သော အစိတ္တကအာပတ်တို့ ဖြစ်ပါသည်။လောကဝဇ္ဇသိက္ခာပုဒ်တို့ကို အသက်စွန့်ရစေကာမူ မလွန်ကျူးကြပါ။

ဖရုသဝါစာ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့အား သူတစ်ပါးတို့အား ရှုတ်ချခြင်း၏အစွမ်းဖြင့် ဒုစရိုက်ထိုက်သော ဖရုသာဝါစာ မဖြစ်နိုင်ပါ။ အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆရဟန္တာမထေရ်ကို ထောက်ဆ၍ အတိတ်ဘဝတို့တွင် အလေ့အကျင့်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဒုစရိုက်မဟုတ်သော ဖရုသာဝါစာသာ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

အကုုသိုလ် မပွါးများအပ်သော အားနည်းသော သီလ, သမာဓိ, ပညာရှိသောသူသည် အနည်းငယ်မျှသော အကုသိုလ်ကြောင့် အပါယ်ငရဲသို့ ကျရောက်နိုင်ပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရေခွပ်ထဲသို့ ဆားအနည်းငယ်လောင်းထည့်ပါက ထိုဆားငန်ရေသည် သောက်မရသကဲ့သို့ ဖြစ်ပါသည်။ (အံ့ တ ၁၅၀/၃)

အကုသိုလ် ပွါးများအပ်ပြီးသော အားကောင်းသော သီလ,သမာဓိ, ပညာရှိသောသူသည် အနည်းငယ်မျှသော အကုသိုလ်ကြောင့် အပါယ်ငရဲသို့ မကျရောက်နိုင်ပါ။ ဥပမာအားဖြင့် ဂင်္ဂါမြစ်အတွင်သို့ ဆားအနည်းငယ် လောင်းထည့်သော်လည်း သောက်၍ မရသော ဆားငန်ရေ မဖြစ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပါသည်။

အရိယာတို့အား ပြစ်မှားခြင်း အပြစ်များ ၁။မရသေးသောတရားတို့ မရနိုင်ခြင်း ၂။ရပြီးသောတရားများ ဆုတ်ယုတ်ခြင်း ၃။သူတော်ကောင်းတရာူများ မဖြူစင်စေနိုင်ခြင်း ၄။သူတော်ကောင်းတရား၌ လွန်ကဲသောမာနရှိခြင်း ၅။မပျော်မွေ့ပဲ ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်နေရခြင်း ၆။ညစ်နွမ်းသော အာပတ်သင့်ရောက်ခြင်း ရ။လူထွက်တတ်ခြင်း ၈။ပြင်းထန်သော ရောဂါကပ်ရောက်တတ်ခြင်း ၉။ရှုးသွပ်စိတ်လွတ်ခြင်း ၁၀။တွေဝေစွာသေရခြင်း ၁၁။အပါယ်လားခြင်း

ဘုရားရှင် မိမိဂုဏ်ကို ဖော်ရခြင်း ကျွတ်ထိုက်သော ဝေနေယျပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဘုရားဂုဏ်တော်ကို နာယူမှတ်သားလိုသော အလိုဆန္ဒကို လိုက်လျောလိုသောကြောင့် ဘုရားရှင်သည် မိမိဂုဏ်ကို ထုတ်ဖော်၍ မိန့်ကြားပါသည်။ (အပ ဋ္ဌ ဒု ၃၆)

လူတို့ရအပ်သော ချမ်းသာလေးပါး ၁။“မိမိလုံလကြောင့် တရားသဖြင့် ရအပ်သော စည်းစိမ်ရတနာ ရှိ၏”ဟု ဆင်ခြင်သောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော ချမ်းသာသည် အတ္ထိသုခမည်၏။ ၂။“ငါ ရရှိထားသော စည်းစိမ်ရတနာတို့ကို သုံးဆောင်/ကုသိုလ်ပြုရပေ၏”ဟု ဆင်ခြင်သောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော ချမ်းသာသည် ဘောဂသုခမည်၏။ ၃။“ကြွေးမြီ ပေးစရာ ငါ,မှာ မရှိ”ဟု ဆင်ခြင်သောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာချမ်းသာသည် အာနဏျသုခမည်၏။ ၄။“ငါသည် အပြစ်ကင်းသော ကိုယ်-နှုတ်တို့နှင့် ပြည့်စုံပေ၏” ဟု ဆင်ခြင်သောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော ချမ်းသာသည် အနဝဇ္ဇသုခမည်၏။ (အ့ံ ၄-၃၈၀/၁)

ဥဂ္ဂမည်သူများ ဝေသာလီမြို့သား ဥဂ္ဂသူကြွယ်သည် စည်းစိမ်ချမ်းသာ၍ ုဘုရားရှင်ကို ကြည်ညိုသူ ဖြစ်ပါသည်။ ဘုရား၏ တရားကို နာကာ အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်၍ မနာပဒါယီဧတဒဂ် ရရှိသူဖြစ်ပါသည်။ ဆင်ရွာသား ဥဂ္ဂသူကြွယ်သည် ဘုရားရှင်ကို ကြည်ညို၍ အ့ံဖွယ်ရရှိထားသော အနာဂါမ် ဥပါသကာ ဖြစ်ပါသည်။ သာဝတ္ထိမြို့သား ဥဂ္ဂသည်  ကောသလမင်း၏ အမတ်ကြီးဖြစ်ပါသည်။ အင်္ဂုတ္ထုရ်ပါဠိတော် သတ္တကနိပါတ် ဓနဝဂ်တွင် ဥဂ္ဂသုတ္တန်ဟု လာရှိပါသည်။(မဟာသုတဒီပနီ ပ ၆၀၁/၂) ကောသလမင်းသည် ဗုဒ္ဓလက်ထက်တွင် ပသေနဒီကောသလမင်းဖြစ်၍ အင်္ဂတိုင်းနှင့် ကောသလတိုင်းတို့ကို အစိုးရပါသည်။ အင်္ဂတိုင်းသည် ကောသလမင်းမှ တစ်ပိုင်းအစိုးရ၍ အဇာတသတ်(ရာဇဂြိုလ်)မှ တစ်ပိုင်းအစိုးရကာ နှစ်ပိုင်းကွဲပါနေပါသည်။ နယ်ပယ်အငြင်းအခုံဖြစ်၍ ကောသလမင်းနှင့် အဇာတသတ်တို့သည် မကြာခဏ စစ်ဖြစ်လေ့ရှိပါသည်။ (မဟာသုတဒီပနီ ပ ၆၀၆)

သာဝတ္ထိမြို့ သာဝတ္ထိမြို့သည် အစိရဝတီုမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းအနီးတွင် တည်ရှိပါသည်။ မြစ်သည် မြို့ကို မြောက်ဘက်မှဝိုက်၍ အရှေ့ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားပါသည်။ သာသနာသက္ကရာဇ် အှစ်တစ်ထောင်ခန့်တွင် သာဝတ္ထိမြို့အရှေ့ဘက်ရှိ ပုဗ္ဗာရုံကျောင်းသည် မြစ်ရေတိုက်စားသဖြင့် ပျက်စီးသွားသည်ဟု ဆိုပါသည်။ ရှေးအခါက သာဝတ္ထိသည် ဓမ္မပတ္တေန ဓမ္မပုရီဟု အမည်ဟောင်းဖြင့် ရှိပါသည်။ မြို့သစ်တည်သောအခါ သဝတ္ထရသေ့၏ သင်္ခမ်းကျောင်းနေရာတွင် တည်သောကြောင့် သာဝတ္ထိဟု အမည်သစ် ဖြစ်လာပါသည်။ (တနည်း) အလုံးစုံသော စည်းစိမ်ရတနာတို့နှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် သာဝတ္ထိဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။ (မဟာသုတဒီပနီ ပ ၆၀၆)

ထူးခြားချက်များ သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ဥယျာဉ်သည် ကျောင်းအတွက် ရွှေခင်း၍ ဝယ်ရသောဌာန ဖြစ်ပါသည်။ ဘုရားရှင်တိုင်း မစွန့်ရာဖြစ်သော ရတနာညောင်စောင်းတော် ခြေချရာသည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်း ဂန္ဓကုဋီတိုက်အတွင်း ဖြစ်ပါသည်။ ဘုရားရှင်တို့၏ ဓမ္မတာ(၃၀)သာမက တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြရာဌာနလည်းဖြစ်၍ ဝါတော်အကြာဆုံး (၂၄)ဝါ ဆိုရာနေရာလည်း ဖြစ်ပါသည်။ (မဟာသုတဒီပနီ ပ ၆၀၆)

ကျောင်းနေရာ ဇေတဝန်ကျောင်းသည် ၁။မြို့နှင့်လည်း မနီးလွန်းခြင်း ၂။မြို့နှင့်လည်း မဝေးလွန်းခြင်း ၃။လမ်းပန်းသာယာခြင်း ၄။သွား+လာဖို့ လွယ်ကူခြင်း ၅။လူသံတို့မှ ကင်းဆိတ်ခြင်းငါးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံပါသည်။

အမြဲ ဆင်ခြင်ရမည့် တရား ၁။ငါသည် အိုခြင်းသဘောရှိ၏ အိုခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်။ ၂။ငါသည် နာခြင်းသဘောရှိ၏ နာခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်။ ၃။ငါသည် သေခြင်းသဘောရှိ၏ သေခြင်းသဘောကို မလွန်ဆန်နိုင်။ ၄။ငါ့အား ချစ်ခင်သူတို့နှင့် ကွေကွင်းရမည်သာ ဖြစ်၏။ ၅။ကံသာလျင် အမွေခံရှိ၍ ငါပြုမိသော ကောင်းကံ-မကောင်းကံကို ငါကိုယ်တိုင်သာ ခံစားရမည်။

အကျိုး ၁။အိုခြင်းသဘောကို ဆင်ခြင်သဖြင့် အရွယ်ကောင်းမှု၊ အားအင်ပြည့်မှုတို့ကို အမှီပြု၍ဖြစ်သော မာန်မာနတို့ လျော့ကျနည်းပါးသွားခြင်း အကျိုးရှိပါသည်။ ၂။နာခြင်းသဘောကို ဆင်ခြင်သဖြင့် အနာရောဂါကင်းခြင်း၊ ကျန်းမာခြင်းတို့ကို အမှီပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော မာန်မာနတို့ လျော့ကျနည်းပါးသွားခြင်းအကျိုး ရှိပါသည်။ ၃။သေခြင်းကို ဆင်ခြင်သဖြင့် အသက်ရှင်မှုကို အမှီပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော အကုသိုလ်ဒုစရိုက်မှုများ လျော့ကျနည်းပါးသွားခြင်းအကျိုး ရှိပါသည်။ ၄။ချစ်ခင်သူတို့နှင့် ကွေကွင်းရမည်ကို ဆင်ခြင်သဖြင့် တွယ်တာတပ်မက်တတ်သော ရာဂတရားတို့ လျော့ကျနည်းပါးသွားခြင်း အကျိုးရှိပါသည်။ ၅။ကောင်ကံ-မကောင်းကံကို မိမိသာလျင် ခံစားရမည်ဟု ဆင်ခြင်သဖြင့် အကုသိုလ်ဒုစရိုက်အမှုများ လျော့ကျနည်းပါးသွားခြင်းအကျိုး ရှိပါသည်။

သမင်မာယာ သမင်တို့သည် ကျော့ကွင်းမိသောအခါ ၁။နံပါးတစ်ဘက်ဖြင့် စောင်း၍အိပ်ခြင်း ၂။ခွါတို့ဖြင့် မြေကိုယက်ခြင်း ၃။လျှာကို တွဲလျားကျစေခြင်း ၄။ဝမ်းကိုဖူးဖူးယောင်စေခြင်း ၅။ကျင်ကြီးကျင်ငယ်လွှတ်ခြင်း ၆။ထွက်လေဝင်လေကို ထိမ်းချူပ်ခြင်းအားဖြင့် သေခြင်ယောင်ဆောင်လေ့ရှိပါသည်။

သင်္ကန်းလှူရခြင်းအကျိုး ၁။ရွှေအဆင်းရှိခြင်း ၂။မြူအညစ်အကြေးကင်းစင်ခြင်း ၃။ကိုယ်အရောင်ထွန်းပခြင်း ၄။တန်ခိုးအရှိန်အဝါရှိခြင်း ၅။ခန္ဓာကိုယ်နူးည့ံခြင်း ၆။အဖြူရောင်ပုဆိုးဗိတာန်တို့ဖြင့် အမိုးခံရခြင်း ရ။ရွှေရောင်ပုဆိုးတို့ဖြင့် အမိုးခံရခြင်း ၈။အနီရောင်ပုဆိုးတို့ဖြင့် အမိုးခံရခြင်း (အပ ပိလိန္ဒဝစ္ဆ ၃၅၉)

သပိတ်လှူခြင်း အကျိုး ၁။ရွှေ, ငွေ, ပတ္တမြား, မြခွပ်တို့ ရရှိခြင်း ၂။ဘေးရန်ကင်းခြင်း ၃။အရိုအသေခံရခြင်း ၄။ထမင်းအဖျော်ရည်တို့ ရရှိခြင်း ၅။အဝတ်အထည်ရရှိခြင်း ၆။နေရာကောင်းတို့ ရရှိခြင်း ရ။စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ မပျက်စီးခြင်း ၈။စိတ်တည်ကြည်ခြင်း ၉။တရားတို့ကို လိုလားခြင်း ၁၀။ကိလေသာတို့ နည်းပါးခြင်း(အပ ပိလိန္ဒဝစ္ဆ ၃၅၉)

ထီးလှူခြင်း အကျိုး ၁။အအေးမှ ကင်းခြင်း ၂။အပူမှ ကင်းခြင်း ၃။မြူအညစ်အကြေးမှ ကင်းခြင်း ၄။ဘေးရန်ကင်းခြင်း ၅။အရိုအသေခံရခြင်း ၆။အသားအရေ နူးည့ံခြင်း ရ။စိတ်ကြည်ခြင်း ၈။တန်ဆာဆင်ထားသော ထီးများ ရရှိခြင်း

ဖိနပ်လှူခြင်း အကျိုး ၁။ဆင်,မြင်း,ထမ်းစင်များ ရရှိခြင်း ၂။ပတ္တမြား, ရွှေ,ငွေ, ခြေနင်းတို့ ရရှိခြင်း ၃။သတိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း

ဆွမ်းလှူခြင်း အကျိုး ၁။အသက်ရှည်ခြင်း ၂။အဆင်းလှခြင်း ၃။ခွန်အားကြီးခြင်း ၃။ချမ်းသာကြီးခြင်း ၄။ဉာဏ်ပညာကြီးခြင်း (အ့ံ ၄-၃၇၅)

အဖျော်ရည်လှူရခြင်း အကျိုး ၁။အသက်ရှည်ခြင်း ၂။ခွန်အားကြီးခြင်း ၃။ဝီရိယရှိခြင်း ၄။အဆင်းလှခြင်း ၅။အခြံအရံများခြင်း ၆။ချမ်းသာခြင်း ရ။ထမင်းရရှိခြင်း ၈။အဖျော်ရည်ရရှိခြင်း ၉။ရဲရင့်ခြင်း ၁၀။ဉာဏ်ပညာကြီးခြင်း

ဆေးလှူရခြင်း အကျိုး ၁။အသက်ရှည်ခြင်း ၂။အဆင်းလှခြင်း ၃။ချမ်းသာကြီးခြင်း ၄။ခွန်အားကြီးခြင်း ၅။လုံ့လအားကြီးခြင်း ၆။အခြံအရံများခြင်း ရ။ဘေးဥပါဒ်ကင်းခြင်း ၈။ဘေး(၂၅)ပါး ကင်းခြင်း ၉။သူတစ်ပါးရိုသေခြင်း ၁၀။ချစ်သူနှင့် ကွေကွင်းမှု မရှိခြင်း

ရေလှူရခြင်း အကျိုး ၁။သန့်ရှင်းခြင်း ၂။ကျော်စော်ခြင်း ၃။အခြံအရံများခြင်း ၄။လျင်မြန်ခြင်း ၅။မွတ်သိပ်မှုကင်းခြင်း ၆။အသက်ရှည်ခြင်း ရ။အဆင်းလှခြင်း ၈။ချမ်းသာကြီးခြင်း ၉။ခွန်အားကြီးခြင်း ၁၀။ဉာဏ်ပညာကြီးခြင်း

ယမမင်း ယမမင်းသည် အပါယ်ဘုံသား မဟုတ်ပါ။ မဟာဝိပါတ် အဟိတ်ကုသလစိတ်ဖြင့် ပဋိသန္ဓေနေသော သု/ဒွိ/တိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးဦးဖြစ်သော စတုမဟာရာဇ်အပါအဝင် ဝေမာနိကပြိတ္တာဘုံသား ဖြစ်ပါသည်။ (မဟာသုတဒီပနီ ပ ၆၄၃)

အကျိုး ၎င်းယမမင်းသည် ကုသိုလ်, အကုသိုလ်တို့ကို ယှဉ်တွဲ၍ ပြုခဲ့သောကြောင့် တစ်ရံတစ်ခါ ကုသိုလ်အကျိုး တစ်ရံတစ်ခါ အကုသိုလ်အကျိုး ခံစားရပါသည်။

(၃၂)ယောက် ငရဲကြီးတစ်ထပ်တွင် တံခါးလေးပေါက် ရှိပါသည်။ တစ်ပေါက်တွင် ယမမင်းတစ်ယောက်စီ ရှိ၍ ငရဲကြီး(၈)ထပ် ဖြစ်သောကြောင့် ရှစ်လေးလီ သုံးဆယ့်နှစ်ဖြင့် ယမမင်းပေါင်း (၃၂)ယောက် ရှိပါသည်။

လက်နက် ယမမင်း၏ လက်နက်သည် မျက်စိဖြစ်ပါသည်။ စိတ်ဆိုး၍ မျက်စောင်းထိုးပါက ကုမ႓ာဏ်တစ်ထောင် ပြာကျသေစေနိုင်သော သတ္တိရှိပါသည်။

ငရဲထိမ်း ငရဲခွေးစသည် ငရဲထိမ်းတို့သည် အပါယ်ဘုံသား မဟုတ်ပဲ ယမမင်းကဲ့သို့ပင် သု/ဒွိ/တိဟိတ်တို့ဖြင့် ပဋိသန္ဓေနေကြသော စတုမဟာရာဇ်ဘုံအပါအဝင် ဝေမာနိက ရက္ခိုသ်အမျိုး၌ ဖြစ်ပါသည်။ နှိပ်စက်၍ ငရဲထိမ်းဖြစ်လိုသော နိကန္တိကနှင့်ယှဉ်သော ကုသိုလ်/အကုသိုလ်ရောသော ကံကြောင့် ငရဲဘုံမှာ လာဖြစ်ကြသည်။

ငရဲမီး မပူရခြင်း ရှင်မောဂ္ဂလ္လာန် ငရဲသို့ ကြွသွားသောအခါ အစိန္တေယျဖြစ်သော တန်ခိုးကြောင့် ငရဲမီးမပူသကဲ့သို့ ယမမင်းနှင့် ငရဲထိမ်းတို့သည်လည်း အစိန္တေယျတန်ခိုးကြောင့် ငရဲမီးများ မပူရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အာပတ်ဖြေခြင်း ပါရာဇိကအာပတ်ကို လူထွက်ခြင်းဖြင့် ဖြေရပါသည်။ သံဃာဒိသ်အာပတ်ကို ထကြွစေခြင်းဖြင့် ဖြေရပါသည်။ ကြွင်းအာပတ်ငါးပုံကို ဒေသနာကြားခြင်းဖြင့် ဖြေရပါသည်။ ပါရာဇိကကျ၍ လူထွက်၍၎င်း သာမဏေဘဝဖြင့်၎င်း တရားကျင့်ပါက စျာန်,မဂ်,ဖိုလ် ရရှိနိုင်ပါသည်။ လူမထွက်ပဲသော်၎င်း၊ လူထွက်ပြီးမှ ပြတ်လည်၍ သင်္ကန်းဝတ်၍၎င်း တရားကျင့်သော်လည်း စျာန်,မဂ်,ဖိုလ် မရရှိနိုင်ပါ။

အာပတ်ဖြေပုံ ၁။ပထမအကြိမ်တွင် အငယ်က ကြား၍ အကြီးက ဒေသနာကို ခံယူရသည်။ ၂။ဒုတိယအကြိမ်တွင် အကြီးက ကြား၍ အငယ်က ဒေသနာကို ခံယူရသည်။ ၃။သဘာဂအာပတ်ရှိကြပါမူ တတိယအကြိမ် အငယ်က အကြီးသို့ ဒေသနာကြားရသည်။ သဘာဂအာပတ်ကို ဒေသနာကြားခြင်းကြောင့် လောလောလတ်လတ် ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်သော်လည်း ကြားခဲ့ပြီးသော အာပတ်ကြီးများတွင် ပေါင်းထည့်၍ ပြေသွားပါသည်။

အန္တရာယ် မီးကို မသိပဲတက်နင်းမိသော် ပူလောင်သကဲ့သို့ ထို့အတူသာလျှင် မသိသဖြင့် ပြုအပ်သော ပါရာဇိက ဒဿီလအမှု စသော အကုသိုလ်သည် စျာန်, မဂ်, ဖိုလ်တို့၏ အန္တရာယ်ကို တားမြစ်နိုင်ပါသည်။

ဆုံးရှုံးမှု ပါရာဇိကကျသော ရဟန်းသည် ၁။ရဟန်းကောင်းတို့နှင့်အတူ ကံကြီးကံငယ် ပြုခွင့်မရှိခြင်း ၂။ရဟန်းကောင်းတို့နှင့်အတူ ပါတိမောက်ပြ သံဃဥပုသ်ပြုခွင့် မရှိခြင်း ၃။ရဟန်းကောင်းတို့နှင့်အတူ သိက္ခာပုဒ်ကျင့်ခွင့် မရှိခြင်းဟူသော သုံးမျိုးတို့ကို ဆုံးရှုံးသွားပါသည်။ ယုတ်စွအဆုံး ကံပြုသောသံဃာထဲတွင် ဝင်ရောက်နေသော်လည်း ကံပြုသံဃာအဖြစ် စာရင်းမဝင်ပဲ အရာမရောက်တော့ပါ။

