Talk:Rawa Voivodeship

Gloger, Geografia historyczna
Zygmunt Gloger, Geografia historyczna ziem dawnej Polski. W tek&#347;cie 63 autentycznych rycin, Kraków 1903

Województwo Rawskie.

Jedn&#261; z trzech g&#322;ównych dzielnic, na jakie rozpad&#322;o si&#281; Mazowsze pod panowaniem piastowiczów w wieku XV, by&#322;o ksi&#281;stwo Rawskie. Dwaj synowie ksi&#281;cia P&#322;ockiego i Be&#322;zkiego, W&#322;adys&#322;awa Ziemowitowicza, rodzonego siostrze&#324;ca Jagie&#322;&#322;y: W&#322;adys&#322;aw II i Ziemowit IV, byli ma&#322;oletnimi podczas zgonu ojca (roku 1455), nie zaraz wi&#281;c podzielili si&#281; spadkiem mi&#281;dzy sob&#261;. Matka ich mia&#322;a od m&#281;&#380;a w do&#380;ywociu ziemi&#281; Sochaczewsk&#261;, syn W&#322;adys&#322;aw pó&#378;niej doda&#322; jej Gosty&#324;sk&#261; (trzy miasta: Gosty&#324;, Gombin i Osmo&#322;y, oraz 22 w&#322;o&#347;ci). Na pocz&#261;tku roku 1462 obaj ci ksi&#261;&#380;&#281;ta, dochodz&#261;c zaledwie pe&#322;noletno&#347;ci, pomarli. Najprzód zmar&#322; (w Sannikach) Ziemowit dnia 1. stycznia, po nim W&#322;adys&#322;aw w nocy z dnia 26. na 27. lutego, i pochowani zostali w P&#322;ocku. Do spadku zg&#322;osi&#322;a si&#281; zrazu ich ciotka Katarzyna, wdowa po Michale Zygmuntowiczu litewskim, i nawet wydawa&#322;a przywileje, potem inni. Wówczas (r. 1462) Kazimierz Jagiello&#324;czyk wcieli&#322; ksi&#281;stwo Rawskie do Korony, a P&#322;ockie odda&#322; linii panuj&#261;cej warszawskiej.

By&#322;a to zatem pierwsza z dzielnic mazowieckich, która powróci&#322;a do Polski, i zamieniona na województwo Rawskie, w granicach swoich z XV wieku dotrwa&#322;a do upadku Rzeczypospolitej. Pó&#322;nocn&#261; granic&#281; tego województwa stanowi&#322;a rzeka Wis&#322;a na przestrzeni od Zakroczymia do granicy województwa Brzesko-kujawskiego, zaczynaj&#261;cej si&#281; wprost uj&#347;cia Skrwy. Na pó&#322;noc poza Wis&#322;&#261; le&#380;a&#322;o ksi&#281;stwo P&#322;ockie, oraz ziemia Zakroczymska, nale&#380;&#261;ca do trzeciej (warszawskiej) dzielnicy Mazowsza. Wschodni&#261; &#347;cian&#281; województwa Rawskiego stanowi&#322;y ziemie: Warszawska i Czerska z województwa Mazowieckiego. Na granicy tej ku po&#322;udniowi p&#322;yn&#281;&#322;a rzeczka Magielanka, wpadaj&#261;ca do Pilicy pod Przybyszewem. Po&#322;udniow&#261; granic&#281; od województwa Sandomierskiego stanowi&#322;a rzeka Pilica na przestrzeni od Przybyszewa do Brzegu, a od Brzegu do Brzezin graniczy&#322; od po&#322;udnia powiat Brzezi&#324;ski województwa &#321;&#281;czyckiego. Cz&#281;&#347;&#263; tej granicy stanowi&#322;a Le&#347;nica, dop&#322;yw Pilicy. Na zachodzie od Brzezin a&#380; do Wis&#322;y i punktu wprost uj&#347;cia Skrwy graniczy&#322;o województwo Rawskie z &#321;&#281;czyckiem i Brzesko-kujawskiem.

Województwo Rawskie posiada&#322;o powierzchni 92 mil kwadratowych. Dzieli&#322;o si&#281; na trzy ziemie: Rawsk&#261;, Sochaczewsk&#261; i Gosty&#324;sk&#261;, a ka&#380;da z nich na 2 powiaty. Rawska mia&#322;a powiaty: Rawski i Bielski, Sochaczewska: Sochaczewski i Mszczonowski, a Gosty&#324;ska: Gosty&#324;ski i G&#261;bi&#324;ski. Trzy te ziemie by&#322;y co do wielko&#347;ci dosy&#263; równomierne, posiada&#322;y ogó&#322;em w wieku XVI parafij 100, miast 15, &#322;anów kmiecych z folwarcznymi 5093 i bezkmiecej szlachty zagród 558.

