User talk:VesaB

Kriptografia
Kriptografia (ose Kriptologji; nga fjala greke κρυπτός, "të fshehura, sekret"; dhe γράφειν, graphein, "me shkrim", ose-λογία,-logia, "studim", respektivisht) është praktikë dhe studim i teknikave për komunikim të sigurt në prani të palëve të treta (të ashtuquajtur kundërshtarë). Më në përgjithësi, ajo ka të bëj me ndërtimin dhe analizimin e protokolleve që mposhtin ndikimin e armiqve, që ka të bëj me aspekte të ndryshme në sigurimin e informacionit, të tilla si konfidencialiteti i të dhënave, integriteti i të dhënave dhe vertetimi. Kriptografia moderne kryqëzon disiplinat e matematikës, shkencat kompjuterike dhe inxhinierinë elektrike. Aplikacionet e kriptofrafisë përfshijnë kartat ATM, fjalëkalimet në kompjuterë, dhe ndalimin e tregtisë elektronike.

Kriptografia para epokës moderne ishte sinonim me enkriptimin, që nënkupton konvertimin e informacionit nga një gjendje e lexueshme në nje gjendje ku nga dukja ishe i pakuptimtë. Iniciatori i mesazhit të koduar ndanë teknikën e nevojshme për deshifrim, për të rimarrë informacion origjinal vetëm me marrësit e paramenduar, duke përjashtuar mundesinë që personat e padëshiruar të mund të bëjnë të njëjtën gjë. Që prej Luftës së Parë Botërore dhe ardhjen e kompjuterit, metodat e përdorura për të kryer kriptologji janë bërë gjithnjë e më komplekse dhe aplikimi i saj gjithnjë e më i përhapur.

Kriptografia moderne bazohet kryesisht në teorinë matematikore dhe në praktikën e shkencave kompjuterike ; algoritmet kriptografike projektohen rreth supozimeve të fortësisë kompjuterike, duke i bërë algoritmet e tilla të vështirë për tu thyer në praktikë nga ndonjë kundërshtar. Teorikisht është e mundur të thyhet një sistem i tillë, por praktikisht kjo është e parealizueshme për t'u bërë. Për këtë arsye këto skema determinohen si të sigurta nga aspekti kompjuterik. Në teori ekzistojnë skema të sigurta që nuk mund të thyhen edhe me fuqi të pakufizuar kompjuterike, por këto skema janë më të vështira për t'u zbatuar se mekanizmat më të mirë, teorikisht të thyeshëm, por të sigurtë në aspektin kompjuterik.Në Mbretërinë e Bashkuar,si shtesë e Rregullores së Fuqive Hetimore, kërkohet që një kriminel i dyshuar të dorëzojë çelësin e tij të enkriptimit, nëse kërkohet me zbatimin e ligjit, përndryshe përdoruesi do të akuzohet penalisht. Electronic Frontier Foundation (EFF) është i përfshirë në një rast në Gjykatën Supreme të Shteteve të Bashkuara, e cila përcakton nëse detyrimi i personave të dyshuar për të dorëzuar çelësin e enkriptimit është antiligjore. EFF tenton të argumentojë se kjo është një shkelje e së drejtës së dhënë në amendamentin e pestë, sipas së cilës personi nuk mund të detyrohet të vetfajësohet.

—————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————

Terminologji
Deri në kohët moderne kriptografia i është referuar pothuajse ekskluzivisht enkriptimit, që është proces i konvertimit të informacionit të zakonshëm (angl. plaintext) në tekst të pakuptueshëm (angl. ciphertext). Dekriptimi është proces i kundërt me enkriptimin, me fjalë të tjera, bëhet konvertimi i informatës nga ciphertext përsëri në plaintext. Shifrat (kodet) janë pjesë e algoritmeve për enkriptimin dhe dekriptimin e të dhënave. Operacioni i detajuar i një kodi kontrollohet nga algoritmi përkatës dhe në secilin rast nga një "çelës". Çelësi mbahet sekret (që në rastin ideal është i njohur vetëm nga palët komunikuese), zakonisht është një varg i shkurtër që përbëhet prej disa karaktereve, i cili nevojitet për dekriptimin e ciphertext-it. Një "kriptosystem" është lista e renditur e elementeve të një numri të fundëm të plaintext-eve, cyphertext-eve, çelësave dhe algoritmeve për enkryptim dhe dekriptim të cilat korrespondojnë me nga një çelës. Çelësat janë të rëndësishëm, sepse teksti i enkriptuar pa çelësa të ndryshuesëm mund të thyet nga pala e tretë vetëm duke e ditur kodin e përdorur për enkriptim, dhe për këtë arsye janë të padobishme (ose madje edhe kundër-produktive) për shumicën e qëllimeve. Historikisht, shifrat shpesh janë përdorur direkt për enkriptim ose dekriptim pa procedura të tjera të tilla si vertetimi ose kontrollimi i integritetit. —————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————

Historia e kriptografisë
Enkriptimi është përdorur për të siguruar privatësinë në fushën e komunikimit, si ato të spiunëve, udhëheqësve ushtarakë dhe diplomatë. Në dekadat e fundit, kjo fushë është zgjeruar përtej qështjeve të konfidencialitetit, duke përfshirë në mes tjerash edhe teknikat për kontrollin e integritetit të mesazhit, autentifikimi i identitetit të dërguesit / marrësit, nënshkrimet digjitale, provat interaktive dhe llogaritje të sigurt.

—————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————

Kriptografia me çelës simetrik
Kriptografia me çelës simetrik i referohet metodave të enkriptimit ku të dy, dërguesi dhe marrësi perdorin çelësin e njëjtë (ose, më rrallë, çelësat e tyre janë të ndryshme, por të lidhura në një mënyrë lehtësisht të llogaritshëm). Ky ishte i vetmi lloj enkriptimi i njohur publikisht deri në qershor 1976.

Data Encryption Standard (DES) dhe Advanced Encryption Standard (AES) janë bllok-shifra të cilat janë të përcaktuara nga standarded e kriptografisë nga qeveria e SHBA. Pavarësisht që pas miratimit të AES, DES ka dalë nga përdorimi si një standard zyrtar, mbetet mjaft popullor; përdoret në një gamë të gjerë e aplikacioneve, nga enkriptimi i ATM-ve deri tek sigurimi i e-mail-ave dhe për qasje të sigurtë nga largë. Shumë bllok-shifra të tjera kanë qenë të dizajnuara dhe të publikuara, me ndryshim të konsiderueshëm në cilësi. Shumë prej tyre janë thyer plotësisht, si FEAL.

Referencat

 * Excellent coverage of many classical ciphers and cryptography concepts and of the "modern" DES and RSA systems.
 * Cryptography and Mathematics by Bernhard Esslinger, 200 pages, part of the free open-source package CrypTool, PDF download. CyrpTool is the most widespread e-learning program about cryptography and cryptanalysis, open source.
 * In Code: A Mathematical Journey by Sarah Flannery (with David Flannery). Popular account of Sarah's award-winning project on public-key cryptography, co-written with her father.
 * James Gannon, Stealing Secrets, Telling Lies: How Spies and Codebreakers Helped Shape the Twentieth Century, Washington, D.C., Brassey's, 2001, ISBN 1-57488-367-4.
 * Oded Goldreich, Foundations of Cryptography, in two volumes, Cambridge University Press, 2001 and 2004.