ဒုဿီလဂုဏ် ဒုဿီလရဟန်းတော်သည် ၁။ဘုရား၌ ရိုသေခြင်း ၂။တရား၌ ရိုသေခြင်း ၃။သံဃာ၌ ရိုသေခြင်း ၄။သီတင်းသုံးဖော်တို့တွင် ရိုသေခြင်း ၅။ပါဠိ+အဋ္ဌကထာတို့ကို သင်ကြားခြင်း၌ လုံ့လပြု၍ နာကြားမှုများခြင်း ၆။ပရိသတ်အတွင်း၌ သီလရှိသောရဟန်းတို့ကဲ့သို့ ပြုမှုနေထိုင်ခြင်း ရ။ကိုယ်, နှုတ်မှုတို့ ထိမ်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း ၈။ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်ခြင်း ၉။ရဟန်းအရေအတွက် သာမညသို့ ရောက်ရှိခြင်း ၁၀။မကောင်းမှုကို ဖုံးကွယ်၍ ပြုခြင်း

၁။အပြစ်ကင်းသော သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံခြင်း ၂။ဦးပြည်းခေါင်းတုံးအသွင် ဆောင်ခြင်း ၃။ရဟန်းအပေါင်းသို့ သက်ဝင်ခြင်း ၄။ရတနာသုံးပါးကို ဆည်းကပ်ခြင်း ၅။တရားအားထုတ်ရာ ကျောင်းတွင်နေခြင်း ၆။ဘုရားသာသနာ တည့်တ့ံခြင်းကို လိုလားရှာမှီးခြင်း ရ။တရားတော်တို့ကို ဟောကြားနိုင်ခြင်း ၈။တရားလျှင် မှီခိုလဲလောင်းရာ ရှိခြင်း ၉။ဘုရားသာလျှင် အမြတ်ဆုံးဟု အယူမှန်ကန်ခြင်း ၁၀။ပါရိသုဒ္ဓိစသော သီတို့ ဆောက်တည်ခြင်း

ဉာဏ်တော် (၁၀)ပါး ၁။ဌာနဌာနကောသလ္လဉာဏ် ၂။ကမ္မဝိပါကဉာဏ် ၃။သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီပဋိပဒါဉာဏ် ၄။အနေကဓာတုနာနာ ဓာတုဉာဏ် ၅။နာနာဝိမုတ္တိဉာဏ် ၆။ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ် ရ။စျာနဝိမောက္ခဉာဏ် ၈။ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ် ၉။ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် ၁၀။အာသဝက္ခယဉာဏ်

ဉေယျဓမ္မ ငါးပါး ၁။သင်္ခါရ ၂။ဝိကာရ  ၃။လက္ခဏ  ၄။နိဗ္ဗာန်  ၅။ပညတ်တို့ ဖြစ်ပါသည်။

သြကာသ ပုဂံခောတ်မှစ၍ ယခုခောတ်အထိ သုံးစွဲနေကြသော မူလသြကာသကန်တော့ချိုးသည် ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်နည်းနှင့် စကားအသွားအလာတူသောကြောင့် မပြုမပြင်နည်းဖြင့် သုံးစွဲသင့်ပါသည်။ တူပုံငိုလည်း မဟုသုတဒီပနီ ပ-၆၅၃/၄တွင် ရှင်းပြထားပါသည်။

ဖွားဖက်တော်တို့၏ နေရာ ၁။အာနန္ဒာသည် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ ညီအငယ်ဆုံး အမိတောဒနမင်း၏ သားဖြစ်ပါသည်။ ၂။ဗောဓိပင်သည် ဥရုဝေလတော၌ ပေါ်ပေါက်သော အဿတ္ထညောင်ဗုဒ္ဓဟေ ညောင်ရွက်မြီးရှည်ပင် ဖြစ်ပါသည်။ ၃။ကာဠုဒါယီသည် သုဒ္ဓေါဒနမင်း၏ အမတ်ကြီး၏ သားဖြစ်ပါသည်။ ၄။ယသော်ဓရာသည် ဒေဝဒဟပြည် သုပ္ပဗုဒ္ဓနှင့် အမိတ္တာဒေဝီတို့၏ သမီးဖြစ်ပါသည်။ ၅။ဆန္နသည် ဘုရားအလောင်းတော်၏ အိမ်တော်မြဲ အမတ်ငယ် ဖြစ်ပါသည်။ ၆။ရွှေအိုးကြီး(၄)လုံးသည် ကပိလဝတ်နေပြည်တော် နန်းတော်ဝင်းအတွင်း ရှိပါသည်။ ရ။ကဏ္ဍကမြင်းသည် ကပိလဝတ်နေပြည်တော် နန်းတော်အတွင်း ရှိပါသည်။

သပိတ် မြတ်စွာဘုရားသည် သပိတ်ဒါယကာ နတ်မင်းကြီးလေးယောက်တို့ကို ချီးမြှောက်တော်မူလိုသဖြင့် သပိတ်လေးလုံးကို ဆင့်၍ တစ်လုံးတည်းဖြစ်စေဟု အဓိဋ္ဌာန်သောအခါ သပိတ်လေးလုံးသည် အနားလေးရစ်ပါသော သပိတ်တစ်လုံးတည်း ဖြစ်သွားပါသည်။

တန်ခိုးပြာဋိဟာ ၁။ရဟန္တာတို့၏ အဓိဋ္ဌာန်မှုကြောင့် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီးသော မြတ်စွာဘုရား၏ စေတီတို့သည် တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြလေ့ရှိပါသည်။ ၂။နတ်တို့၏ အဓိဋ္ဌာန်မှုကြောင့် စေတီပုထိုးတို့သည် တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြလေ့ရှိပါသည်။ ၃။သူတော်ကောင်းတို့၏ အဓိဋ္ဌာန်မှုကြောင့် စေတီပုထိုးတို့သည် အ့ံဖွယ်ရာသော တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြလေ့ရှိပ့သည်။(မဟာသုတဒီပနီ ပ ၆၇၉/၆၈၀။ မိလိန္ဒ ၂၉၇) U Khay (talk) 02:49, 9 October 2019 (UTC)

သင်္ကန်းချုပ်နည်း ၁။အနည်းဆုံး ငါးခန်းထားရမည်။ ၂။တစ်ခန်းတစ်ခန်း၌ နှစ်ပိုင်းတစ်ပိုင်း သင်္ကန်းစ နှစ်စစီဖြတ်ရမည်။ ၃။သင်္ကန်းစ ဆယ်စကြား၌ ကန့်လန့်တရုတ်မြောင်းတို သင်္ကန်းစငါးခုတို့ကို စပ်၍ ချုပ်ရမည်။ ၄။ငါးခန်းအစပ်ကြီး သင်္ကန်းအစပ် ငါးစကြားတို့၌ ထောင်လိုက်တရုတ်မြောင်းရှည် သင်္ကန်းစလေးခုတို့ဖြင့် အစဉ်အတိုင်း တွဲ၍ချုပ်ရမည်။ ၅။ထို့နောက် အနားပတ်လေးဘက်ကို အုပ်၍ချုပ်ရမည်။  ၆။တနင်္ဂနွေ စနေဟေဋ္ဌ၊ အလျားမြောက်ချ အင်္ဂါရာဟု မိုးကိုရှုဟူသော စံနစ်အရ ကမ္ပတ်အိမ် အနားပတ်အိမ် ချုပ်ရမည်။ ဤသို့ သင်္ကန်းအစပေါင်း (၂၃)စတို့ကို စက်ဟပ်ချုပ်မှ ဆိန္နကသင်္ကန်းဖြစ်မည်။

၁။ငါးခန်း သင်္ကန်းစ ၁၀ ၂။တရုတ်မြောင်းတို သင်္ကန်းစ ၅ ၃။တရုတ်မြောင်းရှည် သင်္ကန်းစ ၄ ၄။အနားပတ် သင်္ကန်းစ ၄ ၅။စုစုပေါင်း ၂၃စတို့ကို အပ်စပ်အောင် ချုပ်မှ ကထိန်သင်္ကန်းမြောက်ပါသည်။ (သုတဒီပနီ ပ ၆၉၁/၆၉၂)

ပါရမီဖြည့်ခဲ့ရာ ဘဝများ(အကျဉ်း) ၁။ယုန်မင်းဘဝတွင် အသက်ကိုစွန့်၍ မိမိကိုယ်၏ အသားကိုလှူကာ ဒါနပရမတ္ထပါရမီ ဖြည့်ခဲ့သည်။ ၂။သင်္ခပါလနဂါးမင်းဘဝတွင် ကိုယ်ကိုစွန့်၍ သီလဆောက်တည်ကာ သီလပရမတ္ထပါရမီကို ဖြည့်ခဲ့သည်။ ၃။စူဠသုတသောမမင်းဘဝတွင် မင်းစည်းစိမ်ကိုစွန့်၍ တောထွက်ကာ နေက္ခမ္မပါရမီကို ဖြည့်ခဲ့သည်။ ၄။သတ္တုဘသ္တဇာတ် သေနကပညာရှိဘဝတွင် မုန့်အိတ်ထောင်ထဲရှိသော မြွေကိုပြ၍ သူတစ်ပါးအသက်ကို ကယ်ကာ ပညာပါရမတ္ထပါရမီကို ဖြည့်ခဲ့သည်။ ၅။မဟာဇနကမင်းဘဝတွင် သမုဒ္ဒရာကို လက်ပစ်ကူး၍ အားထုတ်မှု လွန်ကဲစွာ ဝီရိယပါရမတ္ထပါရမီကို ဖြည့်ခဲ့သည်။ ၆။ခန္တီဝါဒီရသေ့ဘဝတွင် မိမိကိုယ်ကို ဖြတ်တောက်ညှင်းဆဲသော ကာသိမင်းကို အသက်စွန့်သည်းခံကာ ခန္တီပရမတ္ထပါရမီကို ဖြည့်ခဲ့သည်။ ရ။မဟာသုတသောမမင်းဘဝတွင် အသက်ကိုစွန့်၍ ပေါရိသာဒထံ ပြန်လာမည်ဟု ဝန်ခံခဲ့သောစကားကို အမှန်လိုက်နာသစ္စာကို စောင့်တော်မူကာ သစ္စပါရမတ္ထပါရမီကို ဖြည့်ခဲ့သည်။ ၈။တေမိမင်းဘဝတွင် အသက်ကိုစွန့်၍ စကားမပြောတော့ဟု အဓိဋ္ဌာန်ကာ အဓိဋ္ဌာနပရမတ္ထပါရမီကို ဖြည်ခဲ့သည်။ ၉။ဧကရာဇဇာတ် ဧကရာဇမင်းဘဝတွင် အသက်ကို မငဲ့ကွတ်ပဲ မေတ္တာပွါးများကာ မေတ္တာပါရမတ္ထပါရမီကို ဖြည့်ခဲ့သည်။ ၁၀။လောမဟံသဇာတ်တွင် ကလေးသူငယ်တို့က တံတွေးဖြင့် ထွေး၍ အချို့သူတို့က ပန်းနံ့သာတို့ဖြင့် ပူဇော်သည်တို့ကို ဝမ်းနည်းဝမ်းသာ မဖြစ်ပဲ လျစ်လျူရှုကာ ဥပေက္ခာပါရမီကို ဖြည့်ခဲ့သည်။

ဘုရားအလောင်းတို့ စောင့်ထိမ်းသော သီလ ဘုရားအလောင်းတို့သည် အချို့သောအရာဌာနတို့တွင် ပါဏာတိပါတ၊ အဒိန္နာဒါန၊ ကာမေသုမိစ္ဆာရ၊ သုရာမေရယတို့ ဖြစ်တတ်ကြသော်လည်း သူတစ်းပါး အကျိုးစီးပွါးကို ပျက်ပြားစေတတ်သော မုသားပြောဆိုခြင်းကို အလျဉ်းပင်း မဖြစ်ကြပါ။ ငါးပါးသီလတို့တွင် တစ်ခြားသော သီလတို့ကို လွန်ကျူးနိုင်သော်လည်း မုသာဝါဒသိက္ခာပုဒ်ကို မလွန်ကျူးကြပါ။

အကျိုး မုသာဝါဒသိက္ခာပုဒ်ကို စောင့်ထိမ်းသဖြင့် သီလပါရမီနှင့် သစ္စပါရမီဟူသော အဆောက်အဦးနှစ်ရပ်ကို ပြည်စုံစေနိုင်ပါသည်။

အဆင်းကြည်လင်ခြင်း၏ အကြောင်း ၁။အဖော်မမှီး တစ်ယောက်တည်း အိပ်စက်နေထိုင်ခြင်း ၂။အတိတ်ကို ပြန်၍ မပူပန်ခြင်း ၃။အနာဂတ်ကိုမျှော်၍ ဗျာပါဒ မရှိခြင်း ၄။ပစ္စုပ္ပန်တွေ့ရှိဆဲ အရာဝတ္ထုနှင့် မျှတအောင်နေခြင်း

တရားထူး မရနိုင်သူများ ၁။တိရစ္ဆာန် ၂။ပြိတ္တာ  ၃။မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ  ၄။ကုဟကပုဂ္ဂိုလ်  ၅/၆/၇/၈/၉။ပဥ္စနန္တရိယကံပြုထားသူများ  ၁၀။ထေယျသံဝါသက  ၁၁။တိတ္ထိယပက္ကန္တက  ၁၂။ဘိက္ခုနီဒူသက  ၁၃။သံဃာဒိသ်သင့်ပြီး မကုစားရသေးသော ရဟန်း  ၁၄။ပဏ္ဍုပ်  ၁၅။ဥဘတောဗျည်း  ၁၆။အသက်(၇)နှစ်အောက် ငယ်သောသူ (မိလိန္ဒပဥှာ ၂၉၈)

ပုဂ္ဂိုလ်လေးယောက် ၁။လူဆင်းရဲနှင့် တိရစ္ဆာန်တို့သည် ဝီရိယအကျိုးသာ ခံစားရ၍ ကုသိုလ်အကျိုး မခံစားရသူများ ဖြစ်ပါသည်။ ၂။ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနတ်နှင့် ဗြဟ္မာတို့သည် ကုသိုလ်အကျိုးကိုသာ ခံစားရ၍ ဝီရိယအကျိုး မခံစားရသူများ ဖြစ်ပါသည်။ ၃။အောက်နတ်ပြည်ငါးထပ်ရှိ သူတို့သည် ဝီရိယလည်း စိုက်ထုတ်ရ ကုသိုလ်အကျိုးလည်း ခံစားရသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၄။ငရဲသားတို့သည် ဝီရိယအကျိုး ကုသိုလ်အကျိုး မခံစားရသူများ ဖြစ်ကြသည်။

ကမ္ဘာ ၁။ဘုရားတစ်ဆူသာ ပွင့်သောကမ္ဘာသည် သာရကမ္ဘာမည်၏။ ၂။ဘုရားနှစ်ဆူပွင့်သော ကမ္ဘာသည် မဏ္ဍကမ္ဘာမည်၏။ ၃။ဘုရားသုံးဆူပွင့်သောကမ္ဘာသည် ဝရကမ႓ာမည်၏။ ၄။ဘုရားလေးဆူပွင့်သော ကမ္ဘာသည် သာရမဏ္ဍကမ္ဘာမည်၏။ ၅။ဘုရားငါးဆူ ပွင့်သောကမ္ဘာသည် ဘဒ္ဒကမ္ဘာမည်၏။

ဘဒ္ဒကမ္ဘာ ယခုကမ္ဘာသည် ဘုရားငါးဆူပွင့်သော ဘဒ္ဒကမ္ဘာဖြစ်ပါသည်။ ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာတွင် ကကုသန်၊ ကောဏာဂုံ၊ ကဿပဟူသော ဘုရားသုံးဆူ ပွင့်ပြီး၍ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-ခု၊ ကဆုန်လပြည့်နေ့ အရုဏ်တက်ခါနီးဆဲဆဲတွင် လေးဆူမြောက်ဖြစ်သော ဂေါတမဘုရား ပွင့်ခဲ့ပါသည်။ အရိမေတ္တယျမြတ်စွာဘုရားတစ်ဆူ ပွင့်ရန် ကျန်ပါသေးသည်။

ဗုဒ္ဓရတနာ ဗုဒ္ဓရတနာကို မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-ခု၊ ကဆုန်လပြည့် အရုဏ်တက်ခါနီးဆဲဆဲတွင် သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားသည် သဗ္ဗညူတဉာဏ်တော်ကို ရရှိ၍ ဂေါတမဟူသောအမည်ဖြင့် ဗုဒ္ဓရတနာစတင်ပြီး ပေါ်ထွန်းလာပါသည်။

ဓမ္မရတနာ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-ခု၊ ကဆုန်လပြည့် အရုဏ်တက်ခါနီးဆဲဆဲတွင် ဘုရားဖြစ်တော်မူ၍ အလွန်ဝမ်းသာသောစိတ်ဖြင့် ဥဒါန်းကျူး မြွက်ဆိုတော်မူသော “ အနေကဇာတိ သံသာရံ ” အစချီသော စကားတော်သည် ဓမ္မရတနာ အစဖြစ်ပါသည်။

သံဃာရတနာ ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီးနောက် (၅၉)ရက်အကြာ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-ခု၊ ဝါဆိုလပြည့်နေ့ နေအဝင်လထွက်ချိန်တွင် ဗာရာဏသီပြည်အနီး မိဂဒါဝုန်တော၌ ပဥ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့ကို တရားဟောတော်မူခဲ့ပါသည်။ တရားဦး ဓမ္မာစကြာအပြီးတွင် အရှင်ကောဏ္ဍညသည် သောတာပန်ဖြစ်၍ သံဃာရတနာ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။

ပဋ္ဌာန်း ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီးနောက် ဥရုဝေတောတွင် သတ္တဋ္ဌာန(၇)နေရာတွင် တစ်နေရာစီကို (၇)ရက် သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့ပါသည်။ စတုတ္ထသတ္တာဟဖြစ်သော နတ်တို့ဖန်ဆင်းသည့် ရတနာဃရစံကျောင်းတော်တွင် အဘိဓမ္မာ(၇)ခုနှစ်ကျမ်းကို ဆင်ခြင်တော်မူခဲ့ပါသည်။ အစဉ်အတိုင်း အဘိဓမ္မာတို့ကို ဆင်ခြင်တော်မူရာ (၇)ခုမြောက်ဖြစ်သော ပဋ္ဌာန်းကျမ်းသည် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။

နာကြားသူ ဘုရားရှင်သည် (၇)ဝါမြောက် ဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် သာဝတ္ထိပြည် သရက်ဖြူပင်ရင်းတွင် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတို့ကို နှိမ်နင်းရန် တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြတော်မူပါသည်။ တန်ခိုးပြာဋိဟာ ပြပြီးနောက် နှစ်လှမ်းသုံးဖဝါးဖြင့် တာဝတိံသို့ ကြွကာ အဘိဓမ္မာကို ဟောကြားတော်မူပါသည်။ တာဝတိံသာနတ်ပြည်ရှိ သန္တုသိတနတ်သား အမှူးပြုသော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် ပဋ္ဌာန်းတရားကို စတင်နာကြားရသူတို့ ဖြစ်ပါသည်။

ရက်ပေါင်း ၁။ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်းကို ၁၂-ရက်   ၂။ဝိဘင်းကျမ်းကို ၁၂-ရက်  ၃။ဓာတုကထာကျမ်းကို ၆-ရက်  ၄။ပုဂ္ဂလပညတ်ကျမ်းကို ရ-ရက်  ၅။ကထာဝတ္ထုကျမ်းကို ၈-ရက်  ၆။ယမိုက်ကျမ်းကို ၂၀-ရက်  ရ။ပဋ္ဌာန်းကျမ်းကို ၂၅-ရက် ဟောတော်မူခဲ့ပါသည်။

ပဋ္ဌာန်း သုံးမျိုး ၁။မြတ်စွာဘုရားရှင် တာဝတိံသာနတ်ပြည်တွင် ဟောကြားသော ပဋ္ဌာန်းသည် အလွန်ကျယ်ဝန်းသောကြောင့် အတိဝိတ္ထာရပဋ္ဌာန်း မည်ပါသည်။ ၂။မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဟိမဝန္တာ စန္ဒကူးတော၌ အရှင်သာရိပုတ္တာကို ဟောကြားသောပဋ္ဌာန်းသည် အလွန်ကျဉ်းသောကြောင့် အတိသင်္ခေပပဋ္ဌာန်း မည်၏။ ၃။အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် လင်းနို့သားငါးရာ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသော မိမိ၏တပည့်တို့ကို ဟောကြားသောပဋ္ဌာန်းသည် မကျဉ်းလွန်း မကျယ်လွန်းသောကြောင့် နာတိဝိတ္ထာရ နာတိသင်္ခေပပဋ္ဌာန်း မည်၏။

ပဋ္ဌာန်း (၂)ကျမ်း ဓမ္မာနုလောမတွင် ၁။ဓမ္မာနုလောမတိကပဋ္ဌာန်း ၂။ဓမ္မာနုလောမဒုကပဋ္ဌာန်း ၃။ဓမ္မာနုလောမတိကဒုကပဋ္ဌာန်း ၄။ဓမ္မာနုလောမဒုကတိကပဋ္ဌာန်း ၅။ဓမ္မာနုလောမတိကတိကပဋ္ဌာန်း ၆။ဓမ္မာနုလောမဒုကဒုကပဋ္ဌာန်း ဟူ၍ ရှိပါသည်။ ထို့အတူ ဓမ္မပစ္စနီယတွင် ပဋ္ဌာန်းငယ်(၆)ကျမ်း၊ ဓမ္မာနုလောမပစ္စနီယတွင် ပဋ္ဌာန်းငယ် (၆)ကျမ်း၊ ဓမ္မပစ္စနီယာနုလောမတွင် ပဋ္ဌာန်းငယ် (၆)ကျမ်းအားဖြင့် အားလုံးပေါင်း (၂၄)ကျမ်း ဖြစ်ပါသည်။