Senatorów posiada&#322;o województwo wi&#281;kszych 2, to jest wojewod&#281; i kasztelana rawskich, mniejszych tak&#380;e 2, to jest kasztelanów: sochaczewskiego i gosty&#324;skiego. Starostwa grodowe by&#322;y trzy: Rawskie, Sochaczewskie i Gosty&#324;skie, czyli, &#380;e ka&#380;da ziemia mia&#322;a gród swój w&#322;asny. Sejmiki odbywa&#322;y si&#281; w Rawie, Sochaczewie i G&#261;binie, na których ziemie obiera&#322;y po 2 pos&#322;ów na sejm i po 2 deputatów na trybuna&#322;; deputatów obierano co trzeci rok, t. j. &#380;e corocznie kolejno jedna z ziem wybiera&#322;a dwóch dla ca&#322;ego województwa. Konstytucya sejmowa z roku 1766 przywróci&#322;a województwu Rawskiemu sejmik generalny czyli wojewódzki, t. j. tak zwany „genera&#322; Rawski”, ale tylko dla obioru deputatów trybunalskich i „Komisyj dobrego porz&#261;dku”. Na miejsce do odbywania genera&#322;ów Rawskich naznaczono miasteczko Bolimów, jako &#347;rodkowy punkt województwa. Popis rycerstwa czyli zbrojne „okazowanie” szlachty odbywa&#322;o si&#281; pod Sochaczewem.

Herb województwa Rawskiego by&#322; taki sam, jak P&#322;ockiego, to jest czarny orze&#322; bez korony w czerwonem polu, tylko z t&#261; ró&#380;nic&#261;, &#380;e p&#322;ocki mia&#322; na piersiach liter&#281; P., a Rawski liter&#281; R. Mundur wojewódzki by&#322;: kontusz szkar&#322;atny, wy&#322;ogi czarne i &#380;upan bia&#322;y, a na guzach litera R. Mówiono, i&#380; litera ta ma oznacza&#263; pami&#261;tk&#281; dawnej udzielno&#347;ci ksi&#281;stwa Rawskiego. Starostwa niegrodowe w tem województwie by&#322;y: Bolimowskie, G&#261;bi&#324;skie, Guzowskie, Kapinowskie, D&#322;ugo&#322;&#281;ckie i inne.

Miasta znaczniejsze: Rawa, sto&#322;eczne województwa z zamkiem po ksi&#261;&#380;&#281;tach mazowieckich, Bia&#322;a, gdzie si&#281; s&#261;dzi&#322;o ziemstwo rawskie, Sochaczew, Bolimów, Gosty&#324; i Skierniewice z rezydency&#261; ksi&#261;&#380;&#261;t prymasów w ksi&#281;stwie &#321;owickiem, które w ziemi Sochaczewskiej le&#380;a&#322;o. &#321;owicz nad rzek&#261; Bzur&#261; przyozdobiony zamkiem arcybiskupim i kilku ko&#347;cio&#322;ami, uczyniony przez sejm roku 1764 miastem grodowem. W zamku rawskiem osadzano zwykle wi&#281;&#378;niów najdostojniejszych, w czasie wojen pojmanych. Gdy roku 1562 postanowion&#261; zosta&#322;a kwarta, czyli czwarcizna dochodu z królewszczyzn, na utrzymanie wojska sta&#322;ego, zwo&#380;ono te pieni&#261;dze zewsz&#261;d do Rawy (corocznie oko&#322;o Zielonych &#346;wi&#261;tek), gdzie wyznaczeni senatorowie i pos&#322;owie ze starost&#261; rawskim przyjmowali je, liczyli i kwitowali, a st&#261;d ta op&#322;ata nazywa&#322;a si&#281; „kwart&#261; rawsk&#261;”. W ziemi Sochaczewskiej le&#380;a&#322;a puszcza Jaktorowska, w której znajdowa&#322;y si&#281; ostatnie tury w Polsce. W lustracyi z roku 1559 zapisano ich sztuk 24, a roku 1601 ju&#380; tylko by&#322;o turów 4 i turzyca 1.

—Preceding unsigned comment added by WLKP (talk • contribs) 06:23, 15 December 2004


 * The above comment is a relevant public domain text from Zygmunt Gloger. I hope that someone can translate it to english so we can use it on the article. --Enric Naval (talk) 19:12, 27 October 2008 (UTC)