နက်နဲခြင်း လေးမျိုး ပဋ္ဌာန်းသည် ၁။ဝေါဟာရ ပုဒ် ဝါကျတို့နက်နဲခြင်းဟူသော ဓမ္မဂမ႓ီရ ၂။အနက် အဓိပ္ပါယ် သဘောသဘာဝတို့ နက်နဲခြင်းဟူသော အတ္ထဂမ႓ီရ ၃။ဟောပုံ ဟောနည်းအစီအရင်တို့ နက်နဲခြင်းဟူသော ဒေသနာဂမ႓ီရ ၄။ထိုးထွင်းသိမြင် ဉာဏ်ပညာ၏ နက်နဲခြင်းဟူသော ပဋိဝေဓဂမ႓ီရတို့နှင့် ပြည့်စုံပါသည်။ U Khay (talk) 02:54, 9 October 2019 (UTC)

ရဟန်း ဧတဒဂ် ၁။ရတ္တညူ ဧတဒဂ် - ရဟန်းပြုခဲ့သော (ဝါ) ညဉ့်ရက်များစွာကို သိကုန်သော (ဝါ)သိက္ခာဝါကြီးကုန်သော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ကောဏ္ဍညသည် ရတ္တညူ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါ သည်။ ၂။ပညာ ဧတဒဂ် - ပညာကြီးကုန်သော ရဟန်းတို့တွင် အမြတ်ဆုံး/အကြီးဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် ပညာ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၃။ဣဒ္ဓိမန္တ ဧတဒဂ် - တန်ခိုးကြီးကုန်သော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်သည် ဣဒ္ဓိမန္တ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၄။ဓုတဝါဒ ဧတဒဂ် - ဓုတင်ကျင့်ရာ ဟောရာတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်မဟာကဿပသည် ဓုတဝါဒ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၅။ဒိဗ္ဗစက္ခုက ဧတဒဂ် - ဒိဗ္ဗစက္ခုရသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်အနုရုဒ္ဓါသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၆။ဥစ္စကုလိက ဧတဒဂ် - အမျိုးမြတ်သော ရဟန်းတို့တွင် အရှင်ဘဒ္ဒယ(ကဠိဂေါတ၏ သား) သည် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ဥစ္စကုလိက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ရ။မဥ္ဇုဿရ ဧတဒဂ် - အသံကောင်းသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ဘဒ္ဒိယ(လကုဏ္ဍက)သည် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် မဥ္ဇုဿရ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၈။သီဟ နာဒိက ဧတဒဂ် - ရဲတင်းသော စကားကိုဆိုသော ရဟန်းတို့တွင် အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇသည် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် သီဟနာဒိက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၉။ဓမ္မကထိက ဧတဒဂ် - တရားဟောသော ရဟန်းတို့တွင် အရှင်ပုဏ္ဏ(မန္တာဏီပုဏ္ဏေးမ၏ သား)သည် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ဓမ္မကထိက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၀။သံခိတ္တဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရဝိဘာဇက ဧတဒဂ် - မြတ်စွာအကျဉ်းချုပ် ဟောအပ်သော တရားတော်တို့ကို အကျယ်ဝေဖန်ဟောအပ်သော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်မဟာကစ္စာနသည် သံခိတ္တဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရဝိဘာဇက ဧတဒဂ် ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၁။စေတောဝိဝဋ္ဋ ကုသလဧတဒဂ် - မနောမယံ ကိုယ်ပွါးဖန်ဆင်းနိုင်သော ရဟန်းတို့တွင် (ဝါ)ရူပါဝစရစျာန်အရာ၌ ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်စူဠပန္ထကသည် စေတောဝိဝဋ္ဋ ကုသလဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၂။သညာဝိဝဋ္ဋ ကုသလဧတဒဂ် - အရူပစျာန်အရာ၌ ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်မဟာပန္ထကသည် သညာဝိဝဋ္ဋ ကုသလဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၃။အရဏဝိဟာရီ ဧတဒဂ်/ဒက္ခိဏေယျ ဧတဒဂ် - ကိလေသာကင်းနေခြင်းရှိသော ရဟန်းတို့တွင် (တနည်း) မြတ်သောအလှူခံ ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်သုဘူတိမထေရ်သည် အရဏဝိဟာရီ ဧတဒဂ်ဘွဲ့နှင့် ဒက္ခိဏေယျ ဧတဒဂ်ဘွဲ့တို့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၄။အာရညက ဧတဒဂ် - တောရဆောက်တည်သော ရဟန်းအပေါင်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ရှားတောကျောင်းနေ အရှင်ရေဝတသည် အာရညက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၅။စျာယီ ဧတဒဂ် - စျာန်နှင့် ပျော်မွေ့လေ့ကျင့်ကစား၍ စျာန်ဝင်စားသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ကင်္ခါရေဝတသည် စျာယီဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၆။အာရဒ္ဓဝီရိယ ဧတဒဂ် - အပြင်းအထန်ကြိုးပမ်း ဝီရိယစွမ်းရှိသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ကောဠိဝိသနွယ်ဖွား အရှင်သောဏသည် အာရဒ္ဓဝီရိယဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၇။ကလျာဏ ဝါက္ကရဏ ဧတဒဂ် - ချိုသောစကားရှိသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်သောဏသည် ကလျာဏ ဝါက္ကရဏ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၈။လာဘ ဧတဒဂ် - လာဘ်လာဘများစွာ ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်သီဝလိသည် လာဘ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၉။သဒ္ဓါဓိမုတ္တ ဧတဒဂ် - သဒ္ဓါကြည်ညို ရွှန်းရွှန်းစိိုု၍ ကြည်ညိုရိုးရင်း နှလုံးသွင်းသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ဝက္ကလိသည် သဒ္ဓါဓိမုတ္တ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၂၀။သိက္ခာကာမ ဧတဒဂ် - သိက္ခာလိုလား အကျင့်တရားရှိသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ရာဟုလာသည် သိက္ခာကာမ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၂၁။သဒ္ဓါပဗ္ဗဇ္ဇိတ ဧတဒဂ် - သဒ္ဓါထက်သန်စွာ ရဟန်းပြုကြသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ရဋ္ဌပါလသည် သဒ္ဓါပဗ္ဗဇ္ဇိတ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၂၂။ပဌမသလာကဂ္ဂါဟက ဧတဒဂ် - ပဌမဆုံး စာရေးတံမဲ ကောက်ယူသောရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ကုဏ္ဍဓာနသည် ပဌမသလာကဂ္ဂါဟက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၂၃။ပဋိဘာနဝန္တ ဧတဒဂ် - ပါဠိကဗျာ ဂါထာဖွဲ့ဆိုနိုင်သော တင်္ခဏုပ္ပတိဉာဏ် ပဋိဘာန်ပညာရှိသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ဝင်္ဂီသသည် ပဋိဘာနဝန္တ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၂၄။သမန္တပါသာဒိက ဧတဒဂ် - ရုပ်ဆင်းသွင်ပြင်အမူအရာ၊ အကျင့်သိက္ခာစသော ဘက်စုံကြည်ညိုဖွယ်ရာကို ဆောင်သောရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ဝင်္ကန္တပုဏ္ဏား၏ သား အရှင်သေနသည် သမန္တပါသာဒိက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၂၅။သေနာသန ပညာပက ဧတဒဂ် - အိပ်ယာ နေရာခင်းသောရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် မလ္လမင်း၏ သား အရှင်ဒဗ္ဗသည် သေနာသန ပညာပက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၂၆။ဒေဝတာပိယ မနာပ ဧတဒဂ် - နတ်အများ ချစ်ခင်နှစ်သက်အပ်သော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆသည် ဒေဝတာပိယ မနာပ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၂၇။ခိပ္ပါဘိည ဧတဒဂ် - မဂ်, ဖိုလ်ကို အမြန်သိမြင်နိုင်သော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ဗာဟိယ(ဒါရုစိရိယ)သည် ခိပ္ပါဘိည ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၂၈။စိတ္တကထိက ဧတဒဂ် - ဆန်းကြယ်စွာ တရားဟောကြားတတ်သော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ကုမာရကဿပသည် စိတ္တကထိက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၂၉။ပဋိသမ႓ိဒါပတ္တ ဧတဂ် - ပဋိသမ႓ိဒါရသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်မဟာကောဋ္ဌိကသည် ပဋိသမ႓ိဒါ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၃၀။အရှင်အာနန္ဒာသည် (က) ပိဋကတ်ဗဟုသုတရှိသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ဗဟုဿုတ ဧတဒဂ်ကို၎င်း၊ (ခ) သတိရှိသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် သတိမန္တ ဧတဒဂ်ကို၎င်း၊ (ဂ) မြတ်စွာဘုရားဟောသည့်အတိုင်း နိဒါန်းနှင့်တကွ သိသောရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ဂတိမန္တ ဧတဒဂ်ကို၎င်း၊ (ဃ) လုံ့လဝီရိယအားကြီးသောရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ဓိတိမန္တ ဧတဒဂ်ကို၎င်း၊ (င) ဘုရားကို အလုပ်အကျွေးပြုသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ဥပဋ္ဌာက ဧတဒဂ်ကို၎င်း ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၃၁။မဟာပရိသ ဧတဒဂ် - အခြံအရံပရိသတ်များသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ဥရုဝေလကဿပသည် မဟာပရိသ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၃၂။ကုလပ္ပသာဒက ဧတဒဂ် - ဘုရားရှင်၏ ဆွေမျိုးတော်တို့ကို ကြည်ညိုစေနိုင်သော ရဟန်းတို့တွအကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ကာဠုဒါယီသည် ကုလပ္ပသာဒက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၃၃။အပ္ပါဗာဓ ဧတဒဂ် - အနာကင်းသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ဗာကုလသည် အပ္ပါဗာဓ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပ့သည်။ ၃၄။ပုဗ္ဗေနိဝါသ အနုဿန္တ ဧတဒဂ် - အတိတ်ဘဝကို အောင်မေ့ဆင်ခြင်နိုင်သော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်သောဘိတသည် ပုဗ္ဗေနိဝါသ အနုဿန္တ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၃၅။ဝိနယဓရ ဧတဒဂ် - ဝိနည်းဆောင် ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ဥပါလိသည် ဝိနယဓရ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၃၆။ဘိက္ခုနောဝါဒက ဧတဒဂ် - ဘိက္ခုနီမတို့အား ဆုံးမသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်နန္ဒကသည် ဘိက္ခုနောဝါဒက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၃၇။ဣန္ဒြိယဂုတ္တဒါွရ ဧတဒဂ် - ဣန္ဒြေစောင့်စည်း၍ ဣန္ဒြေကြီးသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်နန္ဒသည် ဣန္ဒြိယဂုတ္တဒွါရ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၃၈။ဘိက္ခုသြဝါဒက ဧတဒဂ် - ရဟန်းတို့အား ဆုံးမနိုင်သော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်မဟာကပ္ပိနသည် ဘိက္ခုသြဝါဒက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၃၉။တေဇောဓာတုကုသလ ဧတဒဂ် - တေဇောဓာတ် ကသိုဏ်းစျာန်၌ ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်သာဂတသည် တေဇောဓာတုကုသလ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၄၀။ပဋိဘာနေယျက ဧတဒဂ် - တရားကို ထင်လွယ်မြင်လွယ်ဖြစ်သော ပဋိဘာန်(ပဋိဝေဒ)ဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်ရာဓမထေရ်သည် ပဋိဘာနေယျက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၄၁။လူခစီဝရဓရ ဧတဒဂ် - ခေါင်းပါး၍ ည့ံသောသင်္ကန်းကို ဆောင်သောရဟန်းတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် အရှင်မောဃရာဇသည် လူခစီဝရဓရ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ U Khay (talk) 02:56, 9 October 2019 (UTC)

ရဟန်းမ ဧတဒဂ် ၁။ရတ္တညူ ဧတဒဂ် - ရဟန်းမအဖြစ် ပြုခဲ့သော (ဝါ) ညဉ့်ရက်များစွာကို သိကုန်သော (ဝါ) သိက္ခာဝါကြီးကုန်သော ဘိက္ခူနီတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် မဟာပဇာပတိ ဂေါတမီထေရီသည် ရတ္တညူ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၂။မဟာပညာ ဧတဒဂ် - ပညာကြီးမားကုန်သော ဘိက္ခူနီတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ခေမာထေရီသည် မဟာပညာ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၃။ဣဒ္ဓိမန္တ ဧတဒဂ် - တန်ခိုးကြီးမားကုန်သော ဘိက္ခူနီတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ဥပ္ပလဝဏ်ထေရီသည် ဣဒ္ဓိမန္တ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၄။ဝိနယဓရ ဧတဒဂ် - ဝိနည်းကို ဆောင်ကုန်ကြသော ဘိက္ခူနီတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ပဋာစာရာ(ပဋာစာရီ)ထေရီသည် ဝိနယဓရ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၅။ဓမ္မကထိက ဧတဒဂ် - တရားဟောကြကုန်သော ဘိက္ခူနီတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ဓမ္မာဒိန္နာထေရီသည် ဓမ္မကထိက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၆။စျာယီ ဧတဒဂ် - စျာန်ဝင်စား (ဝါ) စျာန်ကစားကြကုန်သော ဘိက္ခူနီတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် နန္ဒာထေရီသည် စျာယီ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ရ။အာရဒ္ဓ ဝီရိယ ဧတဒဂ် - ပြင်းထန်စွာ အားထုတ်ကုန်သော (ဝါ) လုံ့လဝီရိယ ရှိကုန်သော ဘိက္ခူနီတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် သောဏာထေရီသည် အာရဒ္ဓဝီရိယဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၈။ဒိဗ္ဗစက္ခုက ဧတဒဂ် - ဒိဗ္ဗစက္ခုရရှိကုန်သော ဘိက္ခူနီတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ဗကုလာထေရီသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၉။ခိပ္ပါဘိည ဧတဒဂ် - တရားတို့ကို အလွန်လျင်မြန်စွာ သိကြကုန်သော ဘိက္ခူနီတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ကုဏ္ဍလကေသာထေရီသည် ခိပ္ပါဘိည ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၀။ပုဗ္ဗေနိဝါသ အနုဿန္တီ ဧတဒဂ် - ရှေးအတိတ်ဘဝပေါင်းများစွာကို သိနိုင်/မြင်နိုင်/အောက်မေ့နိုင်ကြကုန်သော ဘိက္ခူနီတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ဘဒ္ဒကာပိလာနီထေရီသည် ပုဗ္ဗေနိဝါသ အနုဿန္တီ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၁။မဟာဘိညာပတ္တ ဧတဒဂ် - မြတ်သောအဘိဉာဏ်သို့ ရောက်ကုန်သော ဘိက္ခူနီတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ဘဒ္ဒကစ္စနာ(ယသော်ဓရာ)ထေရီသည် မဟာဘိညာပတ္တ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၂။လူခစီဝရဓရ ဧတဒဂ် - ခေါင်းပါး၍ ည့ံကုန်သော သင်္ကန်းတို့ကို ဆောင်ကြကုန်သော ဘိက္ခူနီတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ကိသာဂေါတမီထေရီသည် လူခစီဝရဓရ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၃။သဒ္ဓါဓိမုတ္တ ဧတဒဂ် - သဒ္ဓါတရား အားကြီးကုန်သော ဘိက္ခူနီတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံးဖြစ်သောကြောင့် သိင်္ဂါလက မာတာထေရီသည် သဒ္ဓါဓိမုတ္တ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ U Khay (talk) 02:58, 9 October 2019 (UTC)

ဥပါသကာ ဧတဒဂ် ၁။ပထမသရဏံ ဂစ္ဆန္တ ဧတဒဂ် - သရဏဂုံ တည်ကြကုန်သောသူတို့တွင် အဦးဆုံး/အစဆုံးဖြစ်သောကြောင့် တပုဿနှင့်ဘလ္လိကာ ညီနောင်နှစ်ယောင်တို့သည် ပထမသရဏ ဂစ္ဆန္တ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၂။ဒါယက ဧတဒဂ် - အလှူဒါနကို မွေ့လျှော်ကြကုန်သော သူတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ငယ်နာမည် သုဒတ္တခေါ်သော အနာထပိဏ်သူဌေးသည် ဒါယက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၃။ဓမ္မကထိက ဧတဒဂ် - တရားဟောကုန်သောသူတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ပစ္ဆိကာသဏ္ဍမြို့သား စိတ္တသူကြွယ်သည် ဓမ္မကထိက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၄။ပရိသံ သင်္ဂဏှန္တ ဧတဒဂ် - သင်္ဂဟဝတ္ထုလေးပါးတို့ဖြင့် ပရိသတ်ကို ချီးမြောက်ကုန်သော သူတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ဟတ္ထာဠာဝက သတို့သားသည် ပရိသံ သင်္ဂဏှန္တ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၅။ပဏီတဒါယက ဧတဒဂ် - မြတ်သောပစ္စည်းလေးပါးကို လှူကုန်သောသူတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် မဟာနာမ သာကီဝင်မင်းသားသည် ပဏီတဒါယက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၆။မနာပဒါယက ဧတဒဂ် - အနှစ်သက်ဆုံးကုန်သော ပစ္စည်းဝတ္ထုကို လှူကုန်သောသူတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ဝေသာလီမြို့သား ဥဂ္ဂသူကြွယ်သည် မနာပဒါယက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ရ။သံဃုပဋ္ဌာက ဧတဒဂ် - သံဃာတော်အရှင်သူမြတ်များကို လုပ်ကျွေးကုန်သော သူတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ဆင်ရွာသား ဥဂ္ဂသူကြွယ်သည် သံဃုပဋ္ဌာက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၈။အဝေစ္စပသန္န ဧတဒဂ် - ရတနာသုံးပါးကို သက်ဝင်ကြည်ညိုကုန်သော သူတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် သူရမ္ဗဋ္ဌဥပါသကာသည် အဝေစ္စပသန္န ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၉။ပုဂ္ဂလပ္ပသန္န ဧတဒဂ် - မြတ်စွာဘုရားအား ကြည်ညိုကုန်သောသူတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် ဆရာဇီဝကသည် ပုဂ္ဂလပ္ပသန္န ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၀။ဝိဿာသက ဧတဒဂ် - မြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် အကျွမ်းဝင်ကုန်သောသူတို့တွင် အကြီးဆုံး/အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သောကြောင့် န ကုလပိတာသူကြွယ်သည် ဝိဿာသက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ U Khay (talk) 02:59, 9 October 2019 (UTC)

ဥပါသိကာ ဧတဒဂ် ၁။ပထမံ သရဏံဂစ္ဆန္တီ ဧတဒဂ် - သရဏဂုံကို တည်ကြကုန်သော ဥပါသိကာမတို့တွင် အစဆုံး/အဦးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် သေနနိဂုံးသူ သူဇာတာသူဌေးသမီးသည် ပထမံ သရဏံ ဂစ္ဆန္တီ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၂။ဒါယိကာ ဧတဒဂ် - အလှုဒါနကို မွေ့လျှော်ကြကုန်သော ဥပါသိကာမတို့တွင် အမြတ်ဆုံး/အကြီးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ဝိသာခါသည် ဒါယိကာ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၃။ဗဟုဿုတ ဧတဒဂ် - တရားဗဟုသုတရှိကြကုန်သော ဥပါသိကာမတို့တွင် အမြတ်ဆုံး/အကြီးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ခုဇ္ဇုတ္တရာသည် ဗဟုဿုတ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၄။မေတ္တာဝိဟာရီ ဧတဒဂ် - မေတ္တာပွါးများနေကုန်သော ဥပါသိကာမတို့တွင် အမြတ်ဆုံး/အကြီးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် သာမာဝတီမိဖုရားသည် မေတ္တာဝိဟာရီ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၅။စျာယီ ဧတဒဂ် - စျာန်ဝင်စားကြကုန်သော ဥပါသိကာမတို့တွင် အမြတ်ဆုံး/အကြီးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် နန္ဒမာတာ ခေါ် ဥတ္တရာသည် စျာယီဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၆။ပဏီတဒါယိကာ ဧတဒဂ် - မွန်ုမြတ်သော အလှူပစ္စည်းတို့ကို လှူကြကုန်သော ဥပါသိကာမတို့တွင် အမြတ်ဆုံး/အကြီးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် သုပ္ပဝါသာ(ကောလိယမင်းသမီး)သည် ပဏီတဒါယိကာ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ရ။ဂိလာနုပဋ္ဌာကီ ဧတဒဂ် - ဂိလာနဖြစ်ကုန်သော ရဟန်းတော်တို့ကို ပြုစုလုပ်ကျွေးကုန်သော ဥပါသိကာမတို့တွင် အမြတ်ဆုံး/အကြီးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် သုပ္ပိယာသည် ဂိလာနုပဋ္ဌာကီ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၈။အဝေစ္စပသန္န ဧတဒဂ် - ရတနာသုံးပါးတို့ကို သက်ဝင်ကြည်ညိုကြကုန်သော ဥပါသိကာမတို့တွင် အမြတ်ဆုံး/အကြီးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ကာတိယာနီသည် အဝေစ္စပသန္န ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၉။ဝိဿာသိကာ ဧတဒဂ် - မြတ်စွာဘုရားနှင့် အကျွမ်းဝင်ကုန်သော ဥပါသိကာမတို့တွင် အမြတ်ဆုံး/အကြီးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် န ကုလမာတာသူကြွယ်မသည် ဝိဿာသိကာ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၀။အနုဿဝပသန္န ဧတဒဂ် - တဆင့်ကြားရုံမျှဖြင့် မြတ်စွာဘုရားကို ကြည်ညိုကြကုန်သော ဥပါသိကာမတို့တွင် အမြတ်ဆုံး/အကြီးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ကာဠီသည် အနုဿဝပသန္န ဧတဒဂ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပါသည်။

ဧတဒဂ်ဘွဲ့ရ ပုဂ္ဂိုလ် အပေါင်း ၁။ရဟန်းတော်  ၄၁-ပါး ၂။ဘိက္ခုနီထေရီ  ၁၃-ပါး ၃။ဥပါသကာ  ၁၀-ယောက် ၄။ဥပါသိကာမ  ၁၀-ယောင်  အားလုံးပေါင်း ရ၄-ပါး ဖြစ်ပါသည်။ U Khay (talk) 03:01, 9 October 2019 (UTC)

တရားနာရခြင်း အကျိုး ၁။မကြားဘူးသေးသည့် တရားအသစ်အဆန်းတို့ကို နာကြားရခြင်း ၂။ကြား,သိဘူးသည့် တရားတို့ကို တစ်ဖန်ခိုင်မြဲ၍ သန့်ရှင်းစေခြင်း ၃။အသိအမြင်, အတွေးအခေါ်, အယူအဆ, ဝေဖန်မှုတို့ ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်ခြင်း ၄။ယုံမှားသံသယတို့ကို ပယ်ဖျောက်နိုင်ခြင်း ၅။စိတ်နှလုံး အေးချမ်းသာယာခြင်း

မာရ်နတ်မင်း၏ လက်နက်များ ၁။လေမုန်တိုင်းလက်နက် ၂။အားကြီးသော မိုးရေအလျင် ၃။ကျောက်ခဲမိုး ၄။ဓါး-လှံစသောလက်နက်မိုး ၅။မီးခဲမိုး ၆။ပြာပူမိုး ရ။သဲမိုး ၈။ညွန်ပူမိုး ၉။အမိုက်မှောင်

ရယ်သောသူများ ၁။“ငါ့လယ် ငါ့ယာ ငါ့မြေတို့” ဟုပြောသူကို သေမင်းသည် ရယ်၏ ၂။“ငါ့သား” ဟု ပြောသောယောကျာ်းကို အကြောင်းမှန်ကို သိသောမယားသည် ရယ်၏။ ၃။“လောကကို ငါ့အစိုးရ၏” ဟု ပြောသောသူကို မြေကြီးသည် ရယ်၏

ဗုဒ္ဓခောတ် နှစ်ဆန်းတစ်ရက် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့သည် ၁၂-လပြည့်၍ တစ်နှစ်ပြည့်ဖြစ်ကြောင်းကို သီလက္ခန် သာမညဖလသုတ် အဋ္ဌကထာတွင် လာရှိသောကြောင့် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် (၁)ရက်နေ့သည် နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ဖြစ်ကြောင်း သိမှတ်ရပါသည်။ မာသပုဏ္ဏတာယ ဥတုပုဏ္ဏတာယ သံဝစ္ဆရပုဏ္ဏတာယ ပုဏ္ဏာ သမ္ပုဏ္ဏာတိ ပုဏ္ဏာ။ မာ ဣတိ စန္ဒော ဝုစ္စတိ, သော ဧတ္ထ ပုဏ္ဏောတိ ပုဏ္ဏမာ။ (သီ ဋ္ဌ ၁၂၈)(မဟာသုတဒီပနီ ဒု ၄၅)

အရှင်အာနန္ဒာ၏ ပယ်ဆု ၁။ဘုရားရှင်ရရှိအပ်သော သင်္ကန်းတို့ကို မပေးရန် ၂။ဘုရားရှင်ရရှိအပ်သော ဆွမ်းတို့ကို မပေးရန် ၃။ဘုရားရှင်နှင့်အတူ တစ်ကျောင်းတည်း နေခွင့်မပြုရန် ၄။ဘုရားရှင်သည် ပင့်ဖိတ်ရာသို့ မခေါ်ရန်

အရှင်အာနန္ဒာ၏ တောင်းဆု ၁။တပည့်တော် လက်ခံထားသော ပင့်ဖိတ်ရာသို့ ကြွတော်မူရန် ၂။အရပ်တစ်ပါးမှ လာသော ဘုရားဖူးများကို ဘုရားထံသို့ ခေါ်ဆောင်လာပါက ဖူးမြော်ခွင်ပေးရန် ၃။တပည့်တော် ယုံမှားသံသယဖြစ်ပါက မေးမြန်းခွင့်ပြုရန် ၄။အရပ်တစ်ပါးတွင် ဟောကြားခဲ့သောတရားများကို တပည့်တော်အား ပြန်ခည်ေ ဟာကွားပေးရနျ

မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်စိများ ၁။ဗုဒ္ဓစက္ခု - ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ် နှင့် အာသယာနုသယဉာဏ် ၂။ဓမ္မစက္ခု - အောက်မဂ်ဉာဏ် ၃။သမန္တုစက္ခု - သဗ္ဗညုတဉာဏ် ၄။ပညာစက္ခု - အာသဝက္ခယဉာဏ်(အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်) ၅။ဒိဗ္ဗစက္ခု - ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိဉာဏ်

ဆွေမျိုးအထက် (၇)ဆက် (က)၁။အဘ ၂။အဘိုး  ၃။အဘေး  ၄။အဘီ  ၅။အဘင်  ၆။အဘောင်  ရ။အဘော  (ခ)၁။အဘ  ၂။အဘိုး  ၃။အဘေး  ၄။အဘီ  ၅။အဘင်  ၆။အညှောက်  ရ။အစေ့   (ဂ)၁။အဘ  ၂။အဘိုး  ၃။အဘေး  ၄။အဘီး   ၅။အဘဲ  ၆။အဘော့  ရ။အဘွေး  (ဃ)၁။အဘ  ၂။အဘိုး  ၃။အဘွေး  ၄။အဘဲ  ၅။အဘီ  ၆။အဘော့  ရ။အဘောင်

ဆွေမျိုး အောက်(၇)ဆက် (က)၁။သား ၂။မြေး  ၃။မြစ်  ၄။တီ  ၅။တွတ်  ၆။ကျွတ်  ရ။ဆတ်  (ခ)၁။သား  ၂။မြေး  ၃။မြစ်  ၄။တီ  ၅။ကျွတ်  ၆။ဆတ်  ရ။ဆက်  (ဂ)၁။သား  ၂။မြေး  ၃။မြစ်  ၄။တီ  ၅။မျှော့  ၆။ကျွတ်  ရ။ကျွတ်ဆတ်

လျောင်းတော်မူဘုရား ၁။အရှေ့ဦးခေါင်းပြုသော် ရွှေသာလျောင်း ၂။တောင်ဦးခေါင်းပြုသော် ပေါင်းလဲ ၃။အနောက်ဦးခေါင်းပြုသော် သဥပါဒိသေသပရိနိဗ္ဗာန် ၄။မြောက်ဦးခေါင်းပြုသော် အနုပါဒိသေသပရိနိဗ္ဗာန်

သက္ကရာဇ် ဖြိုရခြင်းအကြောင်း ၁။ဗေဒင်ကိန်းအရ ဖြိုသင့်သောကိန်း ကြုံသောကြောင့်၎င်း ၂။အမှတ်အသား(ဂဏန်း)ရှည်လျားသောကြောင့်၎င်း ၃။သက္ကရာဇ်များ ရှည်လျားများလွန်းက လူနတ်များ တရားမစောင့်၊ နက္ခတ်မမှန်၊ ဘေးရန်များဖွယ်ရှိသောကြောင့်၎င်းဖြစ်ပါသည်။ ထိုသုံးချက်တို့တွင် တစ်ခုသောအကြောင်းကြောင့် သက္ကရာဇ်ဖြိုရပါသည်။

သက္ကရာဇ်ပြိုခြင်း သက္ကရာဇ်ဖြိုသောအခါ ဘုန်းကြီးသောမင်းများ ဖြိုမှ ပြိုပါသည်။ ဘုန်းမကြီးက သက္ကရာဇ် မပြိုပါ။ သက္ကရာဇ်ဖြိုသောမင်းသည် မကြာမီ နတ်ရွာစံ(သေ)ရပါသည်။

ဖြိုခဲ့သော မင်းများ ၁။အာကာရဋ္ဌမင်း ၂။မဟာကုသမင်း ၃။ဘိုးတော်အဥ္ဇနမင်း ၄။အဇာတသတ်မင်း ၅။သုမုန္ဒြီမင်း ၆။ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်း

ဖြိုခဲ့ကြပုံများ ၁။မဟာသမ္မတမင်းမှ မင်းအဆက်ဆက် မှတ်သားခဲ့သော (၁၁၄၉၇၈၇)နှစ် ရောက်သောအခါ အာကာရဋ္ဌမင်းသည် မဟာသုဒ္ဓဝယပ္ပကိန်းကြုံ၍ ၂-အကြွင်းထားကာ (၁၁၄၉၇၈၅)နှစ်တို့ကို ဖြိုပါသည်။ ၂။အာကာရဋ္ဌမင်း၏ ၂-နှစ်မှစ၍ (၁၄၉၃၈၅၆၂)နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ကုသမင်း၏ ခမည်းတော် မဟာကုသမင်းသည် နာဘိမဇ္ဇံ လဒ္ဓံဝိယကိန်းကြုံ၍ ၂-ခု အကြွင်းထားကာ (၁၄၉၃၈၅၆၀)နှစ်တို့ကို ဖြိုပါသည်။ ၃။မဟာကုသမင်း၏ ၂-နှစ်မှစ၍ (၈၆၄၇)သို့ ရောက်သောအခါ မြတ်စွာဘုရား၏ ဘိုးတော် အဥ္ဇနမင်းသည် ပါဏသိန္ဓုဆဗသျှုကိန်းကြုံ၍ ၂-ခု အကြွင်းထားကာ (၈၆၄၅)နှစ်တို့ကို ဖြိုပါသည်။ ၄။ဘိုးတော်အဥ္ဇနမင်း၏ ၂-နှစ်မှစ၍ (၁၄၈)သို့ရောက်သောအခါ အဇာတသတ်မင်းသည် သာသနာသက္ကရာဇ်ကို မှတ်သားရန်အလိုငှါ သက္ကရာဇ်အားလုံး(၁၄၈)ကို အကုန်ဖြိုပါသည်။ ၅။အဇာတသတ်မင်း စတင်၍မှတ်သားခဲ့သော သာသနာသက္ကရာဇ် (၆၂၄)သို့ ရောက်သောအခါ သုမုန္ဒြီယမင်းသည် ဒေါဒေါရသကိန်းကြုံ၍ ၂-ခုအကြွင်းထားကာ (၆၂၂)တို့ကို ဖြိုပါသည်။ ၆။သုမုန္ဒြီမင်း၏ ၂-နှစ်မှ စ၍ (၅၆၂)သို့ ရောက်သောအခါ ပုပ္ပါးစောရဟန်း(မြန်မာ)မင်းသည် ခဆပဥ္စကိန်းကြုံ၍ ၂-ခုအကြွင်းထားကာ (၅၆၀)တို့ကို ဖြိုပါသည်။

သက္ကရာဇ်မပြိုသောမင်း ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်းထားခဲ့သော သက္ကရာဇ် (၈၀၀)သို့ရောက်သောအခါ မိုးညှင်းမင်းတရားသည် ဗသျှုနောသတ်ကိန်းကြုံ၍ ၂-ခုအကြွင်းထားကာ (၇၉၈)နှစ်တို့ကို ဖြိုသော်လည်း မပြိုပဲ သက္ကရာဇ် (၈၀၀)အတိုင်းပင် ရှိပါသည်။

မြန်မာသက္ကရာဇ် ယခုခောတ် သုံးစွဲနေသော မြန်မာကောဇာသက္ကရာဇ်သည် ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်း ထားခဲ့သော သက္ကရာဇ် ဖြစ်ပါသည်။

သာသနာသက္ကရာဇ် သာသနာသက္ကရာဇ်ကို သိလိုခဲ့သော် သုမုန္ဒြီယမင်းဖြိုခဲ့သော (၆၂၂)နှင့် ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်း ဖြိုခဲ့သော (၅၆၀)တို့ကို ရောက်ဆဲ မြန်မာကောဇာသက္ကရာဇ်နှင့် ပေါင်းပါက သာသနာသက္ကရာဇ်ကို သိရပါသည်။ ဥပမာ       ရောက်ဆဲ သက္ကရာဇ်   ၁၃၈၀   သုမုန္ဒြီမင်းဖြိုသော နှစ်   ၆၂၂    ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်း ဖြိုသော နှစ်  ၅၆၀ တို့ကို ပေါင်းပါက သာသနာသက္ကရာဇ်  ၂၅၆၂  နှစ် ဖြစ်ပါသည်။ ဆောင် - သက္ကရာဇ်ဒီဃ တည်ပြီးမှလျှင် ဒွေးအဋ္ဌနှင့် ဧကဧကာ နှောတို့ပါက သာသနာနှစ် အမှန်ဖြစ်၏။

သက္ကရာဇ်မည်ပုံ ဘိုးတော်အဥ္ဇနမင်းသည် သာကီဝင်မင်းဖြစ်၍ သက္ကရာဇာမည်၏။ ထိုမင်း မှတ်သားအပ်သော နှစ်ဖြစ်၍ သက္ကရာဇာနှစ်- သက္ကရာဇ်ဟု အမည်တွင်လာပါသည်။ အချို့ဆရာတို့၏ သကမင်းသတ်မှတ်သော နှစ်ဖြစ်၍ သကရာဇာ-သကရာဇ်ဟု ခေါ်ဆိုသင့်ကြောင်းစကားကို (မဟာသုတဒီပနီ ဒု နှာ ၆၄)တွင် ပယ်ထားပါသည်။

နဂါးတို့မျက်စောင်း နဂါးတို့သည် ၁။ဤသူသည် ငါနှင့်ဆွေမျိုးတော်သလော့ ? ၂။ဤသူကား ငါ၏ကျေးဇူးရှင ဖြစ်ဖူးသလော့ ? ၃။ဤသူကား သူတော်ကောင်း ရဟန်း-ရသေ့မြတ်ဖြစ်သလော့ ? ဟု စူးစမ်းဆင်ခြင်လေ့ ရှိပါသည်။ ဤသုံးပါးတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးဖြစ်နေပါက မသတ်ပဲ ဤသုံးမျိုးမှ လွတ်သောသူကို သတ်လေ့ရှိပါသည်။ လူမင်းတို့သည်ကား ဤသို့သောအကြောင်းအရာတို့ကို မရွေးပဲ ၁။ဆွေမျိုး ၂။ကျေးဇူးရှင် ၃။ရဟန်းရသေ့တို့ကိုလည်း သတ်လေ့ရှိပါသည်။

ဆည်းလည်းများ ၁။ကလေးသူငယ်သည် အိမ်၏ ဆည်းလည်းမည်ပါသည်။ ၂။သဘင်သည်တို့သည် မြို့/ရွာ/နယ်တို့၏ ဆည်လည်းမည်ပါသည်။  ၃။သူရှုးတို့သည် တိုင်း/နိုင်ငံ၏ ဆည်လည်းမည်ပါသည်။

ထူးခြားသော ဆွမ်း ၁။သုဇာတာသူဋ္ဌေးသမီး လှူအပ်သော နို့ဃနာဆွမ်းသည် ဘုရားဖြစ်မည့်နေ့ ဘုဉ်းပေးသုံးဆောင်၍ ကိလေသာ ငြိမ်းအေးကာ ကိလေသာပရိနိဗ္ဗာန် ပြုခဲ့ပါသည်။ ၂။ရွှေပန်းတိမ်သည်၏သား စုန္ဒသူကြွယ် လှူအပ်သော ဝက်သားပြွမ်းဆွမ်းသည် ဘုရားရှင် နောက်ဆုံးနေ့တွင် ဘုဉ်းပေးသုံးဆောင်၍ ဘဝဇာတ်သိမ်း ခန္ဓာငြိမ်းသည့် ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာန် ပြုခဲ့ပါသည်။

အကပ်ခံ ပျက်ကြောင်းများ ၁။ရဟန်းသည် ကပ်ပြီးသည်ကို ပေးခြင်း ၂။ဘုဉ်းပေးပြီး၍ စွန့်ခြင်း ၃။ကပ်ပြီးသည်တို့ ခိုးယူခံရခြင်း ၄။ကပ်ပြီးသည်တို့ကို ရင်းနှီး၍ ပြန်ယူခြင်း ၅။အကပ်ခံပြီးမှ ရဟန်းလူထွက်သွားခြင်း ၆။အကပ်ခံပြီးမှ ပျံလွန်တော်မူသွားခြင်း ရ။အကပ်ခံပြီးမှ လိင်ပြောင်းသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။ ဤသည်တို့ကို ထောက်ဆ၍ စားပွဲ-ပုဂံစသည်တို့ကို ကိုင်ရုံမျှဖြင့် အကပ်မပျက်နိုင်ပါ။ ပေး,စွန့် ခိုးယူ ကျွမ်းဝင်ယူ လူထွက်ချသိက္ခာ သေဆုံး လိင်ပြန် ခုနှစ်တန် ကပ်ခံပျက်ကြောင်းသာ။

အကပ်ခံခြင်း ၁။ကပ်မည့်ပစ္စည်းတို့ကို ရှေးရှုဆောင်ခြင်း ၂။နှစ်ထောင်ထွာ ဟတ္ထပါသ်အတွင်း တည်ရှိခြင်း ၃။အားအလယ်အလတ်ရှိ ယောကျာ်းတစ်ယောက် မ,နိုင်သောပစ္စည်းဖြစ်ခြင်း ၄။ကပ်မည့်သူသည် ကိုယ်ဖြင့်၎င်း၊ ကိုယ်ဖြင့်စပ်သော ပစ္စည်းဖြင့်၎င်း ကပ်ခြင်း ၅။အကပ်ခံသော ရဟန်းသည် ကိုယ်ဖြင့်၎င်း၊ ကိုယ်ဖြင့်စပ်သော ပစ္စည်းဖြင့်၎င်း အကပ်ခံခြင်း ရှေးရှုလည်းဆောင် နှစ်တောင်ထွာရောက် မြှောက်နိုင်ဝတ္ထု သုံးခုပေးခြင်း ခံခြင်းနှစ်ယောက် ကပ်ခံမြောက် မှတ်လောက်အင်္ဂါ ငါးပါးတည်း။

နှစ်တောင်ထွာ ဟတ္ထပါသ် အကပ်ခံသော ရဟန်း၏ နောက်ကိုယ်အစွန်းဖြင့် ကပ်လှူသူ၏ လှမ်းသောလက်ကို လွှတ်ထား၍ ရှေ့ပိုင်းကိုယ်အစွန်းကို တိုင်းတာရပါမည်။

ဣဿရိယဘုန်းတော် ၁။အဏိမာ - ကိုယ်တော်ကို အနုမြူသဖွယ် သေးငယ်အောင် ဖန်ဆင်းနိ်ုင်သောဘုန်းတော် ၂။လင်္ဃီမာ - ပေါ့ပါးကူးလွှား ပျံသွားနိုင်သောဘုန်းတော် ၃။မဟိမာ - အလိုရှိသလို ဖန်ဆင်းနိုင်သောဘုန်းတော် ၄။ပတ္တိ - လိုရာအရပ်သို့ ခဏချင်း ကြွရောက်နိုင်သောဘုန်းတော် ၅။ပါကမ္မံ - အဆင်းသဏ္ဍာန် အသွင်အပြင် အမျိုးမျိုးတို့ကို ဖန်ဆင်းနိုင်သောဘုန်းတော် ၆။ဤသိတာ - မိမိ၏စိတ်မှစ၍ အလုံးစုံကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်နိုင်သောဘုန်းတော် ရ။ဝသိတာ - စျာန်သမာပတ်-အဘိဉာဏ်တို့ကို ခဏချင်း ဝင်စားနိုင်သောဘုန်းတော် ၈။ယတ္ထကာမာဝသာယိတာ - အဓိဋ္ဌာန်သည့်အတိုင်း မလွန်မကျုး အထူးပြီးစေနိုင်သောဘုန်းတော်

ဒသဗလဉာဏ် ၁။ဌာနာဌာနကောသလ္လဉာဏ် - အကြောင်းဟုတ်/မဟုတ်ကို သိနိုင်သောဉာဏ် ၂။ဝိပါကဉာဏ် - ကောင်းကျိုး/မကောင်းကျိုးတို့ကို သိနိုင်သောဉာဏ် ၃။သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီဉာဏ် - သတ္တဝါတို့၏ လားရောက်အလုံးစုံကို သိနိုင်သောဉာဏ် ၄။နာနာဓာတုဉာဏ် - အထူးထူးသောဓာတ်တို့ကို သိသောဉာဏ် ၅။အဓိမုတ္တိဉာဏ် - အလိုဆန္ဒအားလုံးတို့ကို သိသောဉာဏ် ၆။ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ် - ဣန္ဒြေအနု/အရင့်တို့ကို သိနိုင်သောဉာဏ် ရ။စျာနာဒိသံကိလေသဉာဏ် - စျာန်,သမာဓိ,သမာပတ်တို့၏ ညစ်ညူးကြောင်းတို့ကို သိနိုင်သောဉာဏ် ၈။ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ် - ရှေးဖြစ်ဟောင်း ဘဝခန္ဓာအစဉ်တို့ကို သိနိုင်သောဉာဏ် ၉။ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ် - နတ်မျက်စိကဲ့သို့ အလုံးစုံကို မြင်နိုင်သောဉာဏ် ၁၀။အာသဝက္ခယဉာဏ် - အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်

ဂန္ဓကုဋီ၏ တံခါး မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမျှော်ရန် လာကြသူများသည် ၁။နတ်ဗြဟ္မာများ ဖြစ်ပါက တံခါး၏အထက်ပိုင်း ၂။ရဟန်း,ရှင်,လူတို့ ဖြစ်ပါက သံကောက်ပေါက်အနီး တံခါး၏အလယ် ၃။နဂါး-မြွေမင်းများ ဖြစ်ပါက တံခါး၏အောက်ခြေကို အသာအယာ ခေါက်ကြပါသည်။

အဘိဉာဏ် နှင့် ဇာတိဿရဉာဏ် အဘိဉာဏ်သည် စျာန်သမာပတ်အစွမ်းကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ဇာတိဿရဉာဏ်သည် သတိ၏အစွမ်းကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ အဘိဉာဏ်ရသောသူတို့သည် မိမိဘဝ၊ သူတစ်ပါးဘဝတို့ကို များစွာ/ဝေးစွာ သိမြင်နိုင်ကြပါသည်။ ဇာတိဿရဉာဏ်ရသော လူဝင်စားတို့သည် ရှေးဘဝကို တရေးရေးထင်လာပြီး မိမိဘဝကိုသာ၊ မိမိနှင့်စပ်သောသူကိုသာ၊ နီးကပ်သောဘဝမှာသာ သိကြပါသည်။ အဘိဉာဏ်သည် ရှင်းလင်းစွာ အကျယ်တဝင့် သိပါသည်။ ဇာတိဿရဉာဏ်သည် ခပ်ဝါးဝါး တစ်စွန်းတစ်ကွတ်မျှသာ သိလေသည်။

နတ်သုဓာ၏ သဘာဝဂုဏ် ၁။ခရုသင်းကဲ့သို့ ဖွေးဖွေးဖြူခြင်း ၂။အတုမရှိသော အရောင်အဆင်းရှိခြင်း ၃။သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခြင်း ၄။ကောင်းသောအနံ့နှင့်ပြည့်စုံခြင်း ၅။လှပတင့်တယ် ရှုခြင်သဖွယ် အသွင်အပြင်ရှိခြင်း ၆။အထူးအဆန်း အံ့သြဖွယ်သောဝတ္ထုဖြစ်ခြင်း

နတ်သုဓာ၏ သဘာဝဂုဏ် ၁။ထမင်းအစာ ဆာခြင်းကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း ၂။ရေငတ်(ဆာ)ခြင်းကို ပယ်ဖျော်ခြင်း ၃။မမွေ့လျော်ခြင်းကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း ၄။ကိ်ုယ်,စိတ်ပူပန်မှုကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း ၅။ကိုယ်,စိတ် နွမ်းနယ်ပင်ပန်းမှုကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း ၆။အမျက်ထွက်မှုကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း ရ။ရန်ငြိုးဖွဲ့မှုကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း ၈။ငြင်းခုံမှုကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း ၉။ကုန်းတိုက်မှုကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း ၁၀။အအေးကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း ၁၁။အပူကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း ၁၂။ပျင်းရိမှုကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း (ဇာ ဋ္ဌ အသီတိ/ပဥ္စမ ၄၂၂)

ပျား၏ ဂုဏ်သတ္တိ ၁။ညီညွတ်စွာ စုဝေးပေါင်းသင်းနေထိုင်ကြ၏ ၂။မိမိအမျိုးကို အစဉ်ထာဝရ စောင့်ရှောက်၏ ၃။အစာအာဟာရကို ရှာဖွေခြင်း၌ လိမ်မာကျွမ်းကျင်၏ ၄။မိမိတို့ သွားရမည့် စားကျက်ကို ကောင်းစွာ မှတ်မိ၏ ၅။ပြင်းထန်သော ဇွဲလုံ့လရှိ၏ ၆။လျင်မြန်သော အတောင်ပျံ ရှိ၏ ရ။သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ပန်းဝတ်ရည် အစာကိုသာ မှီဝဲသုံးဆောင်၏

သိဝိမင်း၏ မှတ်သားဖွယ် စကား ၁။ရှေ့ဆောင်နွားလား အကောက်သွားသော် နောက်နွားတစ်သိုက် အကောက်လိုက်၏ ၂။ရှေ့ဆောင်နွားလား အဖြောင့်သွားသော် နောက်နွားတစ်သိုက် အဖြောင့်လိုက်၏ ၃။မင်းတို့တရား ပျက်ကွက်ငြားမူ အများနောက်ဆက် တရားပျက်၏ ၄။မင်းတို့တရား တည့်မတ်ငြားမူ အများအသင့် တရားကျင့်၏ (ဇာ ဒု ၄၅/၆)

နတ်သဘင် စည်းဝေးပွဲများ ၁။ဝါဆိုသံဃာတော်တို့အား ချမ်းသာစွာ တရားအားထုတ်နိုင်ရေးအတွက် အစောင့်အရှောက်ပေးရန် ဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် ပြုလုပ်ပါသည်။ ၂။သံဃာတော်တို့အား ချမ်းသာစွာ ပဝါရဏာပြုနိုင်ရေးအတွက် အစောင့်အရှောက်ပေးနိုင်ရန် သီတင်းကျွတ်/တန်ဆောင်မုန်းလပြည့် အကြိုနေ့တွင် ပြုလုပ်သည်။ ၃။တရားနာယူရန် တရားပွဲသဘင် အစည်းအဝေး ပြုလုပ်သည်။ ၄။ပင်လည်ကသစ်ပန်းပွင့်ချိန် ပန်းဆွတ်ပွဲကျင်းရန် အစည်းအဝေး ပြုလုပ်ပါသည်။ (ဒီ ၂ ၁၆၈ ဋ္ဌ ၂၃၂)

သုဓမ္မာနတ်သဘင်ပွဲတွင် တရားဟောသူများ ၁။သနကုင်္မာရဗြဟ္မာမင်း ၂။သိကြားမင်း ၃။ဓမ္မကထိကနတ်သား တစ်ဦးဦး ၄။ဓမ္မကထိကရဟန်းတော် တစ်ပါးပါး

ကုသိုလ်ရှင်စာရင်း ကောက်သူတို့နှင့် ရက်များ ၁။လဆန်း/လဆုတ်(၈)ရက်နေ့တို့၌ စတုလောကပါလနတ်မင်းကြီးတို့၏ အမတ်များက ကုသိုလ်ရှင်များ စာရင်းကို ကောက်ယူသည်။ ၂။လဆန်း/လဆုတ်(၁၄)ရက်နေ့တို့၌ နတ်မင်းကြီးတို့၏ သားတော်တို့သည် စာရင်းကောက်ယူကြသည်။ ၃။လဆန်း/လဆုတ်(၁၅)ရက်နေ့တို့၌ စတုလောကပါလ နတ်မင်းများကိုယ်တိုင် ကုသိုလ်ရှင်စာရင်းကို ကောက်ယူကြသည်။

ကောက်ယူသည့် အချက်များ ၁။သရဏဂုံ ဆောက်တည်သည် ၂။ငါးပါးသီလ စောင့်သည် ၃။ဥပုသ်စောင့်သည် ၄။အမိ/အဖတို့ကို လုပ်ကျွေးသည် ၅။ဘုရားစေတီတို့တွင် ပန်းပူဇော်သည် ၆။ဆီမီး ပူဇော်သည် ရ။အခါမဲ့ တရားပွဲ ကျင်းပသည် ၈။စေတီတော်တို့တွင် ဝရံတာပြုလုပ် လှူဒါန်းသည် ၉။ထိုင်ခုံပြုလုပ် လှူဒါန်းသည် ၁၀။စောင်းတန်းကို ပြုလုပ်လှူဒါန်းသည် ၁၁။သုစရိုက်သုံးပါးကို ပြုကျင့်သည် ၁၂။ပုညကိရိယာဝတ္ထု ကုသိုလ်(၁၀)ပါးကို ပြုကျင့်သည်။(ဒီ ဋ္ဌ ၁၄၃/၄)

အလှူခံထိုက်ခြင်း အင်္ဂါ ၁။ဣန္ဒြေခြောက်ပါးကို စောင့်စည်းခြင်း ၂။ပစ္စဝေက္ခဏာကို ဆင်ခြင်ခြင်း ၃။အချမ်းအပူစသည်ကို သည်းခံနိုင်ခြင်း ၄။အဂေါစရ ပါပမိတ္တကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း ၅။ဝိတက်သုံးပါးကို ပယ်ခြင်း ၆။ဗောဇ္ဈင်(၇)ပါးကို ပွါးများခြင်း (အံ့ ၆ ၃၄၀ ဋ္ဌ ၁၂၇)

ပုဂ္ဂိုလ် နှင့် အား ၁။သူငယ်တို့၏ အားကား ငိုခြင်း ၂။မိန်းမတို့၏ အားကား အမျက်ထွက်ခြင်း ၃။ခိုးသူဓားပြတို့၏ အားကား လက်နက်တည်း ၄။မင်းတို့၏ အားကား အစိုးရခြင်း ၅။လူမိုက်တို့၏ အားကား သတိလွတ်ကင်း ကဲ့ရဲ့ခြင်း ၆။ပညာရှိတို့၏ အားကား မျှော်မြင်ခြင်း ရ။အကြားအမြင်များသူတို့၏ အားကား အရာရာ၌ ဆင်ခြင်ခြင်း ၈။ရဟန်းတို့၏ အားကား သည်းခံခြင်း (အ့ံ ၈ ၅၈ ဋ္ဌ ၂၂၁)

ခြင်္သေ့ (၄)မျိုး ၁။တိဏသီဟ-ပြောက်ကျားသော အဆင်းရှိသော နွားမနှင့်တူသည့် မြက်စားခြင်္သေ့ ၂။ပဏ္ဍုသီဟ-ဖျော့တော့သော အဆင်းရှိသော အသားစားခြင်္သေ့ ၃။ကာဠသီဟ-မည်းနက်သော အဆင်းရှိ၍ မြက်, တိရစ္ဆာန်အသေကောင်ကို စားသော ခြင်္သေ့ ၄။ကေသရသီဟ-နှုတ်သီးဖျား အမြီးဖျား နီမြန်း၏ နီသောအရေသည် ခေါင်းမှကျောလည်အထိ ဆင်း၍ ချက်၌ လကျာ်ရစ်တည်၏ လည်ဆံမွေးကား ရွှေကွန်ရက်နှင့် တူ၏ ကြွင်းသောနေရာတို့၌ ဖြူသောအဆင်း ရှိ၏ သေမည်ဖြစ်စေကာမူ အသေကောင်နှင့် မြက်ကို မစား သားကောင်တို့ကိုသာ ဖမ်းယူစားသောက်သည်။

ရောင့်ရဲခြင်း (၁၂)ပါး ၁။ယထာ လာဘ သန္တောသ -ရသမျှဖြင့် ရောင့်ရဲခြင်း ၂။ယထာ ဗလ သန္တောသ -မိမိကျန်းမာရေးနှင့် ချင့်ချိန်သုံးဆောင်၍ ရောင့်ရဲခြင်း ၃။ယထာ သာရုပ္ပ သန္တောသ -မိမိနှင့် သင့်လျှော်သည်ကိုသာ ရွေးချယ်သုံးဆောင်၍ ရောင့်ရဲခြင်းတို့ကို ၁။သင်္ကန်း ၂။ဆွမ်း  ၃။ကျောင်း  ၄။ဆေးဟူသော ပစ္စည်းပါးတို့ဖြင့် မြှောက်ပါက ၃ & ၄ = ၁၂ ပါး ဖြစ်ပါသည်။

အဘိဓမ္မာ (၇)ကျမ်း နှင့် ဟောရက်ပေါင်း ၁။ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း ၁၂-ရက် ၂။ဝိဘင်းကျမ်း ၁၂-ရက်  ၃။ဓာတုကထာကျမ်း ၆-ရက်  ၄။ပုဂ္ဂလပညတ် ရ-ရက်  ၅။ကထာဝတ္ထုကျမ်း ၈-ရက်  ၆။ယမိုက်ကျမ်း ၂၀-ရက်  ရ။ပဋ္ဌာန်းကျမ်း ၂၅-ရက် ဆောင် - - - ဓမ္မသင် ဝိဘင်္ဂ ဒွါဒသရက်စီ ဓာတုကထာ ခြောက်ရက်မှတ် ပညတ် သတ်မှီ ကထာဝတ် ရှစ်ရက်ညီ ဝီသာပ ယမိုက်ကျမ်း ပဥ္စဝီ ပဋ္ဌာနရယ်လို့ လသုံးလီ မယ်တော်မိကို ဟောသည့်ရက်တမ်း။ (ဓမ္မရာသီပျို့မှာသာ လာ၍ ကျမ်းကြီးကျမ်းခိုင် မရှိ)

လူဝတ်ကြောင် ရဟန္တာများ ၁။ဥဂ္ဂသေန သူကြွယ် ၂။သန္တတိအမတ်  ၃။ဝီတသောကလုလင်  ၄။ဒါရုစိရိယပရိဗိုဇ်  ၅။သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး

ယသော်ဓရာ ပရိနိဗ္ဗာန် စံသည့်နှစ် ယသော်ထေရီမသည် မဟာသက္ကရာဇ် (၁--) ကဆုန်လပြည့်နေည အသက် (၇၈)နှစ် အရွယ်တွင် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတွင် ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုပါသည်။

စက်ကြီး (၁၃)ပါး ၁။ဗုဒ္ဓစက် ၂။ဓမ္မစက်  ၃။သံဃစက်  ၄။ရှင်ပစ္စေကဗုဒ္ဓါရဟန္တာစက်  ၅။မိဘစက်  ၆။ဆရာစက်  ရ။ဗြဟ္မာစက်  ၈။သိကြားစက်  ၉။နတ်တို့စက်  ၁၀။ဘီးလူးစက်  ၁၁။ဂဠုန်စက်  ၁၂။နဂါးစက်  ၁၃။သီဟစက်

သမုဒ္ဒရာ အံသြဖွယ် (၈)ပါး ၁။သမုဒ္ဒရာသည် အစဉ်အတိုင်းနက်ခြင်း ၂။ကမ်းကို ရေမလွန်ခြင်း ၃။အပုတ်ကောင် မရှိ/မတည်နိုင်ခြင်း ၄။စီးလာသမျှေသော ချောင်း-မြစ်အမည်တို့ ပျောက်၍ သမုဒ္ဒရာအမည်သာ ရခြင်း ၅။စီးလာသမျှ ရေတို့သည် မတိုးမလျှံခြင်း ၆။ငံသော အရသာတစ်ခုသာ ရှိခြင်း ရ။ရတနာတို့နှင့် ပြည့်စုံခြင်း ၈။ကြီးမားသော သတ္တဝါတို့၏ ပျော်မွေ့မှီခိုရာ ဖြစ်ခြင်း

သာသနာ့ အံသြဖွယ် (၈)ပါး ၁။သီလမှ စ၍ နိဗ္ဗာန်ထိ အစဉ်အတိုင်း နက်နဲခြင်း ၂။ဝိနည်းစည်းကမ်းကို မကျော်လွန်ခြင်း ၃။ဒုဿီလရဟန်းတို့ မတည်နိုင်ခြင်း ၄။ရဟန်းဝတ်သူအားလုံးတို့သည် မိမိတို့၏ အမျိုး,အနွယ်,အမည်ပျောက်၍ သကျပုတ္တအမည်တစ်မျိုးသာ ရရှိခြင်း ၅။နိဗ္ဗာန်သည် ပြည့်လျှံသည် မရှိခြင်း ၆။ကိလေသာမှ လွတ်ခြင်း အရသာတစ်မျိုးသာ ရှိခြင်း ရ။ဗောဓိပက္ခိယရတနာ လောကုတ္တရာရတနာတို့နှင့် ပြည့်စုံခြင်း ၈။အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ပျော်မွေ့မှီစံရာ ဖြစ်ခြင်း

သတ္တာဟနှင့် ရက် ၁။မဟာသက္ကရာဇ် (၁၀၃)ခု ကဆုန်လပြည့်ကျော် (၁)ရက်နေ့မှ စ၍ (၇)ရက်နေ့အထိ အပရာဇိတပလ္လင်တွင် စတုတ္ထစျာန် ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားလျက် ပလ္လင်္ကသတ္တာဟ ခံစားပါသည်။ ၂။ကဆုန်လပြည့်ကျော် (၈)ရက်နေ့မှ စ၍ (၁၄)ရက်အထိ ပလ္လင်တော်မှ အရှေ့မြောက်အနည်းငယ်ယွင်းသော (၁၀)လံကွာ အရပ်တွင် မတ်တပ်ရပ်ကာ အပရာဇိတပလ္လင်တော်ကို မျက်စိမမှိတ်ပဲ ကြည့်တော်မူကာ အနိမဿတ္တာဟ ခံစားပါသည်။ ၃။ကဆုန်လကွယ်နေ့မှ နယုန်လဆန်း(၆)ရက် အထိ ပလ္လင်နှင့် အနိဿအကြား အလျား(၂)လံကွာရှိသော ရတနာစကြန်တွင် ဖလသမာပတ်ဝင်စားကာ စက်မသတ္တဟ ခံစားပါသည်။ ၄။နယုန်လဆန်း (၇)ရက်နေ့မှ စ၍ (၁၃)ရက် အထိ ပလ္လင်တော်ဧ အနောက်မြောက်ထောင့် (၁၅)လံအကွာတွင် ရတနာရွှေကျောင်း၌ ရတနာဃရသတ္တာဟ ခံစားပါသည်။ ၅။နယုန်လဆန်း (၁၄)ရက်မှ စ၍ နယုန်လဆုတ်(၅)ရက် အထိ ပလ္လင်တော်နှင့် (၃၂)လံကွာ အရပ်တွင် ဆိတ်ကျောင်းသမား ညောင်ပင်ရင်း၌ ဖလသမာပတ်ဝင်စားကာ အဇပါလသတ္တာဟ ခံစားပါသည်။ ၆။နယုန်လဆုတ်(၆)ရက်နေ့ စ၍ (၁၂)ရက်နေ့အထိ ပလ္လင်၏အရှေ့တေင်ဘက် (၁၅)လံကွာတွင် မုစလိန္ဒနဂါးမင်းနေထိုင်ရာ မုစလိန္ဒာအိုင် ကျည်းပင်ရင်း၌ ဖလသမာပတ်ဝင်စားကာ မုစလိန္ဒသတ္တာဟ ခံစားပါသည်။ ၇။နယုန်လဆုတ်(၁၃)ရက်နေ့မှ စ၍ ဝါဆိုလဆန်း (၅)ရက်အထိ ပလ္လင်၏တောင်ဘက် (၁၁)လံကွာ လင်းလွန်းပင်ရင်း၌ ဖလသမာပတ်ဝင်စားကာ ရဇာယတနသတ္တာဟ ခံစားပါသည်။ ​တပုဿ ဘလ္လိက မဟာသက္ကရာဇ်(၁၀၃)ခု ဝါဆိုလဆန်း(၅)ရက်နေ့တွင် တပုဿ ဘလ္လိကညီနောင်တို့သည် မြတ်စွာဘုရား ပျားမုန့်ဆွမ်း လှူဒါန်း၍ ဒွေဝါစိကသရဏဂုံ ခံယူခဲ့ကြပါသည်။

ဗုဒ္ဓအသံတော် (၈)ပါး ၁။ဝိဿဌ သန့်ရှင်းခြင်း ၂။မဉ္ဇူ သာယာခြင်း  ၃။ဝိညေယျ သိလွယ်ခြင်း  ၄။သဝနိယ နာပျော်ဖွယ်ရှိခြင်း  ၅။အဝိသာရိ ဖယိုဖရဲမကြဲခြင်း  ၆။ဗိန္ဒု တစ်လုံးတည်းရှိခြင်း  ၇။ဂမ္ဘိရ နက်နဲခြင်း  ၈။နိန္နာဒိ ပဲ့တင်ထပ်ခြင်းတို့တည်း။ (ဒီ ၃၄၀ ဌ ၂၇၀)

အသက်မရှုသူ(၇)ယောက် ၁။အမိဝမ်း၌ ကိန်းသောသူ ၂။ရေနစ်သူ  ၃။အဆိပ်မွန်းသူ  ၄။တွေဝေမေ့မျောသူ  ၅။ကောင်းကင်မှကျသူ  ၆။စတုတ္ထစျာန်ဝင်စားသူ  ၇။ြဗဟ္မာ

အသက်ရှည်ကြောင်း (၅)ပါး ၁။သပ္ပါယကာရိတာ-ကျန်းမာရေးနှင့်လျော်အောင် နေထိုင်ပြုခြင်း ၂။သပ္ပါယေ မတ္တဇနနတာ-သင့်လျော်သည်၌ အတိုင်းအရှည်ကို သိခြင်း ၃။ပရိဏတ ဘောဇိတာ-ကြေလွယ်သောအစာကိုသာ စားခြင်း ၄။သီလဝန္တတာ-သီလရှိခြင်း ၅။ကလျာဏမိတ္တတာ-မိတ်ဆွေကောင်းရှိခြင်း (အံ့ ၅ ဋ္ဌ  ၁၂၈) U Khay (talk) 03:15, 9 October 2019 (UTC)

အသက်တိုကြောင်းများ ၁။မလတ်ဆတ်သော အသားကိုစားခြင်း ၂။အသက်ကြီးသူတို့နှင့် မေထုန်မှီဝဲခြင်း ၃။တော်သလင်းနေပူမိခြင်း ၄။နွားနို့ချဥ်ကို သုံးရက်မပြည့်ခင်စားခြင်း ၄။အရုဏ်တက်နံနက်စောစော မေထုန်ပြုခြင်း ၅။နေထွက်အောင် အအိပ်လွန်ခြင်း (စာကာကျနီတိပျို့)

အသက်ရှည်စေတတ်သော ကုသိုလ် ၁။ရေစစ်အလှူ ၂။အရိပ်အာဝါသ အဆောက်အဦးအလှူ  ၃။လူနာတို့အား ဆေးဝါးဓာတ်စာအလှူ  ၄။ကျောင်း ဇရပ် ဘုရားအိုတို့ကို ပြပြုင်ခြင်း  ၅။တံတားအလှူ  ၆။ငါးပါးသီလမြဲခြင်း (မဟာဝင်)

အုန်းပင်နှင့်ထန်းပင် အထူး ၁။ထန်းစေ့သည် အမြစ်က စ၍ထွက်သည်။ အုတ်းမှုတ်စေ့သည် အညွန့်မှစ၍ ထွက်သည်။ ထန်းစေ့ကို ပက်လက်စိုက် အမဖြစ်၍ မှောက်၍စိုက်က အဖိုဖြစ်သည်။ အုန်းပင်၌ အဖိုမရှိ အမသာရှိသည်။ ထန်း၌ မှုတ်သည် ၁/၂/၃ခုရှိ၍ အုန်း၌ တစ်ခုသာရှိသည်။ အုန်းနှင့်ထန်းတို့သည် မြက်မျိုးချည်းသာ ဖြစ်ကြသည်။

ရဟန်းတို့ မစားကောင်းသောဝတ္ထုများ အပင်အဖြစ် ြပန်လည်ပေါက်နိုင်သော ၁။ပင်စည် ၂။အမြစ်  ၃။အဆစ်  ၄။အညွန့်  ၅။အစေ့များ ဖြစ်ပါသည်။ အဆိုပါဝတ္ထုများသည် ချက်ပြုတ်ပြီးသား ြဖစ်လျှင်၎င်း၊ လူ-သာမဏေတို့အား ကပ္ပိယံ ကရောဟိဟု စေခိုင်း၍၎င်း စားနိုင်ပါသည်။ ၁။ပင်စည် အမြစ် အဆစ် ညွန့်ဖျား အစေ့အား ငါးပါးဗီဇဂါမ် ၂။ဖျက်ဆီးကုန်လတ် သင့်ဒုက္ကဋ် ငါးရပ်လွတ်ကြောင်းမှန်  ၃။မီး ထား လက်သည်း ကပ္ပိနဲ နုဆဲပယ်နှုတ်ခံ  ၄။လူ သာမဏေ ကပ္ပိစေ လွတ်လေ မျိုးသန္တာန်  ၅။မီးနှင့်တို့လင့် ပူရှိန်သင့် အခွင့်လျော်လောက်တန်  ၆။ပြတ်ရာပေါက်ရာ ထင်မှသာ မြောက်ရာထားလက်ကံ  ၇။တစ်ခုမိက တောင်ရှိများစေ ထိစပ်ပေ မြောက်လေ ကပ္ပိယံ (ဝိနယသံခိပ်)

ကိလေသာနှင့် ပယ်သောတရား ၁။စိတ်အစ၍်၌ အမြဲကိန်းအောင်းနေသော ကိလေသာသည် အနုသယကိလေသာ မည်၏။ နွေအခါ မြေ၌ ကိန်းအောင်းနေသော မြက်မျိုးနှင့် တူ၏။ အနုသယကိလေသာကို ပညာက ပယ်သတ်သည်။ ၂။အာရုံနှင့်တွေ့ဆုံ၍ စိတ်ထဲ၌ ထကြွလာကာ ကိုယ်နှုတ်သို့ မရောက်သေးသော ကိလေသာသည် ပရိယုဋ္ဌာန ကိလေသာမည်၏။ မိုးရွာလာ၍ မြက်မျိုးစေ့သည် အညှောက်ဖြစ်လျက် မြေထဲ၌တည်ရှိသော မြက်ညှောက်နှင့် တူ၏။ ပရိယုဋ္ဌာနကိလေသာကို သမာဓိက ပယ်သတ်သည်။ ၃။စိတ်ထဲတွင် မကပဲ ကာယကံ-ဝစီကံမြောက် လွန်ကျူးလာသော ကိလေသာသည် ဝီတိက္ကမကိလေသာမည်၏။ မြေပေါ်သို့ ပေါ်တက်လာသော မြက်မျိုးနှင့် တူ၏။ ဝီတိက္ကမ ကိလေသာကို သီလပယ်သတ်သည်။

​အမေး(၅)မျိုး ၁။အဒိဋ္ဌဇောတနပုစ္ဆာ-မသိ၍ မေးခြင်း ၂။ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနပုစ္ဆာ-ကိုယ်အသိ သူ့အသိတို့ကို နှီးနှောလို၍ မေးခြင်း ၃။ဝိမနိစ္ဆေဒနပုစ္ဆာ-ယုံမှားသံသယရှိ၍ မေးခြင်း ၄။အနုမတိပုစ္ဆာ-မိမိသဘောသို့ လိုက်စေလို၍ မေးခြင်း ၅။ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ-ဖြေလို၍ မေးခြင်း(ပဋိသံ ၅ ဋ္ဌ ၅၆)

အဖြေ (၄)မျိုး ၁။ဧကံသဗျာကရဏ-မေးသည်ကိုသာ အတိအကျဖြေခြင်း ၂။ဝိဘဇ္ဇဗျာကရ-အကျယ်ဝေဖန်၍ ဖြေခြင်း ၃။ပဋိပု္ဆာ ဗျာကရဏ-တစ်ဖန်မေး၍ ဖြေခြင်း ၄။ဌပနီယ ဗျာကရဏ-အမေးကို အမေးတိုင်းထား၍ ဖြေခြင်း (ဒီ ဋ္ဌ ၁၅၇)

ဘိက္ခုနီမတို့ လိုက်နာရမည့် ဂရုဓမ်(၈)ပါး ၁။ရဟန်းယောကျာ်းကင်းသော အရပ်/ကျောင်းတွင် ဝါမဆိုရခြင်း ၂။လခွဲတစ်ကြိမ် ရဟန်းတို့ထံတွင် ဥပုသ်မေးခြင်း သြဝါဒရရန် တောင်းပန်ခြင်း ၃။ဝါကျွတ်သောအခါ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနီသံဃာ၌ ပဝါရဏပြုရခြင်း ၄။သံဃာဒိသိသ်အာပတ် ကုစားလျှင် ဘိက္ခု ဘိက္ခုနီသံဃာ၌ ပက္ခမာနတ်ကျင့်ရခြင်း ၅။ရဟန်းလောင်းသာမဏေမသည် (၂)နှစ် သိက္ခမာန်အဖြစ်ကျင့်ပြီးမှ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနီသံဃာ၌ ရဟန်းခံရခြင်း ၆။ရဟန်းယောကျာ်းတို့ကို မဆဲရေးရခြင်း ၇။ရဟန်းတို့ဆုံးမသည့်အတိုင်း လိုက်နာခြင်း ၈။ဝါ(၁၀၀)ရသော ဘိက္ခုနီမဖြစ်ပါစေ ယနေ့ရဟန်းဖြစ်စ ရဟန်းယောကျာ်းကို ရှိခိုးရခြင်း (ဝိ ၄၄၄)

မေတ္တာ ဂရုဏာ မုဒိတာ ဥပေက္ခာများ ၁။မေတ္တာ= ပုဂ္ဂိုလ် ၁၂တည် မေတ္တာပို့ ၄ဖြင့် မြှောက် ၄၈။ ၎င်း၄၈ကို အရပ် ၁၀ဖြင့် မြှောက် ၄၈၀။ ၎င်း၄၈၀ကို ရိုးရိုးမေတ္တာ ၄ဖြင့်မြှောက် ၄၈။ ၄၈၀နှင့် ၄၈ကို ပေါင်းလျှင် ၅၂၈မေတ္တာ ဖြစ်ပါသည်။ ဂရုဏာ = ပုဂ္ဂိုလ် ၁၂တည် ဂရုဏာ ၁ဖြင့် မြှောက် ၁၂။ ၎င်း ၁၂ကို အရပ် ၁၀ဖြင့် မြှောက် ၁၂၀။ ၎င်း၁၂၀ကို ရိုးရိုး ၁၂ဖြင့်ပေါင်းပါက ၁၃၂ ဂရုဏာ ဖြစ်ပါသည်။ မုဒိတာ-ဥပေက္ခာတို့သည်လည်း ဂရုဏာနှင့် နည်းတူ ၁၃၂တို့ ဖြစ်ပါသည်။

နမော တဿ ဖြင့် ရှိခိုးသူများ ၁။သိကြားမင်း ၂။ကောသလမင်း  ၃။ဇာဏုသောဏီပုဏ္ဏား  ၄။ြဗဟ္မာယုပုဏ္ဏား  ၅။ဓနဉ္စာနီပုဏ္ဏေးမ  ၆။အာရာမဒဏ္ဍပုဏ္ဏား  ၇။ကာရကပါလီပုဏ္ဏား  ၈။မဟိန္ဒမင်း

ဗျဉ္စနဗုဒ္ဓိ (၁၀)ပါး ၁။သိထိလ-အသံလျော့၍ ရွတ်ဖတ်ရသော အက္ခရာ ၂။ဓနိတ-ြပင်းထန်စွာ ရွတ်ဖတ်ရသောအက္ခရာ  ၃။ဒီဃ-အသံရှည်စွာ ရွတ်ဖတ်ရသော အက္ခရာ  ၄။ရဿ-အသံတိုစွာ ရွတ်ရသောအက္ခရာ ၅။ဂရု-အသံလေးလေး ရွတ်ရသောအက္ခရာ  ၆။လဟု-အသံပေါ့ပေါ့ ရွတ်ရသောအက္ခရာ  ၇။နိဂ္ဂဟိတ-ကရိုဏ်းကို နှိပ်၍ရွတ်ရသောအက္ခရာ  ၈။သမ္ဗန္ဓ-စပ်၍ ရွတ်ရသောအက္ခရာ  ၉။ဝဝတ္ထိတ-ဖြတ်၍ ရွတ်ရသောအက္ခရာ  ၁၀။ဝိမုတ္တ-ကရိုဏ်းကို လွှတ်၍/ဖွင့်၍ရွတ်ရသောအက္ခရာ

ကံပျက် ၁။သိထိလကို ဓနိတပြု၍ ရွတ်ခြင်း ၂။ဓနိတကို သိထိလပြု၍ ရွတ်ခြင်း ၃။နိဂ္ဂဟိတကို ဝိမုတ္တပြု၍ ရွတ်ခြင်း  ၄။ဝိမုတ္တကို နိဂ္ဂဟိတပြု၍ ရွတ်ခြင်းတို့သည် ကံပျက်ပါသည်။

ကံမပျက် ၁။သမ္ဗန္ဓကို ဝဝတ္ထိတရြတ္ခြင်း ၂။ဝဝတ္ထိတကို သမ္ဗန္ဓ ရွတ်ခြင်း  ၃။ဒီဃကို ရဿရွတ်ခြင်း  ၄။ရဿကို ဒီဃရွတ်ခြင်း  ၅။ဂရုကို လဟုရွတ်ခြင်း  ၆။လဟုကို ဂရုရွတ်ခြင်းတို့သည် ကံမပျက်ပါ။ (မဟာသုတဒီပနီ ဒု ၂၄၀/သာသနဝိသောဓနီ တ ၂၀/၂၆)

သက္ကာယဒိဋ္ဌိ(၂၀) ၁။ရူပံ အတ္တတော ပဿတိ-ရုပ်ကို အတ္တဟု ရှု၏။ ၂။ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ ပဿတိ-အတ္တကို ရုပ်ရှိ၏ဟု ရှု၏။ ၃။အတ္တနိ ဝါ ရူပံ ပဿတိ-အတ္တ၌ ရုပ်ကို ရှု၏။ ၄။ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ ပဿတိ-ရုပ်၌ အတ္တကို ရှု၏။ ရုပ်၌ အတ္တဒိဋ္ဌိပေါင်း (၄)ပါး။ ကြွင်းသော ဝေဒနာက္ခန္ဓာ။ သညာက္ခန္ဓာ။ သခင်္ါရက္ခန္ဓာ။ ဝိညာဏက္ခန္ဓာတို့တွင်လည်း (၄)ပါးစီဖြင့် (၄x၅=၂၀) နှစ်ဆယ် ဖြစ်ပါသည်။ ဆောင် - ရုပ်ကို အတ္တ ရုပ်က ငါ့ဟာ ငါ့မှာ ရုပ်ရှိ ရုပ်ငါ့ရှိ ဒိဋ္ဌိလေးဖြာ ရုပ်ဝယ်တည်း။ ရုပ်ကိုအတ္တ စွဲယူကြ တစ်ဝဒိဋ္ဌိတည်း။ ရုပ်သည်ငါ့ဟာ စွဲယူတာ မှတ်ပါဒိဋ္ဌိတည်း။ငါ့၌ ရုပ်ရှိ စွဲယူဘိ ဒိဋ္ဌိအမှားတည်း။ ရုပ်၌ငါ့ရှိ စွဲယူဘိ ဒိဋ္ဌိဖြစ်သတည်း။ ရူပက္ခန္ဓ သက္ကာယ လေးဝဒိဋ္ဌိတည်း။

ဥပမာ ၁။အစ္စိဝဏ္ဏ-မီးတောက်နှင့်အရောင်ကို အတူပြုသကဲ့သို့ ရုပ်နှင့်အတ္တကို အတူပြု၍ အယူမှားသည်။ ၂။ရုက္ခဆာယာ-အရိပ်ရှိသော သစ်ပင်၊ သစ်ပင်၏ အရိပ်ဟု ဆိုသကဲ့သို့ ရုပ်ရှိသောငါ့-ငါ့၏ ရုပ်ဟု အတူပြု၍ အယူမှားသည်။  ၃။ပန်းမှာနံ့ရှိ-ပန်းကိုမှီ၍ အနံ့တည်သကဲ့သို့ အတ္တကိုမှီ၍ ရုပ်တည်နေရသည်။အမာခံ အတ္တမရှိလျှင် ရုပ်သက်သက် မတည်နိုင်။ ၄။ကြုတ်ထည့်ပတ္တမြား-ပတ္တမြားသည် ကြုတ်ထဲမှာ အောင်းနေသကဲ့သို့ အတ္တသည် ရုပ်ထဲမှာ ခိုအောင်းနေသည်။ ဆောင်-အစ္စိဝဏ္ဏ ရုက္ခဆာယာ ပန်းမှာနံ့ရှိ ကြုတ်ထည့်ပတ္တမြား ဤလေးပါး မှတ်သား ဒိဋ္ဌိဥပမာတည်း။

ကာမဂုဏ်နှင့် ဥပမာ ၁။အဋ္ဌိကင်္ကလူပမာ-ကာမဂုဏ်တို့သည် အရိုးခြောက်နှင့် တူကုန်၏။ ၂။မံသပေသူပမာ-ကျီးငှက်တို့ ချီဆောင်ထားသော အသားတစ်နှင့် တူကုန်၏။ ၃။တိဏုက္ကူပမာ-မြက်မီးရှူးနှင့် တူကုန်၏။ ၄။အင်္ဂါရကာသူပမာ-မီးကျီးတွင်းအစုနှင့် တူကုန်၏။ ၅။သူပနကူပမာ-အိပ်မက်နှင့်တူကုန်၏ ၆။ယာစိတကူပမာ-ငှားယမ်းထား၍ ခေတ္တခဏသုံးစွဲအပ်သော ပစ္စည်းနှင့်တူကုန်၏ ၇။ရုက္ခဖလူပမာ-သစ်ပင်၏အသီးနှင့်တူကုန်၏။ ၈။အသိသူနုပမာ-စဥ်းတီးတုံးနှင့်တူကုန်၏ ၉။သတ္တိသူလူပမာ-ဓားသွား/လှံသွားနှင့်တူကုန်၏ ၁၀။သပ္ပသိရူပမာ-အဆိပ်စုပေါင်း မြွေဦးခေါင်းနှင့်တူကုန်၏။ ဆောင်- - - အရိုး သားတစ် မီးကားနှစ် မြင်လစ်အိပ်မက်ဟူ။ အငှား သစ်သီး မြွေခေါင်းနည်း စဥ်းတီး လှံသွားဟူ။  ကာမဂုဏ်ငါးပါး အပြစ်များ ဆယ်ပါးပုံစံယူ။ (ပံ ဒု ၂၅။မဟာဗုဒ္ဓဝင် ဒု ၁၇၉/၁၉၁)

ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းများ ၁။ပဏ္ဍုက-လောဟိတကခေါင်းဆောင်ရဟန်းနှစ်ပါးသည် သာဝတ္ထိမြို့၌ တပည့်ရဟန်း(၅၀၀)နှင့်တကွ နေထိုင်ပါသည်။ ထိုသာဝတ္ထိရဟန်းအုပ်စုသည် သီလနှင့်ပြည့်စုံကြ၍ ဘုရားရှင် ဒေသစာရီကြွလျှင် နောက်မှ လိုက်ပါကြပါသည်။ ဗုဒ္ဓမပညတ်ရသေးသော အမှုတို့ကိုသာ လွန်ကျူး၍ ပညတ်ပြီးသော သိက္ခာပုဒ်တို့ကို မကျူးလွန်ကြပါ။ ၂။မေတ္တိယ-ဘူမဇကခေါင်းဆောင်ရဟန်းနှစ်ပါးသည် ရာဇဂြိုလ်မြို့တွင် တပည့်ရဟန်း(၅၀၀)နှင့်တကွ နေထိုင်ပါသည်။ ရာဇဂြိုလ်ရဟန်းအုပ်စုတို့သည် အလဇ္ဇီရဟန်းတို့ဖြစ်၍ သိက္ခာပုဒ် ပညတ်ပြီး/မပညတ်ရသေးသည်တို့ကို မခွဲခြားပဲ ပြုလိုသည်တို့ကို အကုန်လွန်ကျူးကြပါသည်။ ၃။အဿဇိ-ပုနဗ္ဗသုကခေါင်းဆောင်ရဟန်းနှစ်ပါးသည် ကီဋာဂီရီဇနပုဒ်၌ တပည့်ရဟန်း(၅၀၀)နှင့်တကွ နေထိုင်ပါသည်။ ။ ကီဋာဂီရိဇနပုဒ်ရဟန်းအုပ်စုတို့သည် အလဇ္ဇီရဟန်းတို့ဖြစ်၍ သိက္ခာပုဒ် ပညတ်ပြီး/မပညတ်ရသေးသည်တို့ကို မခွဲခြားပဲ ပြုလိုသည်တို့ကို အကုန်လွန်ကျူးကြပါသည်။

ကြက်ဖတွန်ရခြင်းအကြောင်း ၁။နေဝင်သောအခါ ကြက်တို့သည် မျက်စိကန်းကုန်၏ မျက်စိပြန်မြင်ရ၍ ဝမ်းသာသောအခါ တွန်မြည်ကြပါသည်။ ၂။ညဥ့်အခါကြက်တို့သည် ကြောက်လန့်ကြကုန်၏။ ကြက်ဖတို့သည် ကြက်မတို့ကို အားပေးသောအားဖြင့် အိပ်ယာမှနိုးတိုင်း အသံပြုပေးကြသည်။ ၃။ကြက်ဖတို့သည် မယားကိုအကြောင်းပြု၍ အချင်းချင်း ကြုံးဝါးသောအားဖြင့် တွန်မြည်ကြသည်။

ကံ ကမ္မနိမိတ် ဂတိနိမိတ် ကံအာရုံသည် အတိတ်ကာလ၌ဖြစ်သော အာရုံဟောင်းတည်း။ ဓမ္မာရုံဖြစ်၍ မနောဒွါရ၌ ထင်လာသည်။ ကမ္မနိမိတ်သည် အတိတ်-ပစ္စုပ္ပန်-ပညတ်ဟူ၍ သုံးပါးရှိသည်။ အတိတ်ကမ္မနိမိတ်သည် အာရုံ(၆)ပါး မနောဒွါရ၌ ထင်လာသည်။ ပစ္စုပ္ပန်ကမ္မနိမိတ်သည် အာရုံ(၆)ပါး ဒွါရ(၆)ပါး၌ ထင်လာသည်။ ပညတ်ကမ္မနိမိတ်သည် ဓမ္မာရုံ မနောဒွါရ၌ ထင်လာသည်။  ဂတိနိမိတ်သည် ပစ္စုပ္ပန်ရူပါရုံ ဖြစ်၍ မနောဒွါရ၌ ထင်လာသည်။ ဆောင် - - ကံ အာရုံမှာ တိတ် ဓမ္မာ ထင်ရာမနောတည်း။ ကမ္မနိမိတ် ပန်-တိတ်-ညတ်မှန် ဆဠာရံ တင်ရန် ဆဒွါရည်း။  ဂတိမှာကား ပန်-ရူထား ထင်ငြားမနောတည်း။

ပစ္စုပ္ပန်ဘဝတွင် ကံအကျိုးပေးပုံ ၁။ကံတစ်ပါးတို့ မတားနိုင်ရာ အားကြီးစွာ သညာဂရုက ၂။သေဆုံးလုမှ ပြုသော်၎င်း အဟောင်းပေါ်လာ ကံနှစ်ဖြာ သညာအာသန္န ၃။နေ့ရှည်လေ့ကျက် ရက်ရှည်စွဲမြဲ အထုံသဲ ခေါ်မြဲအာစိဏ္ဏ ၄။သုံးပါးမှလျှင် အလွတ်သင် သညာကဋတ္တ ၅။ဤဘဝတွင် ကံလေးအင် အစဥ်ကျိုးပေးကြ ၆။ဂရု အာသန် ထိုနှစ်ကံ အမှန်ရှိခဲလှ ၇။နေ့စဥ်ပြုဖန် ထိုသည့်ကံ အမှန်အားရှိစွ ၈။နေ့စဥ်ပြုလေ ကောင်း-ဆိုးတွေကြောင့် ကောင်းမွေ-ဆိုးမွေ ခံရပေ မသွေဧကန္တ ၉။အကုသိုလ်ရှောင် ကုသိုလ်ဆောင် မောင်မယ်ကြိုးစားကြ။

အသက်ကြီးလေ အပျိုများ စျေးကျခြင်း ၁။လူ့ပြည့်လူ့ရွာ ပျိုကညာ ကုန်ဟာပုတ်လွယ်သည် ၂။တစ်ရက်တစ်ရက် အိုရုပ်ဘက် ကျလျက်ရှိလေသည် ၃။ပုတ်ကုန်သိုးကုန် ရောင်းမကုန် စုပုံစျေးကျသည် ၄။အရွယ်ရှိခိုက် ပျိုတစ်သိုက် မိုးခိုက်စျေးတင်သည် ၅။အရွယ်လွန်ပြန် ကုန်ပုတ်ကျန် ဝယ်ရန်ငြင်းတတ်သည် ၆။သိန်း,သောင်း,ထောင်,ရာ ဆယ်ထိသာ စျေးဟာကျလိမ့်မည် ၇။ဥဒယဇာတ်တော် ဥာဏ်ဖြင့်မျှော် အလှော်မြန်သင့်သည် (ဧကာဒသကနိပါတ် ဥဒယဘဒ္ဒ)

မာရ်နတ်ကျော့ကွင်း၌ မိသူနှင့် လွတ်သူ (က) အာရုံငါးရပ် နှစ်သက်လတ် မာရ်နတ်နှိပ်စက်မှာ။ အကျယ်ချုပ်ပြန် အကျဥ်းခံ လွန်ရန်မရှိပါ။ ကွင်းလျောသည်ကြိုး လက်ပြန်ကြိုး နှောင်ကြိုးတည်းတော့မှာ။ မာရ်နတ်ပြုသမျှ နုကြရ ဒုက္ခတွေ့ရမှာ။ သံသရာတွင်း ချောင်ပိတ်သွင်း လွတ်ခြင်း မရှိပါ။ (ခ)အာရုံငါးပါး မလိုက်စား တရားတည့်မတ်ရာ။ မာရ်နတ်ဘေးက ဝေးဝေးပ အေးမြချမ်းသာမှာ။ နိဗ္ဗန်ခရီး ဘေးလွတ်ပြီး အေးကြီးအေးရမှာ။ သံသရာဝဋ် မြန်စွာလွတ် ကျွတ်ရဝေးရမှာ။ မာရပါသ သုတ်တော်ပြ မှတ်ကြကျင့်ကြပါ။ (သံ ဒု ပဌမမာရသုတ် ၃၁၁)

ဂဠုန်မဖမ်းနိုင်သော နဂါးများ ၁။ဂဠုန်ဧပဋိသန္ဓေမျိုးထက် ြမတ်သောပဋိသန္ဓေနေသော နဂါး ၂။ကမ္ပလဿရတရ နဂါးမျိုး ၃။ဓတရဋ္ဌနဂါးမျိုး ၄။သီဒန္တရ သမုဒ္ဒရာ၌နေသော နဂါးမျိုး ၅။ပထဝီဋ္ဌကနဂါး ၆။ပဗ္ဗတဋ္ဌကနဂါးမျိုး ၇။ဝိမာနဋ္ဌက နဂါးမျိုး ဆောင် - - သန္ဓေမြတ်လှ ကမ္ပလနှင့် နာဂမင်းမြတ် ဓတရဌိတည့် ခုနှစ်ရက်သီဒါ သမုဒ္ဒရာ၌ နေပါလေငြား ရေနဂါးနှင့် တခြားမြေတောင် ဗိမာန်ဆောင်ဝယ် ကပ်မြှောင်နေငြား မြေနဂါးကို စွမ်းအားထက်ဟုန် ငှက်ဂဠုန်သည် အကုန်မဖမ်းယူနိုင်ဘူးတည့်။

ခရီးအကွာအဝေး ၁။ဆံခြည်၁၀ ၁နှမ်း  ၂။၁၀-နှမ်း ၁မုယော  ၃။၄မုယော ၁လက်သစ်  ၄။၈လက်သစ် ၁မိုက်  ၅။၃မိုက်  ၁တောင်  ၆။၄တောင် ၁လံ  ၇။၇တောင် ၁တာ  ၈။၂၀တာ ၁ဥသဘ  ၉။၂၀ဥသဘ ၁ကောသ  ၁၀။၄ကောသ ၁ဂါဝုတ်  ၁၁။၄ဂါဝုတ် ၁ယူဇနာ  ၁၂။၁၀၀၀တာ ၁တိုင်  ၁၃။၁၀တိုင် ခရီးတစ်သောင်း

နေ၏အရောင် (၇)မျိုး ၁။အနီ ၂။အဖြူ  ၃။အစိမ်း  ၄။အဝါ  ၅။အမောင်မှိုင်း  ၆။ခရမ်း  ၇။ပြိုးပြက်ဝင်းလက်

နေ၏အညစ်အကြေးများ ၁။ဆီးနှင်း ၂။မြူ  ၃။တိမ်  ၄။အသူရိန်  ၅။မီးခိုး

မရောင်းအပ်သော ကုန်ပစ္စည်းများ ၁။အာဝုဓ-လက်နက် ၂။သတ္တ-သတ္တဝါ  ၃။မံသ-အသား ငါး  ၄။မဇ္ဇ-သေအရက်  ၅။ဝိသ-အဆိပ်

အိပ်မက်မြင်မက်ရခြင်း ၁။လေဓာတ်ပျက်၍ မြင်မက်ခြင်း ၂။သည်းခြေပျက်၍ မြင်မက်ခြင်း  ၃။သလိပ်ပျက်၍ မြင်မက်ခြင်း  ၄။နတ်တို့လှည့်စား၍ မြင်မက်ခြင်း  ၅။လေ့ကျက်သုံးဆောင်ဘူး၍ မြင်မက်ခြင်း  ၆။ပုဗ္ဗနိမိတ်ပြ၍ မြင်မက်ခြင်း

အိပ်မက်မြင်မက်သူများ ၁။ပုထုဇဥ် ၂။သောတာပန်  ၃။သကဒါဂါမ်  ၄။အနာဂါမ်

ပေယျာလ အပြား(၄)ပါး ၁။အာဒိပေယျာလ-အစ၌ မြှုပ်ထားသည် သင်္ကေတ (ပ) ၂။မဇ္ဈေပေယျာလ-အလယ်၌ မြှုပ်ထားသည် သင်္ကေတ(ယ)  ၃။အန္တပေယျာလ-အဆုံး၌ မြှုပ်ထားသည် သင်္ကေတ(လ)  ၄။သဗ္ဗတ္ထပေယျာလ-အစ,အလယ်,အဆုံး သုံးပါးလုံး၌ မြှုပ်ထားသည်  သင်္ကေတ(ပေ) (သရုပ်ပြ ၃၇၇)

ဗုဒ္ဓကိစ္စ (၅)ပါး ၁။ပုရေဘတ္တ ကိစ္စ-နံနက်ခင်း အလုပ် ၂။ပစ္ဆာဘတ္တ ကိစ္စ-ဆွမ်းစားပြီး ညနေခင်း အလုပ် ၃။ပုရိမယာမ ကိစ္စ-ညဥ့်ဦးယာမ် အလုပ် ၄။မဇ္ဈိမယာမ ကိစ္စ-သန်းခေါင်ယာမ် အလုပ် ၅။ပစ္ဆိမယာမ ကိစ္စ-မိုးသောက်ယာမ်

အလုပ် ၁။နေ့ကိုကား လူ ၂။ညမူရှေ့ယာမ် သမဏံတည်း ၃။လယ်ယာမ်ရှေ့ဖျား နတ်အများတို့ ပြန်သွားတစ်ခါ ြဗဟ္မာလာရောက်  ၄။နောက်ယာမ် စက်လျောင်း ညောင်းပန်းဖြေဖျောက်  ၅။နောက်ပိုင်းရောက်က များမြောက်ဝေနေ ကြည့်ရှု့လေသည် ပရမေကိစ္စငါးပါးတည်း။

လက်နက်ကြီးများ ၁။သိကြားမင်း၏ ဝရဇိန်လက်နက်  ၂။ဝေဿဝဏ်နတ်မင်း၏ ချွန်းတောင်းလက်နက်  ၃။ယမမင်း၏ မျက်စောင်းလက်နက်  ၄။အာဠာဝကဘီးလူး၏ ဘွဲ့ဖြူလက်နက်

အစွမ်းအစများ ၁။ဝရဇိန်လက်နက် ပစ်ခွင်းပါက မြင့်မိုရ်တောင်ထိပ်မှဖောက်၍ တစါသန်းခြောက်သောင်းရှစ်ထောင်အထိ မြင့်မိုရ်တောင်အောက်ကို ပေါက်သွားနိုင်ပါသည်။ ၂။ချွန်းတောင်းကို ပစ်ခွင်းပါက ဘီးလူးထောင်ပေါင်းများစွာ၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်နိုင်စွမ်း ရှိသည်။ ၃။ယမမင်း အမျက်ထွက်၍ မျက်စောင်းထိုးပါက ကုမ္ဘဏ်အပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာ အိုးကင်း၌ နှမ်းကိုလှော်ဘိသကဲ့သို့ ကြေမွလောင်ကျွန်းနိုင်သည်။ ၄။ဘွဲ့ဖြူလက်နက်ဖြင့် ကောင်းကင်သို့ ပစ်ခွင်းပါက ၁၂-နှစ် မိုးမရွာနိုင်။ မြေပြင်သို့ ပစ်ခွင်းပါက မြက်သစ်ပင်တို့ ခြောက်သွေ့၍ ၁၂-နှစ်အထိ မပေါက်နိုင်။ သမုဒ္ဒရာသို့ ပစ်ခွင်းပါက ရေများကုန်ခမ်းသွားသည်။ တောင်များသို့ ပစ်ခွင်းပါက အပိုင်းပိုင်း ပြတ်ကွဲသွားသည်။ (သံ ဋ္ဌ ပ ၂၉၆)

မာန်မာန ၁။သေယျမာန် - ငါသည် ဂုဏ်,ဇာတ်,ပညာ,ဥစ္စာ,အဆင်း,ဆွေမျိုး,အခြံအရံစသည်အားဖြင့် သူတစ်ပါးတို့ထက် သာလွန်မြင့်မြတ်သည်ဟု မာန်တက်ခြင်းတည်း။ ၂။သဒိသမာန်- ဂုဏ်,ဇာတ်,ပညာ,ဥစ္စာ,အဆင်း,ဆွေမျိုး,အခြံအရံစသည်အားဖြင့် သူတစ်ပါးတို့နှင့် အတူတူဟု မာန်တက်ခြင်းတည်း။ ၃။ ဟီနမာန်- ငါသည် ဂုဏ်,ဇာတ်,ပညာ,ဥစ္စာ,အဆင်း,ဆွေမျိုး,အခြံအရံစသည်အားဖြင့် သူတစ်ပါးတို့အောက် ကျသော်လည်း "ဘာ အရေးစိုက်ရမှာလဲ" စသည်ဖြင့် မာန်တကအခြင်းတည်း။

တနည်း မာန်မာန ၁။ဇာတိမာန်-အမျိုးဇာတ်ကို အမှီပြု၍ တက်သောမာန် ၂။ဂေါတ္တမာန်- အနွယ်ကိုအမှီပြု၍ တက်သောမာန်  ၃။ဣဿရိယမာန်-အစိုးရခြင်း, စည်းစိမ်ပြည့်စုံခြင်းစသည်ကို အမှီပြု၍ တက်သောမာန်

မာန်မာန(၉)မျိုး ဇာတိမာန်သည် သေယျ-အမြတ်၊ သဒိသ-အတူ၊ ဟီန-အယုတ်အားဖြင့် (၃)ပါး ဖြစ်ပါသည်။ ဂေါတ္တလည်း ထို့အတူ (၃)ပါး၊ ဣဿရိယလည်း ထို့အတူ (၃)ပါးအားဖြင့် (၃x၃=၉) ကိုးပါး ဖြစ်ပါသည်။

မလးမစား မပြုသင့်သူများ ၁။မင်းကို ငယ်သည်ဟု မလေးမစား မပြုရ။ ၂။မြွေကို ငယ်သည်ဟု မလေးမစား မပြုရ  ၃။မီးကိုငယ်(သေး)သည်ဟု မလေးမစား မပြုရ။  ၄။ရဟန်းကို ငယ်သည်ဟု မလေးမစား မပြုရ (သံ ပ ကောသလ ၆၈/၉)

စကားအရာ အင်္ဂါလေးတန် ၁။သုဘာသိတာ-ကောင်းစွာဆိုအပ်သော စကားဖြစ်ခြင်း ၂။ပီယ-ချစ်ဖွယ် နှစ်သက်ဖွယ်ရှိခြင်း  ၃။သစ္စ-မှန်ကန်ခြင်း  ၄။ဓမ္မ-သဘာဝကျ၍ လိုက်နာဖွယ်ရှိခြင်း  (သံ သဂါထာ ၁၉၀ ဋ္ဌ ၂၄၉)

မြတ်စွာဘုရား၏ တရားဟော ဣရိယာပုထ်များ ၁။မြတ်စွာဘုရားသည် လဲလျောင်းတော်မူလျက် ထိုင်နေသော ပိဏ္ဍောလရဟန်းအား ဂုဟဋ္ဌကသုတ်ကို ဟောတော်မူသည်။ ၂။များစွာသော တရားပွဲတို့တွင် ထိုင်နေသော မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုင်နေသော ပရိသတ်အား တရားဟောတော်မူသည်။ ၃။မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုင်တော်မူ၍ ရပ်နေသော နတ်သားအား မင်္ဂလသုတ်ကို ဟောတော်မူသည်။ ၄။မြတ်စွာဘုရား ထိုင်တော်မူ၍ တရားဟောနေချိန် နတ်,ဗြဟ္မာတို့သည် အမြင့်+အဝေးမှ တရားနာနေကြသည်။ ၅။မြတ်စွာဘုရားသည် ဆွမ်းခံလှည့်ရင်း ရပ်တော်မူလျက် ရပ်၍ လက်အုပ်ချီနေသော ဒါရုစရိယအား ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌ မတ္တတရားကို ဟောတော်မူသည်။

အရှင်ကောဏ္ဍည အရှင်ကောဏ္ဍညသည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-ခု၊ ဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် ဓမ္မစကြာတရားကို နာယူရ၍ သောတာပန်ဖြစ်သည်။ ဝါဆိုလပြည့်ကျော်(၅)နေ့တွင် အနတ္တလက္ခဏသုတ်ကို နာယူရ၍ ရဟန္တာဖြစ်ပါသည်။

အသက် အရှင်ကောဏ္ဍည ရဟန္တာဖြစ်ချိန်၌ အသက်တော်မှာ (၅၅)နှစ်ခန့် ဖြစ်ပါသည်။ ပုဏ္ဏားလုလင်ဘဝဖြင့် ဘုရားအလောင်းတော်ကို ဖွားခါစ နိမိတ်ဖတ်ချိန်က အသက် ၂၀-နှစ်ခန့်၊ ဘုရားအလောင်းတော်ဘဝ ၂၉-နှစ်၊ တောထွက်ချိန် ၆-နှစ်တို့ကို ပေါင်းပါက (၅၅)နှစ်ခန့်ဟု ခန့်မှန်းရပါသည်။

ရာထူး မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ အရှင်ကောဏ္ဍညအား ရတ္တညူဧတဒဂ် (သာသနာတော်တွင် အသက်, သိက္ခာအကြီးဆုံး) မဟာထေရ်အဖြစ် ချီးမြောက်တော်မူပါသည်။

ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူရာ အရှင်ကောဏ္ဍညသည် ဆဒ္ဒန်အိုင် မဏ္ဍာကိနီရေကန်ကြီးအနီး တောကျောင်း၌ (၁၂)နှစ်တို့ပတ်လုံး နေတော်မူ၍ သက်တော်(၈၈)နှစ်ခန့် ရှိသောအခါ ထိုင်တော်မူလျက် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပါသည်။

ဝိပတ္တိတရား (၄)ပါး ၁။ဂတိ ဝိပတ္တိ-အပါယ်ဘုံ၌ ဖြစ်ရခြင်း ၂။ဥပဓိ ဝိပတ္တိ-ယုတ်ညံ့သော အတ္တဘောကို ရရှိခြင်း ၃။ကာလ ဝိပတ္တိ-မင်းဆိုး, မင်းယုတ်လက်ထက်တွင် ဖြစ်ရခြင်း ၄။ပယောဂ ဝိပတ္တိ-ဒုစရိုက် အကုသိုလ်ပြုမိခြင်း (သမ္မောဟ ဋ္ဌ ၄၂၁)

ဗျသနတရား (၅)ပါး ၁။ဉာတိဗျသန-ဆွေမျိုးတို့ ပျက်စီးခြင်း ၂။ဘောဂဗျသန-စီးပွါးဥစ္စာတို့ ပျက်စီးခြင်း ၃။ရောဂဗျသန-အနာရောဂါ နှိပ်စက်ပျက်စီးခြင်း ၄။သီလဗျသန-ကိုယ်ကျင့်သီလပျက်စီးခြင်း ၅။ဒိဋ္ဌိဗျသန-အယူဘာသာ ပျက်စီးခြင်း (နိဒါန သံ ၃၈၈ ဋ္ဌ ၁၄၆)

ဥပဒ္ဒဝ-ဘေးရန် (၁၆)ပါး ၁။ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း ၂။အိုရခြင်း  ၃။နာရခြင်း  ၄။သေရခြင်း  ၅။မင်းဘေးသင့်ခြင်း  ၆။မီးဘေးသင့်ခြင်း  ၇။ခိုးသူဘေးသင့်ခြင်း  ၈။ရေဘေးသင့်ခြင်း  ၉။ရေဝဲဘေးသင့်ခြင်း  ၁၀။လှိုင်းတံပိုးဘေးသင့်ခြင်း  ၁၁။ငါးရဲဘေးသင့်ခြင်း  ၁၂။မိကျောင်းဘေးသင့်ခြင်း  ၁၃။မိမိကြောင့်ဖြစ်သော ကဲ့ရဲ့ခြင်း  ၁၄။သူတစ်ပါးကြောင့်ဖြစ်သော ကဲ့ရဲ့ခြင်း  ၁၅။ဒဏ်သင့်ခြင်း  ၁၆။အပါယ်သို့ကျခြင်း  (သမ္မောဟ ဋ္ဌ)

အရည်အချင်းများ ၁။ခရုသင်း၏ အရည်အချင်းကို လကျာ်ရစ်ကို ရှု၍ သိရာ၏။ ၂။ရွှေကောင်း/မကောင်းကို မှတ်ကျောက်တင်၍ သိရာ၏။ ၃။မြင်း၏အရည်အချင်းကို ပြေးသောအဟုန်ကို ကြည့်၍ သိရာ၏။ ၄။သူတော်ကောင်း၏ အရည်အချင်းကို ရပ်ရွာသတင်းကောင်း၊ ဖြောင့်မတ်ခြင်း၊ ပေးကမ်းရက်ရောခြင်းတို့ကို ကြည့်၍ သိရာ၏။ ၅။မိန်းမ၏ အရည်အချင်းကို တည်ကြည်ခြင်း၊ ဣ​ေ​ြန္ဒစောင့်စည်ခြင်း၊ သိမ့်မွေ့အေးချမ်းခြင်းကို ကြည့်၍ သိရာ၏။ ၆။နွား၏အရည်အချင်းကို ခြေလေးဘက် အသွားကောင်း/အသွားမှန်ကို ကြည့်၍ သိရာ၏။ ၇။ဆင်၏အရည်အချင်းကို ဦးကင်း-အစွယ်-အမြီးတို့ကို ကြည့်၍ သိရာ၏။ ၈။ပညာရှိ၏ အရည်အချင်းကို ရတု-လင်္ကာ-ရာဇဝင်-အကြားအမြင်စသည်တို့ကို ကြည့်၍ သိရာ၏။ ၉။ရဟန်း၏ အရည်အချင်းကို ဝိနည်းသိက္ခာ၊ ဓုတင်၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းရှုမှတ်မှုတို့ကို ကြည့်၍ သိရာ၏။ ၁၀။တရားဟောဓမ္မကထိက၏ အရည်အချင်းကို ပိဋကတ်ကျမ်းဂန်နှင့်အညီ ပေါ်လွင်ထင်ရှားစွာ ဟောနိုင်ခြင်းကို ကြည့်၍ သိရာ၏။

နှလုံးသွေး အရောင် ၁။ရာဂစိတ်ဖြစ်သောအခါ နှလုံးသွေးသည် အလွန်နီသောအရောင် ဖြစ်သည်။ ၂။ဒေါသစိတ်ဖြစ်သောအခါ မည်းသောအရောင် ဖြစ်ပါသည်။ ၃။မောဟစိတ်ဖြစ်သောအခါ သားဆေးရည်ကဲ့သို့ န၎င်းဖျော့ဖျော့ အရောင်ရှိပါသည်။ ၄။ဝိတက်စိတ်ဖြစ်သောအခါ ပဲပိစပ်ပြုတ်ရည်ကဲ့သို့ ညိုဖျော့ဖျော့အရောင်ရှိသည်။ ၅။သဒ္ဓါစိတ်ဖြစ်သောအခါ မဟာလှေကားပန်းကဲ့သို့ ဝါဝင်းသောအရောင် ရှိပါသည်။ ၆။ပညာစိတ်ဖြစ်သောအခါ ပွတ်ကာစ ပတ္တမြားကဲ့သို့ အလွန်ကြည်လင်သော အရောင်ရှိပါသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ ပ ၂၄၈)

ပံသုကူသင်္ကန်း (၁၀)မျိုး ၁။သုဿန်၌စွန့်အပ်သော အဝတ် ၂။ကြွက်ကိုက်၍ စွန့်အပ်သော အဝတ် ၃။ခြစား၍ စွန့်အပ်သော အဝတ် ၄။မီးလောင်၍ စွန့်အပ်သော အဝတ် ၅။နွားဝါးစား၍ စွန့်အပ်သော အဝတ် ၆။ဆိတ်ဝါးစား၍ စွန့်အပ်သော အဝတ် ၇။အဘိသိက်ပွဲ၌ စွန့်အပ်သော အဝတ် ၈။စေတီ၌ လှူအပ်သော သင်္ကန်းစအဝတ် ၉။စျေးအနီး၌ စွန့်အပ်သော အဝတ် ၁၀။မသာပို့သူတို့ စွန့်အပ်သော အမင်္ဂလာအဝတ်

ခန္ဓာငါးပါး နှင့် ဥပမာ ၁။ရူပက္ခန္ဓာသည် ရေမြှုပ်နှင့် တူသည်။ ၂။ဝေဒနာက္ခန္ဓာသည် ရေပွတ်နှင့် တူသည်။ ၃။သညာက္ခန္ဓာသည် တံလျှပ်နှင့် တူသည်။ ၄။သင်္ခါရက္ခန္ဓာသည် ငှက်ပျော်ပင်နှင့် တူသည်။ ၅။ဝိညာဏက္ခန္ဓာသည် မျက်လှည့်နှင့် တူသည်။ (ဝိသုဒ္ဓိ ဒု ၁၀၉)

ပသာဒရုပ် ငါးပါး နှင့် ဥပမာ ၁။စက္ခုပသာဒသည် မြွေနှင့်တူ၏ ၂။သောတပသာဒသည် မိကျောင်းနှင့် တူ၏  ၃။ဃာနပသာဒသည် ငှက်နှင့်တူ၏  ၄။ဇိဝှါပသာဒသည် အိမ်ခွေးနှင့်တူ၏  ၅။ကာယပသာဒသည် တောခွေးနှင့်တူ၏ (ဝိသုဒ္ဓိ ဒု ၇၆)

ဖိနပ်လှူရခြင်းအကျိုး (၄) မျိုး" ၁။ ယာဉ်အမျိုးမျိုးကိုရရှိခြင်း။   ၂။ခြေလှမ်းတိုင်းခြေနင်းခံပေါ်ပေါက်လာရခြင်း။  ၃။ လွယ်ကူချမ်းသာစွာခရီးသွားလာနိုင်ခြင်း။      ၄။သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော စိတ်ရှိခြင်း။

"ကျောင်းလှူ အကျိုး (၇)ပါး” ၁။ နတ်နှင့် လူဝယ် သန္ဓေတွယ်၍   ၂။ စိတ်ဝယ်တောင့်တ၊ ဆောက်အုံရ၏။   ၃။မထကြက်သီး ကိုယ်လည်း မလှုပ် ကြောက်ရုပ်မထင် ထိတ်လန့် စင်၏  ၄။ ခြင်္သေ့-သစ်-ကျား ၊သားရဲများ နှင့်၊ဖမ်းစားကလူ နှိပ်စက်မူသား ၊တောသူ-ဖုတ်-မြိတ်၊ အဆိပ်ထန်ပြင်း မြွေနှင့်ကင်းက ၊အဆင်းဖောက်ပြန် ၊ကုမ္ဘာဏ်-ရတ္တိုရ်၊နတ်မိုက်ရန်ပေါင်း ဘေးလွတ်ရှောင်း၏။ ၅။ မကောင်း အိပ်မက် မမြင်မက်ဘူး။ ၆။ထင်လျက် သတိ၊ ခိုင်မြဲဘိ၍၊ ဝိပရိဏံ၊ ဖောက်ပြန်စိတ်ရင်း၊ ရူးသွပ်ခြင်းမှ ရှင်းလင်းလွတ်ရှောင်း၊ ကျိုးဆက်ကောင်း၏။ ၇။ နောက်နောင်းဘဝ ပစ္ဆိမဝယ် ဂုဏကဲပို အရဟတ္တဖိုလ်ဟု ၊ထိုထိုကျေးဇူး၊ လွန်ပြန့်ပြူးသည် ဆောက်ဦးလှူကျိုး ခုနှစ်တည်း။

"ဆေးလှူဒါန်းခြင်း အကျိုး ( ၁၀ ) ပါး" သက်ရှည်ကျန်းမာ၊ ဘေးရန်ကွာ၍ ချမ်းသာဆင်းလှ၊ ခြံရံလျက်ဗလအားကြီး၊ ပညာကြီး၍ ပစ္စည်းခိုင်မြို့ မကွဲချစ်သူ ကျိုးဆယ်ဆူမှာ၊ ဆေးလှူသူတို့ရဘို့တည်း...။ ၁။ အသက်ရှည်ခြင်း. ၂။ ခွန်အားကြီးခြင်း. ၃။ ပညာကြီးခြင်း. ၄။ အဆင်းလှခြင်း. ၅။ အခြံအရံများ၍ ကျော်စောခြင်း. ၆။ ဆင်းရဲကင်း၍ ချမ်းသာခြင်း ၇။ ဘေးဥပါဒ်ကင်းခြင်း၊ ။ ရောဂါရန်မာန်ကင်းခြင်း ၊၉ ။ လူ နတ်တို့၏ အပူဇော်ကို ခံရခြင်း ၁၀။ ချစ်သူနှင့် မကွဲမကွာခြင်း

ဣဒ္ဓိတန်ခိုး (၁၀)ပါး ၁။အဓိဋ္ဌာန ဣဒ္ဓိ ၂။ဝိကုဗ္ဗန ဣဒ္ဓိ  ၃။မနောမယ ဣဒ္ဓိ  ၄။ဉာဏဝိပ္ဖါရ ဣဒ္ဓိ  ၅။သမာဓိဝိပ္ဖါရ ဣဒ္ဓိ  ၆။အရိယာ ဣဒ္ဓိ  ၇။ကမ္မဝိပါကဇ ဣဒ္ဓိ  ၈။ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ  ၉။ဝိဇ္ဇာမယ ဣဒ္ဓိ  ၁၀။တတ္ထ တတ္ထ သမ္မာပယောဂပစ္စယာ ဣဒ္ဓိ

ဒေဝဒတ်သတ်၍ ဘုရားအလောင်း သေရသော ဇာတ်တော်များ ၁။စူဠနန္ဒိယဇာတ်တွင် ဘုရာအလောင်းမျောက်ကို ဒေဝဒတ်အလောင်း မုဆိုးသည် လေးမြှားဖြင့် ပစ်သတ်ခဲ့သည်။ ၂။ခန္တီဝါဒီဇာတ်တွင် ဘုရားအလောင်းခန္တီဝါဒီရသေ့ကို ဒေဝဒတ်အလောင်း ကလာဗုမင်းသည် လက်, ခြေစသည်တို့ကို ဖြတ်၍ သတ်ခဲ့သည်။ ၃။စူဠဓမ္မပါလဇာတ်တွင် ရင်ခွင်ပိုက်သူငယ်လေးဖြစ်သော ဘုရားအလောင်း ဓမ္မပါလမင်းသားကို ဒေဝဒတ်အလောင်း ခမည်းတော်သည် သတ်ခဲ့သည်။ ၄။မဟာကပိဇာတ်တွင် ဘုရားအလောင်းမျောက်မင်းကို ဒေဝဒတ်အလောင်း မျောက်သည် ကျောက်ကုန်းပေါ်ခုန်ချ၍ ထိုဒဏ်ရာဖြင့် သေခဲ့ရသည်။ ၅။ဆဒ္ဒန္တဇာတ်တွင် ဘုရားအလောင်း ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်းကို ဒေဝဒတ်အလောင်း သောနုတ္ထိုရ်သည် သတ်ခဲ့သည်။ ၆။မဟာကပိဇာတ်တွင် ချောက်ကမ်းပါးမှ ကယ်တင်ပေးသော ဘုရားအလောင်းမျောက်မင်းကို ဒေဝဒတ်အလောင်း ပုဏ္ဏားသည် ကျောက်ခဲဖြင့် ဦးခေါင်းကို ထု၍ သတ်ခဲ့သည်။

အရိယာတို့ မကြောက်သော ဘေးများ ၁။အာဇီဝက ဘေး-အသက်မွေးခြင်း၌ဖြစ်သော ဘေး ၂။အာသိလောက ဘေး-ကဲ့ရဲ့ခြင်း ဘေး ၃။ပရိသသာရဇ္ဇ ဘေး-ပရိသတ်၌ ကြောက်ရွံ့သော ဘေး ၄။မရဏ ဘေး-သေဘေး ၅။ဒုဂ္ဂတိ ဘေး-အပါယ် ဘေး

အအိပ်နည်းသောသူများ ၁။မေထုန်မှီဝဲလိုသော မိန်းမ ၂။မေထုန်မှီဝဲလိုသော ယောကျာ်း  ၃။ခိုးသူ  ၄။မင်း  ၅။နိဗ္ဗာန်ရလိုသော ရဟန်း

ဉာဏဒဏန (၆)ပါး ၁။ဒိဗ္ဗစက္ခု ၂။ဝိပဿနာ  ၃။မဂ်  ၄။ဖိုလ်  ၅။ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏ်  ၆။သဗ္ဗညုတဉာဏ်

အမြတ်လေးခု အခြေနှစ်ချောင်းရှိသူတို့တွင် ဘုရားရှင်သည် အမြတ်ဆုံးတည်း။ အခြေလေးချောင်းရှိသူတို့တွင် အာဇာနည်ဆင်, မြင်းသည် အမြတ်ဆုံးတည်း။ မယားအပေါင်းတို့တွင် လင်စကားနာခံသော မယားသည် အမြတ်ဆုံးတည်း။  သား သ္မီးတို့တွင် မိဘစကားနာယူမှတ်သားသော သား သ္မီးသည် အမြတ်ဆုံးတည်း။ (သဂါထာ ၇ ဋ္ဌ ၃၂)

အတုမဲ့လေးခု မိမိနှင့်တူသော ချစ်သူ မရှိ (ဝါ) မိမိသည် အတုမရှိသော ချစ်သူတည်း။ စပါးနှင့်တူသော ဥစ္စာ မရှိ (ဝါ) စပါးသည် အတုမရှိသော ဥစ္စာတည်း။  ပညာနှင့်တူသော အရောင် မရှိ (ဝါ) ပညာသည် အတုမရှိသော အရောင်အလင်းတည်း။  မိုးရွာခြင်းနှင့်တူသော ရေအိုင် မရှိ (ဝါ) မိုးရွာခြင်းသည် အတုမရှိသော ရေကန်ရေအိုင်တည်း။ (သဂါထာ ၆ ဋ္ဌ ၃၁)

ပတ္တာနုမောဒန ကုသိုလ်ရကြသူများ ၁။လူ ၂။နတ်, ဗြဟ္မာ  ၃။ပရဒတ္တုပဇီဝက ပြိတ္တာ  ၄။ဝေမာနိက ပြိတ္တာ

ကိန္နရာ အပြား ၁။ဒေဝကိန္နရာ ၂။စန္ဒကိန္နရာ  ၃။ဒုမကိန္နရာ  ၄။ဒဏ္ဍမာဏဝိကကိန္နရာ  ၅။ကောန္တကိန္နရာ  ၆။သကုဏကိန္နရာ  ၇။ကဏ္ဏပါဝုရဏကိန္နရာ

မိန်းမဘဝဖြင့် မရနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ ၁။သိကြားမင်း ၂။စကြာမင်း  ၃။မာရ်နတ်မင်း  ၄။မဟာဗြဟ္မာ  ၅။ဘုရား

အိပ်ခြင်း အပြား ၁။ဝဲဘက်စောင်းကာ အိပ်စက်တာ ကာမအိပ်ခြင်းတည်း။ ၂။ပက်လက်လှန်ကာ အိပ်စက်တာ ပြိတ္တာအိပ်ခြင်းတည်း။ ၃။လကျာ်စောင်း၍ အိပ်စက်လေ့ ခြင်္သေအိပ်ခြင်းတည်း။ ၄။စတုတ္ထစျာန်ဝင်စား အိပ်စက်ငြား ဘုရားအိပ်ခြင်းတည်း။ ၅။မှောက်လျက်နေကာ အိပ်စက်တာ ဘာကိုဆိုမည်နည်း။ ခွေးအိပ်, ဝက်အိပ်, ကျွဲ,နွားအိပ် စိတ်ကြိုက်ဆိုလေတည်း။

နိကာယ်လေးရပ် နှင့် ထေရ်မြတ်လေးပါး ၁။ဒီဃနိကာယ်ကို အရှင်အာနန္ဒာ၏ တပည့်စဥ်ဆက်တို့ ပို့ချစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြသည်။ ၂။မဇ္ဈိမနိကာယ်ကို အရှင်သာရိပုတ္တာရာ၏ တပည့်စဥ်ဆက်တို့ ပို့ချစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြသည်။ ၃။သံယုတ္တနိကာယ်ကို အရှင်မဟာကဿပ၏ တပည့်စဥ်ဆက်တို့ ပို့ချစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြသည်။ ၄။အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်ကို အရှင်အနုရုဒ္ဓါ၏ တပည့်စဥ်ဆက်တို့ ပို့ချစောင့်ရှောက်ခဲ့ကြသည်။ (ဒီ ဋ္ဌ ၁၄)

ဒီဃ အာနန်၊ မဇ္ဈိမံကို စောင့်ရန် သာရိ စဥ်တပည့်တည့်။ နိကာယ်သံယုတ် ကဿထုတ်၍ အင်္ဂုတ် အနု၊ အပ်နှံပြုသည် လေးခု ဘာဏက သမိုင်းတည်း။

ဒေသနာ အစဥ် ၁။ဒါနကထာ ၂။သီလကထာ  ၃။သဂ္ဂကထာ  ၄။ကာမာနံ အာဒီနဝကထာ  ၅။နိက္ခမ အာနိသံသကထာ  ၆။သာမုက္ကံသိက ဒေသနာ ၁။ဒါနတရား ဦးစွာထား ဟောကြားရပေတာ ၂။ထို့နောက် ဒုတိယ မြတ်သီလ ဟောပြရပေတာ ၃။ဒါန သီလထိုနှစ်ဝကြောင့် သဂ္ဂနတ်ပြေ ရောက်ရပေ မိန့်ချွေတတိယာ ၄။နတ်ပြည်ရောက်ရ ချမ်းသာစွလည်း ကာမအပြစ် ဖော်ပြလှစ် စိစစ်ဟောရပါ ၅။ကာမဂုဏ်မှ ထွက်ခွါကြသော် သုခဖြိုးဖြိုး ချမ်းသာတိုး အကျိုးဖော်ပြရာ ၆။သစ္စာလေးတန် သာမုက္ကံ ထုတ်ပြန်ဟောရပါ ကထာအစဥ် ခြောက်ပါးလျှင် ရှင်ချစ်ဒေသနာ(အံ့ ၈ ဋ္ဌ တ ၂၃၃)

ပဋ္ဌာန်းရွတ်နည်း ၁။မဟာသရဘညရွတ်နည်း - မိမိစွမ်းသမျှ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်ကို အကြိမ်/အခေါက် တစ်ရာ၊ တစ်ရာစုပြု၍ ထိုရာစုပေါင်းများစွာရအောင် ရွတ်သောနည်းြဖစ်ပါသည်။ ၂။တိယင်္ဂ သရဘညရွတ်နည်း - (က)ပဋ္ဌာန်းရွတ်သောအခါ ခြေ, လက်, မျက်နှာ, ခံတွင်းတို့ ရေသန့်စင်ထားရမည် (ခ)အချိန်မှန်ရမည်  (ဂ)အသံထွက်ရမည် ဤအင်္ဂါသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံ၍ ပစ္စယနိဒ္ဒေသစသောပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်ကို ရွတ်သောနည်း ဖြစ်ပါသည်။ ၃။အဋ္ဌဒိသာ အာရက္ခဋ္ဌပနာရွတ်နည်း - ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်ကို တနင်္ဂနွေထောင့်မှ စ၍ သုံးပစ္စည်းစီ စည်းချ၍ ရွတ်သောနည်းဖြစ်ပါသည်။ ၄။သမန္တစက္ကဗန္ဓရွတ်နည်း - အရပ်မျက်နှာကို မိမိ မွေးနံ့မှစ၍ တစ်ရက် တစ်ပစ္စည်းနှုန်းဖြင့် လကျာ်ရစ် အခေါက်ပေါင်းများစွာ ရွတ်နည်းဖြစ်ပါသည်။ ၅။မဟာဆတ္တရွတ်နည်း - ကောင်းကင်ကို စိတ်ဖြင့်ရစ်ဝဲ၍ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်ကို ၃/၉/၁၈/၂၇ ခေါက် စသည်ဖြင့် ထီးမိုးသကဲ့သို့ ရွတ်နည်းဖြစ်ပါသည်။ ၆။ရတန ပဉ္စရရွတ်နည်း - မိမိကိုယ်ကို နှစ်တောင်ထွာ ငါးတောင်ကပ်၍ ပတ်ပတ်လည် အာရုံပြုကာ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်ကို ၃/၉/၁၈/၂၇ခေါက် စသည်ဖြင့် ရွှေချိုင့်ကဲ့သို့ ရွတ်နည်းဖြစ်ပါသည်။ ၇။ရတနပါကာရရွတ်နည်း - မိမိအိမ်၊ ကျောင်း၊ ရွာ၊ မြို့၊ နယ်၊ တိုင်း၊ နိုင်ငံ၊ ကမ္ဘာ၊ စကြာဝဠာအထိ စိတ်ကမှတ်ပြီး တံတိုင်းအကာအရံပြုကာ ရွတ်နည်းဖြစ်ပါသည်။ ၈။မိမိအိမ်၊ ကျောင်း၊ ရွာ၊ မြို့၊ နယ်၊ တိုင်း၊ နိုင်ငံ၊ ကမ္ဘာ၊ စကြာဝဠာ၊ ရေပြင်၊ မြေပြင်အနှံတို့ကို စိတ်ကိုဖြန့်၍ ရွတ်သောနည်းဖြစ်ပါသည်။ (မဟာသုတဒီပနီ ဒု ၄၉၁/၂)

အရောင်သုံးမျိုး (က)အဖြူများများနှင့် အနီနည်းနည်း ရောသောအရောင်သည် ပန်းနုရောင်(အရုဏ)မည်၏။ (ခ)အဖြူနှင့် အနီတို့ ဆတူမျှ ရောသောအရောင်သည် ပန်းရင့်ရောင်(ပါဋလ)မည်၏။ (ဂ)အဝါနှင့် အနီတို့ရောစပ်သောအရောင်သည် မောင်းသောအရောင်(မဉ္ဇိဋ္ဌ)မည်၏ အရုဏ်ရောင် နံနက်စောစော ကြည့်ပါက (က)မှောင်နေပါမည် (ခ)အဖြူရောင် ထွက်လာမည် (ဂ)အဖြူရောင်တွင် အနီနုရောသောစပ်သော ပန်းနုရောင် ထွက်လာမည်။ ထိုပန်းနုရောင်သည် နေ၏ရှေ့ပြေး အဦးဆုံးသော နေအရုဏ်ရောင် ဖြစ်ပါသည်။ ထိုနေအရုဏ်ရောင် တက်လာခြင်းကို အရုဏ်တက်သည်ဟု ဆိုပါသည်။ (မဟာသုတဒီပနီ ဒု ၄၉၈)

အပ္ပိစ္ဆ ပုဂ္ဂိုလ်များ ၁။ပစ္စယ အပ္ပိစ္ဆ ပုဂ္ဂိုလ်-ပစ္စည်းလေးတို့တွင် အလိုနည်းသူ ၂။ဓုတင်္ဂ အပ္ပိစ္ဆပုဂ္ဂိုလ် -မိမိဓုတင်ဆောက်တည်နေသည်ကို တပါးသူတို့အား မသိစေလို/လျှို့ဝှက်သူ ၃။ပရိယတ္တိ အပ္ပိစ္ဆပုဂ္ဂိုလ်- မိမိ စာပေဗဟုသုတပြည့်စုံသည်ကို တပါးသူတို့အား မသိစေလို/လျှို့ဝှက်သူ ၄။အဓိဂမ အပ္ပိစ္ဆပုဂ္ဂိုလ်- မိမိ မဂ်, ဖိုလ်ရသည်ကို တပါးသူတို့အား မသိစေလိုသူ/အရိယာပုဂ္ဂိုလ်

တိုင်းပြည်/မြို့/ရွာ ပျက်စီးကြောင်းနိမိတ်များ ၁။နေ, လ, ဂြိုလ်, နက္ခတ်တို့ အသွား/အလာ မမှန်ခြင်း ၂။မိုးစွေ/မိုးရွာလွန်းခြင်း ၃။မိုးခေါင်လွန်းခြင်း ၄။ရေကြီးခြင်းာ ၅။ကြမ်းပိုး, သန်း, ပိုးဟပ်တို့ ပေါများလာခြင်း ၆။နှံဖြတ်ပိုးစသည်တို့ ဖျက်ဆီးခြင်း ၇။သစ်, ကျား, သားရဲတို့ ထကြွခြင်း ၈။ခိုးသူ ထကြွခြင်း ၉။ဓားပြ သူသတ်တို့ ထူပြောများပြားခြင်း ၁၀။ကြခတ်ဝါးတို့ သုဥ်းခြင်း (မဃဒေဝဖြေ ပ ၄၁၅)

အသုရာ (၅)မျိုး ၁။ဒေဝ အသုရာ-မြင့်မိုရ်တောင်ခြေတွင်နေသော တာဝတိံသာနတ် ၂။ပေတ အသုရာ-အသုရကာယ်ခေါ်သော ပြိတ္တာကြီးများ(ဝါ) ကာလကဉ္စိက အသုရာများ ၃။ဘုမ္မဿိတ ဝိနိပါတိက အသုရာ-ဘုမ္မစိုးနတ်တို့ကို မှီခိုနေရသော တန်ခိုးသိမ်ငယ်သော အညံ့စား စတုမဟာရာဇ်နတ်မျိုး ၄။ဝေမာနိက အသုရာ-ဝေမာနိက ပြိတ္တာဟုခေါ်သော နေ့၌ နတ်ဖြစ်၍ ညဥ့်တွင် ပြိတ္တာဖြစ်ရသော ဗိမာန်ရှိသော ပြိတ္တာများ ၅။လောကန္တရိက အသုရာ-လောကန္တရိက် ငရဲသား (ဝါ) အသုရကာယ်နှင့်တူသော သတ္တဝါ

နိယာမ (၅)မျိုး ၁။စိတ္တနိယာမ-စိတ်တို့၏ ရှေ့+နောက်ဖြစ်စဥ် ဓမ္မတာသဘော ၂။ကမ္မနိယာမ-ကံတို့၏ အကြောင်း+အကျိုးဖြစ်စဥ် ဓမ္မတာသဘော ၃။ဗီဇနိယာမ-မျိုးစေ့တို့၏ အပင်+အရွက်+အပွင့်+အသီးဖြစ်စဥ် ဓမ္မတာသဘော ၄။ဥတုနိယာမ-ဥတုသုံးပါးတို့၏ အပူ+အအေး၊ နေပူ+မိုးရွာ+အအေးဖြစ်စဥ် ဓမ္မတာသဘော ၅။ဓမ္မနိယာမ-တရားတို့၏ ရှေ့+နောက်ဖြစ်စဥ် ဓမ္မတာသဘော (သုတ်မဟာဝါ ဋ္ဌ ၂၄/၅)

သံသဂ္ဂ (၅)ပါး ၁။သဝန သံသဂ္ဂ-အသံကိုကြားရ၍ ဖြစ်သောရာဂသည် သဝနသံသဂ္ဂမည်၏။ ၂။ဒဿန သံသဂ္ဂ-အဆင်းကို မြင်ရ၍ ဖြစ်သောရာဂသည် ဒဿနသံသဂ္ဂမည်၏။ ၃။သမုလ္လပန သံသဂ္ဂ-စကားလက်စုံကျပြောရ၍ ဖြစ်သောရာဂသည် သမုလ္လပနသံသဂ္ဂမည်၏။ ၄။သမ္ဘောဂ သံသဂ္ဂ-အတူသွားလာ စားသောက်သုံးဆောင်ဖူး၍ ဖြစ်သောရာဂသည် သမ္ဘောဂသံသဂ္ဂမည်၏။ ၅။ကာယ သံသဂ္ဂ-ကိုယ်,လက်ကိုင်တွယ်ထိတွေ့၍ ဖြစ်သောရာဂသည် ကာယသံသဂ္ဂမည်၏။ (ပံ ဋ္ဌ ဒု ၅၀) U Khay (talk) 03:38, 9 October 2019 (UTC)